مردمان بی آب ترین استان ایران تا کی کنار دریا حسرت بکشند؟

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز سیستان و بلوچستان، ایران به سبب عواملی چون موقعیت جغرافیایی و نوسان در بارش، از کشورهای کم آبی به شمار می‌آید که بحران آب در برخی مناطق آن مانند سیستان و بلوچستان جدی است، به خصوص مصرف بی رویه و افزایش فعالیت‌های صنعتی و کشاورزی این موضوع را تشدید کرده است.

کمبود آب یکی از مسائل جهانی زیست محیطی است و تا آب می بینیم فراموش می کنیم که جهان با چه بحران بزرگی رو به روست.

منطقه سیستان شامل پنج شهرستان زابل، زهک، نیمروز، هامون و هیرمند است که بیش از 22 سال با مشکل کم آبی و خشکسالی دست و پنجه نرم می کند و این مشکل باعث مهاجرت بسیاری از ساکنین این شهرستان‌ها شده است.
بسیاری از مردم با خشکسالی‌ های پی در پی و کم آبی شغل‌های کشاورزی، دامپروری و صیادی خود را از دست داده‌ اند و این موضوع باعث بیکاری و مهاجرت بسیاری از آن‌ ها شده است.
کسانی که پس از گذشت این همه سال هنوز در منطقه سیستان زندگی می‌کنند به قول خودشان زنده هستند اما زندگی ندارند .

این مردم ولایتمدار سالهاست با بادهای 120 روزه با سرعت متوسط 80 کیلومتر بر ساعت و گردو غبار و الودگی های هوا  که ناشی از خشک بودن دریاچه هامون است دست و پنجه نرم می کنند .

با فرار رسیدن خردادماه و اواخر اردیبهشت ماه و اغاز این بادها ، میزان غلظت گرد و خاک در شهرهای شمالی سیستان و بلوچستان شامل زابل، هیرمند، زهک، نیمروز و هامون (منطقه سیستان) افزایش می یابد و شرایط زندگی عادی مردم را تحت تاثیر قرار می دهد .

این الودگی هوا بسیاری از مردم این منطقه را دچار بیماری‌های ریوی و پوستی کرده است .

 سِل ارمغان خشکی هامون

بادهای موسمی 120 روزه سیستان که زمانی موهبت و گنج الهی محسوب می شد و مردم از وزش آن لذت می بردند از 22 سال پیش با بروز خشکسالیها و خشکیده شدن بستر دریاچه هامون روز به روز وضعیت منطقه را بحرانی تر کرده است .

این بادها که اکنون به 160 تا 180 روز در سال افزایش یافته است ، اگر در گذشته خنکی نسیم آن روح نواز بود امروز گرد و غبار و شن های روان آن ، باعث ایجاد سخت ترین شرایط آب و هوایی  و بیماری های مختلف تنفسی بویژه سل و بیماری های چشمی در این منطقه شده است

خشکسالی، وزش بادهای موسمی، گرد و غبار ناشی از توفان های سهمگین بعضا با سرعت بیش از 100 کیلومتر در ساعت  و آلودگی هوا بیشتر از 20 برابر حد استاندارد ،تغذیه نامناسب و همچنین همجواری با کشور افغانستان زمینه را برای گسترش بیماری سل در این منطقه فراهم کرده است.

با سدسازی‌های افغانستان در این چند دهه حقابه سیستان قطع و شمال سیستان و بلوچستان دچار مشکل شده است.

از دیرباز جنوب شرق ایران به دلیل قرار گرفتن در کویر با کم آبی رو به رو بوده، و از نظر جغرافیایی شمال سیستان و بلوچستان هم مرز است با کشور افغانستان و رود هیرمند از منابع اصلی تامین آب در شمال سیستان و بلوچستان، از کشور افغانستان سرچشمه می‌گیرد.
سیاست‌های آبی افغانستان در دهه‌ های گذشته نتایج فاجعه باری را در جنوب شرق کشور به وجود آورده است.

در ۲۲ اسفند ۱۳۵۱ خورشیدی گزارش کمیسیون دلتا میان امیرعباس هویدا، نخست‌وزیر وقت ایران و موسی شفیق، وقت افغانستان در کابل به امضاء رسید و قرار شد در هر ثانیه ۲۶ مترمکعب آب (معادل ۸۵۰ میلیون مترمکعب در سال) سهم سیستان و دریاچه هامون باشد.
حال از آن زمان تاکنون چرا سیستان به حق آبه نرسیده است؟

یک کانال انحرافی چهارم فروردین ماه امسال با حضور اشرف غنی، رئیس جمهور افغانستان، به بهره برداری رسید.

