زنگار بی مهری بر بازارچه های مرزی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز خراسان جنوبی ، امروزه تجارت به منزله موتور رشد و توسعه معرفی شده است و  کشورهایی که سیستم‌های باز خارجی دارند ، کمتر دچار فقر شده و به واسطه رونق تجارت خارجی ، نابرابری‌ها را کاهش داده‌اند، ازجمله روش‌های حضور فعال در تجارت جهانی، گسترش مبادلات مناطق مرزی بین کشورها و احداث بازارچه‌های مرزی است.

قرار گرفتن ایران در منطقه ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیکی از جهان که محل تلاقی و راه ارتباطی به جنوب و جنوب شرق آسیا و پل ارتباطی میان سه قاره آسیا، اروپا، آفریقا  است فرصت مناسبی را برای کشور ایجاد کرده تا بتواند نقش قوی و مثبتی را در منطقه ایفا کند.

یکی از معابر رسمی که می تواند در این زمینه موثر باشد بازارچه های مرزی است، طرح ایجاد بازارچه‌های مرزی به ماده "۱۱" قانون صادرات و واردات به  سال ۷۲ بر می گردد، طبق این قانون به دولت اجازه داده شده در هر یک از مناطق مرزی که ایجاد بازارچه را مفید تشخیص می‌دهد با رعایت اولویت‌هایی نظیر استعداد محلی، ضرورت‌های اشتغال و توسعه روابط تجاری با کشورهای همسایه نسبت به ایجاد آن اقدام کند.

6 هزار کیلومتر مرز مشترک زمینی

ایران بیش از6 هزار کیلومتر با کشورهای ترکیه، آذربایجان، ترکمنستان، عراق، پاکستان، افغانستان و ارمنستان مرز زمینی دارد و دارای 2 هزار و 700 کیلومتر نیز مرز آبی ایران در دریای خزر، خلیج فارس و دریای عمان است.

یکی از کشورها کشور افغاستان است، کشور افغانستان همواره به علت موقعیت جغرافیایی و روابط دیپلماتیک یکی از مهم‌ترین همسایگان ایران است. به همین علت استان‌هایی که در این 950 کیلومتر با این کشور مرز مشترک دارند نیز از لحاظ موقعیت جغرافیایی مناطق حائز اهمیتی هستند. استان‌های خراسان رضوی، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان با کشور افغانستان مرز مشترک دارند.

 از این مرز مشترک 420 کیلومتر در خراسان جنوبی است و  شهرستانهای درمیان، زیرکوه، سربیشه و نهبندان هم مرز با افغانستان هستند.

ایران از ابتدای سال 1400 تا پایان مهر، حدود 99 میلیون تن کالا به ارزش تقریبی 55 میلیارد دلار را با کشورهای جهان تبادل کرده است.

در این مدت 142 کشور به صورت مستقیم کالای ایرانی را خریداری کردند و 110کشور نیز فروشنده کالا به ایران بودند.

75.2 میلیون تن کالا  به ارزش 27 میلیارد و 74میلیون دلار در هفت ماه گذشته صادر شده که چین با هفت میلیارد و 689 میلیون دلار، عراق با پنج میلیارد و 483 میلیون دلار، ترکیه با سه میلیارد و 397 میلیون دلار، امارات با دو میلیارد و 590 میلیون دلار و افغانستان با یک میلیارد و 126 میلیون دلار پنج مقصد اول صادرات کالای ایرانی بودند.

صادرات یک و نیم میلیون تنی به افغانستان

سهم خراسان جنوبی از صادرات کالاهای ایران در  7 ماه گذشته از سال  ۴۴۲ میلیون و ۹۱۰ هزار و ۹۲۸ دلار به وزن یک میلیون و 430 هزار و 502  تن بوده است.

صیفی جات، سیمان، کاشی و سرامیک، روغن سوخت تقطیری، هیدروکربن حاصل از بازیافت خاک‌های مستعمل رنگ بر، هیدروکربن سبک، گازوئیل، قیر، میلگرد و خرما از جمله کالا‌های صادراتی از بازارچه مرزی ماهیرود خراسان جنوبی در این مدت است.

در 4شهرستان مرزی خراسان جنوبی بازارچه ماهیرود در سربیشه، دوکوهانه در نهبندان، گلورده در درمیان و یزدان در زیرکوه قرار دارد که از این تعداد فقط بازارچه مرزی ماهیرود فعال است .

3 بازارچه مرزی دیگر هم روزگاری معبر صادرات کالا به افغانستان بود .

سه بازارچه گلورده، دوکوهانه و یزدان از اواخر سال ۹۳ به‌صورت یک‌جانبه از سوی افغانستان تعطیل‌شد.

