لشکر رباتیک قاسم و یونس

به گزارش وب گردي خبرگزاري صدا وسيما؛ در جهان امروز عمدتا وقتی از سیستم‌های بدون سرنشین صحبت می‌شود، عمدتا نگاه‌ها به سمت آسمان و سیستم‌های پروازی بدون خلبان معطوف است؛ البته که آسمان بخش مهم و اصلی در بازار بدون سرنشین‌ها محسوب می‌شود، ولی بخش‌های دریایی و زمینی نیز دارای نمونه‌های متنوع بدون سرنشین بوده و این بخش‌ها نیز به سرعت در حال رشد و گسترش در نیرو‌های مسلح و حتی حوزه تجاری هستند. در حوزه بدون سرنشین‌های نظامی، بحث عمدتا با توسعه سیستم‌های مخصوص مقابله با بمب گذاری و مواد منفجره آغاز به کار کرده، اما امروزه به حوزه ربات‌های زمینی با قابلیت‌هایی مثل شناسایی، حمل تسلیحات، ترابری و حتی نمونه‌های انتحاری رسیده است.
 یکی از مهم‌ترین چالش‌ها و شاید بتوان گفت مهم‌ترین چالش در این بخش، رساندن سیگنال‌های کنترلی به سامانه مورد نظر است. در بخش هوایی حتی بدون ماهواره و با داشتن یک ایستگاه زمینی، به راحتی می‌توان تا فاصله‌هایی مثل ۲۰۰ الی ۳۰۰ کیلومتر را پوشش داد، ولی در بخش زمینی به خاطر خاصیت زمین، حتی در سناریو‌های زمین‌های صاف بدون هیچ عارضه ای، این عدد بسیار کاهش پیدا کرده و در شرایطی مثل جنگ‌های شهری یا وجود عارضه‌های طبیعی یا مصنوعی نیز ارسال و دریافت سیگنال از یا به خودروی مورد نظر بسیار مشکل می‌شود.
حتی در گزینه استفاده از ماهواره نیز در بسیاری از اوقات در شرایط نبرد در فضای شهری، حضور در مناطق خاص جغرافیایی و مکان‌هایی که به هر دلیل سیگنال‌های دریافتی ضعیف یا قطع شود، کار هدایت و انتقال پیام به این سیستم‌ها مشکل می‌شود. در عین حال، در برخی از موارد توسعه سیستم‌های هدایتی مستقل بر اساس هوش مصنوعی برای این کلاس از سامانه‌های بدون سرنشین تعریف شده که البته هنوز در مراحل بسیار اولیه توسعه هستند.

اگر بخواهیم به برخی از محصولات و تلاش‌های ارتش‌های بزرگ و پیشرفته جهان در حوزه بدون سرنشین‌های زمینی نگاهی داشته باشیم، شاید روس‌ها با زره پوش Uran-۹ ساخت یکی از زیر مجموعه‌های شرکت کلاشینکوف روسیه از جمله کشور‌های پیشرو در این بخش باشند. این سامانه شناسایی و رزمی در سوریه مورد آزمایش قرار گرفته و بر اساس اطلاعات منتشر شده، سابقه چندین مورد درگیری با گروه‌های تروریستی را نیز در کارنامه خود ثبت کرده است. Uran-۹ روسی در زمان حضور خود در سوریه با یک سری مشکلات نیز رو به رو شد و در نهایت این تجربه رزمی باعث شد تا شرکت سازنده به رفع آن‌ها اقدام کرده و در بازه سال‌های ۲۰۱۸ الی ۲۰۱۹ میلادی به صورت رسمی وارد سازمان رزم ارتش روسیه شود.

سامانه Uran-۹ در سوریه

در ارتش آمریکا در حال حاضر با توجه به تجربیات رزمی از عراق، افغانستان و سوریه، بحث سیستم‌های بدون سرنشین زمینی خصوصا در بحث کشف و خنثی سازی از راه دور مواد منفجره بسیار داغ است. یکی از جدیدترین سفارش‌های ارتش آمریکا در این بخش مربوط به بهار سال جاری میلادی و مربوط به ۶۰۰ دستگاه سامانه بدون سرنشین Centaur ساخت شرکت FLIR Systems است که بیشتر در بحث شناسایی در محیط‌های پر خطر و بازرسی موارد مشکوک به مواد منفجره و در صورت لزوم دور کردن آن‌ها از محیط مورد نظر کاربرد دارد.

سامانه بدون سرنشین Centaur

اگر بخواهیم به بازار اروپا و گزینه‌های جدید در این قاره نگاه کنیم شاید یکی از گزینه‌های جالب، سامانه چند منظوره THeMIS ساخت شرکت Milrem Robotics استونی است که در چینش‌های مختلف برای ماموریت‌های شناسایی، رزمی و حتی باربری نیز فعالیت کرده و اخیرا نیز در جریان حضور نیرو‌های کشور استونی در قاره آفریقا و کشور مالی به میدان عملیات وارد شده است.