این کانال انحرافی به منظور هدایت سرریز آب پشت بند کمال خان هنگام بارشهای سنگین و پرآبی احداث شده است تا مازاد آب را به سمت گودال های طبیعی داخل افغانستان به نام " گود زره " هدایت کند.
این کانال در شهرستان " چهاربرجک" ولایت " نیمروز" افغانستان و در 90 کیلومتری مرز ایران قرار دارد.

کشور افغانستان نسبت به ایران بدعهدی کرد و روی رودخانه هیرمند به احداث سد «کمال خان» در 100 کیلومتری مرز ایران اقدام کرد و پس از آن و طی 40 سال بیش از صد سد روی رودخانه هیرمند ساخته شد و حالا بیست سالی است که به دلیل کاهش نزولات جوی و بارندگی ورود آب هیرمند به ایران کاهش پیدا کرده و در حال حاضر شاهد خشک شدن تالاب هامون هستیم اما این خشکسالی تنها مربوط به ایران نیست بلکه بر اساس گزارشات افغانستان هم در سال‌های اخیر دچار خشکسالی شده به طوری که از 34 ولایت آن 20 ولایت با خشکسالی دست و پنجه نرم می‌کنند.

سیستان و بلوچستان دارای اقلیمی کم بارش و بسیار آسیب پذیر در مقابل تغییرات آب و هوایی است. برای حفظ ماندگاری جمعیت در مناطق راهبردی این استان تنها اتکا به بارش های فصلی و منابع سنتی آب نمی توان امید بست؛ انتقال آب دریای عمان به تالاب ها و ذخایر آب این استان می تواند امنیت، شکوفایی اقتصادی و شادابی این سرزمین را تضمین کند.

آب در جنوب سیستان و بلوچستان

بسیاری از روستاهای بلوچستان از شبکه آب سالم و بهداشتی بی بهره اند و کمبود آب بخش های مختلف کشاورزی، صنعت و شرب را تحت تاثیر قرار داده است.
اکثر ساکنان این شهرستان ها از هوتک ها (محل جمع آوری آب) که محل زندگی گاندو است  آب خود را تامین میکنند که مناسب آشامیدن نیست و برای بدست آوردن این آب ناسالم روزانه باید مسیری طولانی را برای رسیدن به آن طی کنند .
روستاهای بزرگ در همجواری دریا با جمعیتی بالا با تانکر آبرسانی سیار می‌شوند و برخی روستاها با همین وضعیت از بی آبی رنج می برندکه نیاز است از طریق شیرین سازی آب دریا مشکل آنان برای همیشه برطرف شود.
استفاده از آب پایدار دریا موجب رونق کشاورزی، جان گرفتن طرح های بزرگ، صنایع و خوشحالی مردم به ویژه دامداران و کشاورزان می شود.
چند روز قبل کنگره بین‌ المللی نمک‌زدایی با اشاره به بحران آب و خشکسالی در استان با مشارکت سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران برگزار شد.
که هدف از برگزاری این کنگره در سیستان و بلوچستان مطلوب نبودن وضعیت آب استان بوده تا توجه مسوولان را به سمت این منطقه برای حل بحران آب جلب کند.

700 کیلومتر مربع به مساحت خشکسالی در سیستان و بلوچستان اضافه شد
مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان گفت: ادامه کم بارشی انباشته و کاهش شدید بارندگی در استان سبب شد تا مرداد ماه امسال 0.4 درصد از مساحت استان از حالت نرمال خارج و به محدوده درگیر خشکسالی اضافه شود.
محسن حیدری گفت: عمده مساحت جدید درگیر خشکسالی در شهرستان‌های نیمروز و ایرانشهر قرار دارد.
وی افزود: 26 شهرستان سیستان و بلوچستان درگیر درجات مختلف خشکسالی هستند که مساحت خشکسالی در 5 شهرستان دلگان، زابل، فنوج، قصرقند و نیکشهر 100 درصد است.
مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان ادامه داد: تحلیل داده های 10 ساله شاخص SPEI هواشناسی تا ابتدای شهریور امسال نشان می دهد که حدود 93 درصد از مساحت استان درگیر درجات مختلف خشکسالی قرار دارند.
حیدری می گوید: از ابتدای سال زراعی تا کنون تنها 35 میلی متر باران در استان باریده که حدود 65 میلی متر کمتر از شرایط نرمال بارش است.
وی خاطرنشان کرد: حدود 30 میلی متر از بارش های دریافتی امسال زراعی در بهار و تابستان باریده است که عمده این بارش ها از نوع رگباری بوده است.
به گفته مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان : در حال حاضر سیستان و بلوچستان کم باران ترین استان کشور است و فاصله اش با استان کم باران بعدی یعنی کرمان معادل بیش از 50 درصد بارش های دریافتی امسال استان است.

