سردار بی‌ بی مریم خاتون ایلخان بختیاری کیست؟

 

شخصیت اصلی این سریال شبکه نمایش خانگی، خانم خاتون بختیاری است که نگار جواهریان بسیار هنرمندانه به ایفای نقش آن پرداخته است؛ اما آیا می‌دانید این کاراکتر مانند داستان خود سریال ریشه در واقعیت دارد؟ بله، شخصیت خاتون از سردار بی بی مریم بختیاری گرفته شده است.

 

بی بی مریم بختیاری که به خاتون بختیاری نیز شهرت دارد، موضوع این مطلب است. بانوی شجاع‌دل و سردار ایرانی را بشناسید.

 

 

داستان خاتون در جریان تاریخ معاصر، همزمان با حمله متفقین به ایران در شهریور ۱۳۲۰ است. خانواده ملک، خانواده‌ای ارتشی است که در رشت زندگی می‌کنند. پدر خانواده مرحوم “ناصر ملک لاهیجی” از دنیا رفته و اکنون شیرزاد ملک، مسئولیت اداره خانه را دارد که اشکان خطیبی، نقش او را بازی می‌کند؛ مرد ارتشی جوانی که وظیفه ملی و ارتشی خود را پاسداری از خاک وطن می‌داند و برای دفاع از آن احساس مسئولیت می‌کند.

 

شخصیت اول این سریال همان طور که گفته شد، خاتون بختیاری است. زنی جوان با میل به زندگی و پیشرفت در ایرانی که با ظهور پهلوی اول در کشاکش گذر از سنت به مدرنیته است. هنوز میل به سنت‌ها و تحکم‌ها و مناسبات سلطه‌گرانه به ویژه در بدنه مردسالار جامعه و مردانی، چون شیرزاد ملک افسر ارتش شاهنشاهی و همسر خاتون جلوه برتر را دارد. همچنان‌که همزمان مانند بسیاری از مردان آن روزگار تلاش دارد غیر از پدر خود رفتار کند و رفتارش با خاتون، مدرن و متمدنانه باشد.

 

در شناسنامه سریال، خاتون زنی معرفی شده است در زمره زنانی که روزی روزگاری در ایران برای زندگی جنگیده‌اند و تینا پاکروان در مقام نویسنده و کارگردان سریال، این جنگ برای زیستن مستقل یک زن را به دل رویداد‌های پرتلاطم ایران در میانه جنگ جهانی دوم که وقایع شهریور ۱۳۲۰ نقطه عطفی برای آن بود، برده است.

 

 

بی‌بی مریم بختیاری (زاده ۱۲۵۳ استان چهارمحال و بختیاری– درگذشت ۱۳۱۶ اصفهان) مشهور به سردار مریم بختیاری، نویسنده ایرانی و از زنان فعال در انقلاب مشروطه بود. خانواده بی‌بی‌مریم از بانفوذترین خاندان‌های ایرانی در دوره قاجار به‌شمار می‌آمد.

 

 

 

 

پدر او، حسین‌قلی‌خان ایلخانی (از خوانین ایل بختیاری) و برادران او، علیقلی خان سردار اسعد (از رهبران انقلاب مشروطه) و نجفقلی صمصام‌السلطنه (دو دوره رئیس‌الوزرای ایران) و نیز عموزادگان او، از رجال شناخته‌شده دوران قاجار و پهلوی محسوب می‌شدند.

 

او مادر علیمردان خان بختیاری بود. بی‌بی‌مریم از پیشگامان مطالبات حقوق زنان و از مدافعان ملّی سرزمین ایران در خلال جنگ جهانی اول به‌شمار می‌آمد.

 

 

بی‌بی مریم بختیاری، دختر حسینقلی خان ایلخانی شیر میدان در سال ۱۲۵۳ در منطقه بختیاری زاده شد. او از زنان باسواد و روشنفکر عصر خود بود، که همزمان با وقوع انقلاب مشروطه، به طرفداری از حقوق زنان برخاست.

 

او فنون اردوکشی نظامی و لشکرداری را از پدر و برادرانش آموخت و آموزه‌ها را در زمان نبرد‌های انقلاب مشروطه؛ در فتح تهران و نیز فتح اصفهان، همچنین در جنگ جهانی اول به کار بست. او از سرمایه مادی و معنوی خانواده خود برای تشکیل یک هنگشیر میدان از سواران بختیاری، برای مبارزه با اشغالگران روس و انگلیس، در جنگ جهانی اول استفاده کرد.

 

 

بی‌بی مریم، یکی از مشوقان اصلی سردار اسعد بختیاری برای فتح تهران محسوب می‌شد. او در نامه‌ها و تلگراف‌های مختلف بین سران ایل بختیاری و سخنرانی‌های مهیج، افراد ایل را جهت مبارزه با استبداد صغیر در زمان محمدعلی‌شاه قاجار، آماده می‌کرد و همواره به‌عنوان یکی از شخصیت‌های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار مطرح بود.

