دستاوردهای صنعت داروسازی، شناخت موانع و راهکارهای جهش آن

ایران از جمله قدرت‌های نوظهور در صنعت دارویی دنیا است. در حال حاضر، تعداد اقلام بر حسب اشکال دارو ۳۵۰۰ قلم و برحسب مولکول دارو، ۲۳۰۰ قلم است که ۱۷۵۰ قلم آن تولید داخل و ۵۵۰ قلم وارداتی است.

به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما: از سال ۱۳۷۹ با تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی، پنجم شهریور، مصادف با زاد روز محمد بن زکریای رازی در تقویم کشورمان، روز داروساز نام گرفته است.

داروساز، همان‌طور که از نامش پیداست، نقش بسزایی در تولید، ساخت و بررسی وضعیت هر دارویی در بدن انسان و سایر موجودات زنده دارد. خودش به تنهایی وزنه سنگینی است برای حفظ سلامت یک جامعه و کاهش بحران‌های بیماری آفرین. هم اکنون در کشورمان سالانه حدود۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ دانشجوی داروسازی از ۲۰ دانشکده فارغ التحصیل می شوند و با توجه به شرایط موجود که ۱۳ هزار و۴۳۰ داروخانه در ایران به مرحله تاسیس و ثبت رسیده‌اند، به ازای هر ۱۰ هزار نفر جمعیت ۲.۲ داروساز و ۱.۳ داروخانه در کشور وجود دارد که این آمار نصف استاندارد‌های جهانی است.

داروسازان نقش های مهمی در زنجیره تامین، توزیع، عرضه و نظارت دارو دارند. در زمینه تحقیقات هم آمار‌ها نشان می دهد کمتر از ۵ درصد محققان کشور، داروسازان هستند، اما سهمشان در تولیدات علمی و دانشمندان پراستناد و یک درصد برتر جهانی، بیشتر از ۵ درصد است. هم اکنون ایران از لحاظ تولید مقالات علمی داروسازی در دنیا رتبه هشتم را دارد.

همچنین به دلیل نقش موثر داروسازان در مشاوره های دارویی به پزشکان، افزایش آگاهی بیماران، نظارت بر مصرف دارو و کاهش عوارض دارویی، امروزه اهمیت حضور آن‌ها بر بالین بیمار بیش از پیش نمود پیدا کرده است. چرا که آن‌ها می توانند هزینه های دارو و درمان را به نحو مطلوب کاهش دهند. همچنین در طی سال‌های اخیر صنعت داروسازی کشورمان، به همت همین نخبگان و متخصصان، رشد مطلوب و قابل توجهی داشته است، به طوری که در سال ۵۷ که تقریبا همه دارو‌های مصرفی کشور یا مواد اولیه آن، وارداتی بود و شرکت های جهانی که تجهیزات و دانش فنی را با خود از ایران بردند، به سطحی رسیده ایم که تنها حدود ۳ درصد از مصرف داخلی، وارد می شود.

علاوه بر این با ورود داروسازان به عرصه های جدید و تولید دارو‌های بیوتکنولوژی، صرفه جویی ارزی یک میلیارد دلاری برای کشورمان حاصل شده است. در این نوشتار به بهانه روز داروساز وضعیت صنعت دارویی کشور در عرصه های مختلف و عوامل جهش این صنعت و موانع بر سر راه آن را بررسی می کنیم.

*بیان مسئله
صنعت داروسازی به عنوان یک صنعت استراتژیک در دنیا، توانسته سهم قابل توجهی در کسب درآمد و رشد اقتصادی برخی کشور‌ها داشته باشد. اهمیت این موضوع وقتی نمایان می‌شود که بدانیم بعد از تجارت اسلحه، فروش دارو توانسته از جایگاه ویژه‌ای در مبادلات تجاری برخوردار باشد. رشد سالانه این صنعت ۳ تا ۶ درصدی است، بطوریکه درآمد صنایع داروسازی دنیا از ۸۰۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۹ به ۱۲۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ افزایش یافته است و حتی پیش‌بینی می‌شود در سال ۲۰۲۳ به ۱۵۰۰ میلیارد دلار برسد. ۱۵ درصد درآمد فروش این صنعت نیز مجددا در تحقیق و توسعه سرمایه‌گذاری می‌شود. نوآوری و بازاریابی دو چالش اصلی صنعت داروسازی است و شرکت‌هایی که در این دو حوزه توانمند باشند، موفق‌تر خواهند بود.

وضعیت این صنعت در کشورمان طی ۴ دهه اخیر مطلوب و روبه پیشرفت بوده است؛ به طوری که ما توانستیم قدرت اول منطقه در تولید دارو باشیم. بررسی ها نشان می دهد تا سال ۵۷ حدود ۲۵ درصد، از دارو‌های مصرفی کشور، در داخل تولید می شد، که بیشتر آن را شرکت‌های چند ملیتی، به صورت تحت لیسانس تولید می کردند و ۷۵ درصد هم به صورت داروی آماده وارد کشور می‌شد. در آن سال ها، مواد اولیه دارو و مواد و لوازم بسته بندی، ۱۰۰ درصد وارداتی بود.

میزان ارزبری داروی کشور در سال ۱۳۵۷ حدود ۵۳۰ میلیون دلار بود. هم اکنون صنعت داروسازی کشورمان با توجه به جایگاهی که در تأمین نیاز‌های دارویی کشور و ورود به عرصه های جدید نوترکیب، بیو و نانو تکنولوژی دارد، و تولید ۹۷ درصدی دارو در داخل کشور، می تواند وارد حوزه رقابت های جهانی و قدرت های اقتصادی دارویی شود به شرط آنکه مسئولان بتوانند با اتخاذ سیاست های درست و اصولی و حذف موانع و مقررات دست و پاگیر داخلی، موجبات جهش بیش از پیش این صنعت را فراهم کنند.