تابستان پرباران در کم بارش ترین استان کشور
3.5 میلیارد مترمکعب «آب» از بارش های مونسون وارد سیستان و بلوچستان شد برآورد می شود حجم آب حاصل از بارش های همرفتی و مونسون که در سه ماه گذشته در استان باریده است، حدود 3.49 میلیارد مترمکعب بوده است.
حیدری گفت: اگر تا پایان سال زراعی، بارش قابل توجهی در استان نداشته باشیم، امسال سومین استان کم باران سیستان و بلوچستان در نیم قرن اخیر خواهد بود.

بارانهایی تابستانه ایی که نتوانست کمبودهای آبی و کسری باران در سیستان و بلوچستان را جبران کند .

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز سیستان و بلوچستان، رییس گروه پیش‌بینی هواشناسی سیستان و بلوچستان گفت:  بارش‌های تابستانه استان ۹۵ درصد بیشتر از نرمال شد اما این بارندگی‌ها نتوانسته کسری ۶۴ درصد بارش استان را جبران کند.

علی ملاشاهی افزود : از ابتدای تابستان تا کنون حدود ۲۰ میلی‌متر باران در سیستان و بلوچستان باریده که این بارش‌ها ۹۵.۱ درصد بیشتر از نرمال است.
وی افزود: سیستان و بلوچستان امسال تابستان را پرباران سپری کرد اما کم بارشی شدید در پاییز و زمستان سبب شد تا استان سال زراعی را با کاهش ۶۴ درصدی باران به پایان برساند.
رییس گروه پیش‌بینی و هشدار سیستان و بلوچستان ادامه داد: از ابتدای سال زراعی تا کنون فقط ۳۵ میلی‌متر باران در استان باریده که تنها پنج میلی‌متر آن مربوط به پاییز و زمستان گذشته بوده است.
وی ادامه داد: علاوه‌بر این، سیستان و بلوچستان در سال زراعی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ کم بارش ترین استان کشور نیز شد بطوریکه اختلاف بارش استان با دومین استان کم بارش کشور یعنی هرمزگان معادل ۴۳ درصد بارش‌های امسال است.

ثبت سومین سال کم‌بارش سیستان‌وبلوچستان در نیم قرن اخیر

سیستان و بلوچستان در 55 سال اخیر، 21 سال کم بارش داشته که 10 سال آن از دهه 80 به بعد روی داده است.

 

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز سیستان و بلوچستان،  مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان با بیان این مطلب، گفت: سال زراعی 1400-1399 با مجموع 35.6 میلی متر باران به پایان رسید و سومین سال کم باران استان در 55 سال اخیر رقم خورد.
محسن حیدری افزود: بررسی ها نشان می دهد که در این دوره آماری تمام چهار نوع خشکسالی «هواشناسی»، «کشاورزی»، «هیدرولوژیکی» و «اجتماعی-اقتصادی» در سیستان و بلوچستان روی داده است.
مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان گفت: ادامه سه نوع خشکسالی محیطی سبب وقوع خشکسالی اجتماعی - اقتصادی می شود که معیشت و زندگی طیف وسیعی از افراد جامعه را که اقتصاد خانواده آنها وابسته به منابع آب است تحت تأثیر قرار می دهد.
حیدری گفت: گسترش حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ نظیر زاهدان، چابهار و ایرانشهر یکی از آثار و پیامدهای خشکسالی اجتماعی - اقتصادی است که در پی کوچ مردم روستاهای بی آب رخ داده است.
مدیرکل هواشناسی سیستان و بلوچستان تصریح کرد: سال زراعی که گذشت، تغییرات خطرناک تری هم در بارش استان مشاهده شد و جای پربارش ترین و کم بارش ترین فصول سال استان تغییر کرد.
وی گفت: در حالی زمستان، پربارش ترین فصل سال در استان است که بارش های مونسون این الگوی پنجاه ساله را بهم زد و سبب شد تا امسال تابستان پر بارش ترین فصل شود.
عضو ستاد مدیریت بحران سیستان و بلوچستان گفت: تابستان امسال حدود 50 برابر زمستان گذشته در استان باران بارید