 

بی‌بی مریم بختیاری، پیش از فتح تهران، مخفیانه با عده‌ای سوار وارد تهران شد و در خانه پدری حسین ثقفی، منزل کرد. به مجرد حمله سواران بختیاری به فرماندهی علی‌قلی‌خان سردار اسعد، به تهران، پشت بام خانه را که مشرف به میدان بهارستان بود، سنگربندی کرد و با عده‌ای سوار بختیاری، از پشت سر با قزاق‌های طرفدار محمدعلی‌شاه، مشغول نبرد شد.

 

در این رویداد، او شخصاً تفنگ به دست گرفت و با قزاقان جنگید. نقش او در فتح تهران، میزان محبوبیت او در ایل بختیاری و مجاهدین مشروطه‌خواه را افزایش داد و طرفداران بسیاری یافت، به طوری که به لقب سرداری مفتخر شد.

 

 

منزل بی‌بی مریم، پناهگاه بسیاری از آزادی‌خواهان عصر مشروطه بود. به طوری که هنگام فتح اصفهان از سوی روس‌ها در جنگ جهانی اول، فن کاردف؛ کاردار سفارت آلمان، به خانه بی‌ بی مریم بختیاری پناه برد و مدت ۳ ماه و نیم در پناه او بود. کاردف، پس از شکست بختیاری‌ها از روس‌ها و کشته شدن ۵۸ تن از سواران بختیاری، راهی کرمانشاه شد و از آن‌جا به برلن رفت.

 

به پاس حمایت‌های بی‌ بی مریم از کاردار سفارت آلمان در خلال جنگ جهانی اول، ویلهلم دوم (امپراتور آلمان) کمان تمثال میناکاری و الماس‌نشان و نیز صلیب آهنین، که در آن هنگام، مهم‌ترین نشان امپراتوری آلمان بود، برای او ارسال کرد.

 

جریان مبارزات سردار مریم بختیاری با انگلیسی‌ها در قرارداد ۱۹۱۹ و نیز کودتای ۱۲۹۹ همچنان ادامه یافت، به طوری که محمد مصدق، حاکم وقت فارس، در زمان کودتای ۱۲۹۹، پس از مخالفت و عزل از اصفهان، راهی منطقه بختیاری شد و مدت‌ها مهمان بی‌ بی مریم بود.

 

محمدابراهیم باستانی پاریزی، از مورخان معاصر، در خصوص بی‌ بی مریم می‌نویسد:

 

در این کوهستان، زنی می‌زیسته که برابر ۱۰۰ مرد، در سرنوشت تاریخ معاصر ایران دخیل بوده‌ است. منظورم بی‌ بی مریم بختیاری است که وقتی در جنگ بین‌الملل اول، ایرانیان وطن‌خواه ابتدا از اولتیماتوم روس و پس از هجوم انگلیسی‌ها، ناچار به مهاجرت و آواره کوهستان شدند، این زن نامدار، همه آنان را پناه داد.

 

 

 

 

 

پدر بی‌ بی‌ مریم، حسینقلی خان ایلخانی بود که در زمان حیات، به مدت ۳۰ سال حاکم بلامنازع ایل بختیاری به‌شمار می‌آمد. بی‌ بی‌ مریم دارای ۶ برادر و ۱۱ خواهر، از همسران متعدد پدرش بود. برادران او که هر کدام به نحوی در تاریخ معاصر ایران نقش‌آفرین بودند، عبارت‌از از: اسفندیار خان، نجفقلی صمصام‌السلطنه، امیرقلی‌خان، علیقلی خان سردار اسعد، خسروخان سردار ظفر و یوسف خان امیر مجاهد.

 

خانواده بی‌ بی‌ مریم که به خاندان ایلخانی شهرت داشتند، در اواخر دوره قاجار سمت‌های گوناگونی را در مقاطع مختلف برعهده داشتند. پس از انقلاب مشروطه، برادران و عموزادگان او در مناصبی، چون وزارت، نمایندگی مجلس شورای ملی و رئیس‌الوزرایی (نجفقلی صمصام‌السلطنه برادر بزرگتر او) حضوری فعال داشتند.

 

بسیاری از رجال سیاسی و نویسندگان آزادی‌خواه ایرانی، همچون علی‌اکبر دهخدا، ملک‌الشعرای بهار و وحید دستگردی با خانواده بی‌بی مریم و نیز با خود او، ارتباط و معاشرت داشتند.

 

 

سردار مریم بختیاری در سال ۱۳۱۶ خورشیدی، ۳ سال پس از اعدام فرزند ارشد خود، علیمردان خان، در شهر اصفهان درگذشت. او در تکیه میرفندرسکی تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد.

 

زندگی بی‌بی مریم بختیاری، سوژه سریال تلویزیونی بانوی سردار، ساخته پرویز شیخ طادی بود که از شبکه سوم سیما پخش شده است.