سیستم بدون سرنشین THeMIS در کشور آفریقایی مالی

نسل جدید ربات‌های چند منظوره وارد خدمت سپاه شدند
در روز‌های اخیر و در جریان یک نمایشگاه مهم، تعداد قابل توجهی از سیستم‌های چک و خنثی سازی بمب در کنار عنوان سیستم‌های بدون سرنشین زمینی به یگان‌های سپاه پاسداران تحویل داده شد. قبل از پرداختن به این مراسم و سیستم‌های تحویل شده، بد نیست یک اشاره کوتاه به سابقه این سیستم‌ها در ایران داشته باشیم. به قول ضرب المثل معروف ایرانی، چراغ اول در حوزه بی سرنشین‌های زمینی در ایران توسط سپاه در سال ۱۳۹۳ روشن شد و در جریان یکی از رزمایش‌های نیروی زمینی چند سیستم رباتیک که با سامانه‌های شناسایی و تسلیحاتی مثل تیربار‌های سری PKM مجهز شده بودند به نمایش درآمدند. در پاییز سال ۱۳۹۸ نیز نیروی زمینی ارتش از نمونه‌هایی از گونه‌های مسلح و انتحاری سیستم‌های بدون سرنشین زمین پایه خود رونمایی کرد. با این حساب می‌توان گفت که توسعه و کار روی این سیستم‌ها در کشور ما در حوزه نظامی سابقه‌ای حداقل به اندازه یک دهه دارد.

در مراسمی که اخیرا برای تحویل سامانه‌های جدید رباتیک زمینی به واحد‌های مختلف سپاه برگزار شد، بر اساس اعلام رسمی، ربات غواص یونس با ماموریت رصد و شناسایی سطح زیرین کشتی‌ها و دکل‌های نفتی، راکت چک و بازرسی با کاربرد بازرسی بدنی، متلاشی‌کننده بمب و تله انفجاری رعد ۱ با قابلیت متلاشی کردن بسته‌های انفجاری، آشکارساز مواد منفجره نسل ۱ و ۲ با قابلیت آنالیز میدانی مواد منفجره و مخدر و انواع ربات‌های کشف و خنثی‌سازی بمب و مواد منفجره به واحد‌های مختلف تحویل شده است.

ربات مخصوص واحد چک و خنثی در مرکز تصویر

متاسفانه همچون اکثر موارد، اطلاعات دقیقی از اینکه هر کدام از ربات‌های به نمایش درامده در این مراسم چه ویژگی‌هایی دارند، انجام نشده، ولی با نگاهی به تصاویر می‌توان گستردگی طیف سیستم‌های تولید شده را درک کرد. از مدل‌های بسیار کوچک که می‌تواند برای بحث‌هایی مثل شناسایی در فضای بسته تا انجام عملیات‌های انتحاری را انجام دهند، گونه‌های مخصوص برای عملیات چک و خنثی و خارج کردن بسته‌های مشکوک از محیط‌های پر خطر که طیف بیشتری از محصولات تحویلی را شامل می‌شدند، یک نمونه مجهز به دو تیر راکت و یک نموه بزرگ چرخ دار به اسم " قاسم " که یک فروند سیستم بدون سرنشین عمود پرواز سبک روی آن وجود داشت.

خودروی بدون سرنشین زمینی مجهز به دو تیر راکت سبک

سیستم بدون سرنشینی همچون "قاسم"، دارای این قابلیت است که به خاطر اندازه بزرگ خود در نقش‌هایی مثل حامل بار و یا سیستم شناسایی و تهاجمی به کار برود. گزینه‌هایی مثل نصب موشک‌های ضد زره، مسلسل‌های سنگین و همچنین سیستم‌های اپتیک روی این سیستم زمینی بدون سرنشین از جمله موارد قابل دسترس است. یا بحث سیستم رباتیک زیر آبی بدون سرنشین که می‌تواند برای شناسایی و بازبینی شناور‌ها و دکل‌های نفتی به کار برود و خصوصا در شرایط بروز نشتی‌ها در خطوط نفتی یا ایجاد حفره در بدنه کشتی‌ها می‌تواند یک گزینه امن برای بازدید موقعیت و در عین حال عدم به خطر انداختن جان خدمه انسانی باشد.

سیستم بدون سرنشین قاسم در مرکز تصویر - سیستم‌های بدون سرنشین کوچک با ماموریت احتمالی شناسایی در کنار آن

در نهایت باید به این مسئله اشاره کرد که در این زمان، حداقل نمی‌توان به صورت گسترده به مشخصات و مختصات این خودرو‌های بدون سرنشین پرداخت، اما وارد شدن به موقع بخش‌های تحقیقاتی و عملیاتی سپاه و ارتش به بحث استفاده از سیستم‌های بدون سرنشین و رباتیک زمینی در اندازه‌های مختلف بویژه بزرگ یک اقدام مهم و قابل توجه است. البته ذکر این مسئله نیز لازم است که توسعه سیستم‌های بدون سرنشین زمینی در ایران همچنان به نسبت بخشی مثل حوزه هوایی در قدم‌های اولیه قرار داشته و همان طور که در ابتدای این گزارش نیز اشاره شد در تمام دنیا با چالش‌های خاصی مربوط به بحث‌های کنترل امواج رو به رو است، ولی با این روند می‌توان امید داشت که همچون بخش هوایی و انبوهی از پهپاد‌های مدرن و موثر، در سال‌های بعد بیشتر از امروز، از سیستم‌های بدون سرنشین زمینی در ایران بشنویم و بنویسیم؛ انشاء الله.