طرح انتقال آب از عمان به سیستان و بلوچستان
ماجرای کمبود آب در ایران به ویژه استان های جنوب شرقی آنقدر جدی بود، که شورای عالی آب در مصوبه ای انتقال آب از دریاها را برای استفاده در استان ها تصویب کرد طرحی که مقصد آن خاک تشنه سیستان و بلوچستان بود.
تفاهم نامه انتقال آب دریای عمان از سواحل چابهار به استان های جنوب شرقی کشور از جمله سیستان و بلوچستان، خراسان رضوی و خراسان جنوبی با حضور معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا و استانداران این سه استان در 20شهریورماه سال 98 در مشهد به امضا رسید.
براساس مصوبه کمیته تخصیص وزارت نیرو در مجموع امکان برداشت یک میلیارد و 200 میلیون متر مکعب از آب دریا فراهم می شود که استان سیستان و بلوچستان 228 میلیون متر مکعب از خروجی این آب سهم دارد.
طبق این تفاهم نامه قرار شد این طرح 7 ساله به ثمر نشیند اما به تازگی خبر از حذف سیستان و بلوچستان از پروژه انتقال آب دریا آمد.

اظهار نظرهای متفاوت در خصوص انتقال آب از دریای عمان به سیستان و بلوچستان
مالکی نماینده مردم زاهدان در مجلس شورای اسلامی گفت: توافق نامه ای جهت انتقال آب دریای عمان در دولت قبلی بین دو وزارتخانه صمت و نیرو منعقد شده که بر اساس آن هزینه های بخش صنعت برعهده وزارت صمت و تامین آب شرب هم بر عهده وزارت نیرو قرار داده شد.
مالکی ادامه داد: موضوع انتقال آب از دریای عمان چیزی نیست که قابل حذف باشد و قطعا در دستور کار هست توافق نامه انجام و صورتجلسه شده است و اگر کسانی هم در این مورد مصاحبه ای انجام داده اند غیر کارشناسی است.
نماینده مردم زاهدان در مجلس شورای اسلامی گفت: با وزرای جدید صمت و نیرو جلساتی برگزار شده و تاکید وزیر نیرو بر انجام پروژه انتقال آب از دریای عمان به استان و حل مشکل آب هست.
اما در اظهار نظری متفاوت نماینده مردم چابهار گفت: در یک اقدام نمایشی در اسفندماه کلنگ آغاز عملیات اجرایی به زمین زده شد اما مجمع نمایندگان به دلیل اینکه منابع تامین مالی پروژه تعریف نشده بود حضور پیدا نکردند.
سعیدی افزود: لذا عملا آن چیزی که وجود دارد این است که حذفی صورت نگرفته بلکه از ابتدا چنین برنامه کاری جدی در دستور کار وزارت نیرو نبوده و قطعا باید پیگیری های متعددی انجام دهیم تا جزو برنامه های کاری قرار گیرد.
نماینده مردم چابهار ادامه داد: در دیدار مجمع نمایندگان استان با دو وزیر جدید صمت و نیرو این موضوع مورد تاکید قرار گرفته و این دو وزیر هم پذیرفته اند و اجرای این موضوع هم بستگی به نوع پیگیری ما و نوع نگاه مسئولان این دو وزارت خانه به این پروژه دارد.
سعیدی بیان داشت: واقعیت این است که در چابهار که کنار دریا هستیم پایین ترین سرانه دسترسی به آب شرب را داریم در حالی که چندان هزینه انتقالی هم نمی خواهد، چطور وعده انتقال آب به کل استان را می دهند.
نماینده چابهار گفت: کلنگ زنی که انجام شده کلنگی بر پیکره اعتماد مردم نسبت به دولت بود .

اگرچه با توجه به وضعیت بحرانی سیستان و بلوچستان انتقال آب یک ضرورت است نباید مدیریت منابع آب را به بهانه نداشتن منابع مورد نیاز به دست فراموشی سپرد.

استان کویری سیستان و بلوچستان اکنون بحرانی ترین منابع آبی زیرزمینی را در سطح کشور دارد، فقط خشکسالی ها مقصر این رخداد نیست، ضعف برنامه های مدیریتی در استفاده از منابع آبی، برداشت بیش از حد و مصرف بی رویه آب در شکل گرفتن این بحران در استان پرجمعیتی مانند سیستان و بلوچستان که دومین استان از نظر وسعت در کشور است  نقش دارد.

سردبیر : مرضیه کیخا

نویسنده : نفیسه راز