ابتدای سال بود که موضوع غیر فعال شده بازارچه ها را از مسولان مربوطه استانی و کشوری در مستند خبری جویا شدیم، مسئولان گمرک و وزارت امور خارجه توپ این مشکل را در زمین افغانستان انداختند، اما مستنداتی مبنی بر تمایل افغان‌ها برای بازگشایی مجدد این بازارچه‌ها به دست ما رسید، این موضوع را چندین مرتبه پیگیری کردیم، مسئولان خراسان جنوبی معتقد بودند که تاکنون رایزنی‌های زیادی برای بازگشایی سه بازارچه انجام شده و تلاش‌ها همچنان ادامه دارد، بنا به گفته متولیان از سوی دولت ایران هیچ مانعی برای باز کردن قفل بازارچه‌ها وجود ندارد.

باز شدن  قفل پایانه گمرک مرزی یزدان

بعد از مدتها و با پیگیری های ما بالاخره قفل  بازارچه مرزی یزدان در شهرستان زیرکوه پس از ۷ سال تعطیلی در حالی که میلیارد ها تومان تجهیزات آن خاک می خورد 11 شهریور امسال باز شد.

این بازارچه از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۵ به عنوان بازارچه نمونه صادراتی کشور مطرح بود.

استاندار خراسان جنوبی 11 شهریور در بازدید از این پایانه مرزی گفت: گفتگو ها و جلساتی هم  بین تجار ایران و افغانستان انجام شده و درخواست های زیادی برای فعالیت اقتصادی وجود دارد که با فراهم شدن زیرساخت ها به زودی میل مرزی ۷۳( گلورده) در درمیان و دوکوهانه در نهبندان بازگشایی خواهد شد.

تجاز افغانی و ایرانی هم خوشحال از بازگشایی این بازارچه مرزی، به روزهای بازگشت رونق فکر می کردند.

صادرات در یزدان کم رمق

حالا بعد از گذشت  بیش از 70 روز نتنها بازارچه های مرزی دوکوهانه و گلورده راه اندازی نشده است بلکه بازارچه مرزی یزدان هم که راه اندازی شده نیمه فعال است و رونقی در آن دیده نمی شود .

هم اکنون در بازارچه مرزی یزدان فقط خرده فروشی صورت می گیرد، بازارچه ای که میلیارد ها تومان برای آن هزینه شده فقط مقصد فروش رب و ماکارونی آن هم به صورت خیلی کم است .

این بازارچه با استان فراه افغانستان هم مرز است و هنوز از صادارت گسترده با افغانستان در آن خبری نیست .

افغانیست و خریدار محصولات غذایی است در حالی که مقداری رب به کول دارد می گوید: هر روز به این بازارچه می آیم و از آنجایی که نمی توانم با مایشن به این بازارچه تردد کنم مجبور هستم اینگونه خودم محصول مورد نیاز را خریداری کنم و به مرز افغانستان ببرم و در آنجا با ماشین آن را حمل کنم.

تاجر دیگری هم می گوید: فعلا فقط خورده فروشی می کنیم آن هم مواد غذایی است.

مشکلی برای صادات عمده نداریم

این خورده فروشی در حالیست که تمام زیرساختها لازم برای صادارت و واردات فراهم ،  انگار گیر کار جایی دیگر است.

دروگر مسول گمرک یزدان می گوید: سامانه جامع راه اندازی است و انبار، غرفه ها و سکوهای تخلیه همه آماده است و ما هیچ مشکلی نداریم .

تاجری می گوید: در تا قبل از سال 93 همه رضایت داشتند و تجار در حال خرید و فروش کالا بودند.

تاجردیگری با بیان اینکه  کشوری وارد کننده مواد غذایی هستیم و نیاز مبرم به کالاهای ایرانی داریم می گوید: از همه معابر صاداراتی این معبر بهترین برای خرید و حمل کالا است.

تاجری دیگر خواستار رشد توسعه تجارت در این بازارچه است و می گوید: این شایسته یزدان نیست، بازارچه ای که روزگاری قطب دوم صادرات کشور به افغانستان بوده است به این حال و روز افتاده است.

گمرک افغانستان مستقر نشده است

اما مشکل کجاست ؟ چرا وضع صادرات و واردات در این بازارچه این گونه است؟

مسول گمرک یزدان شهرستان زیرکوه این گونه روایت می کند: به علت اینکه گمرک افغانستان مستقر نشده است به صورت تجاریکلان نداریم .

مجدد به سراغ استاندار خراسان جنوبی رفتیم، مولانوری می گوید: گفتگوهایی کردیم و افغانستان اعلام آمادگی کرده است و به دنبال این هستند تا بتوانند تجهیزات و امکانات خود را مستقر کنند .

حالا که هم ایران و هم افغانستان آمادگی کرده است پس نباید باز شدن این گره کار سختی باشد.

اسحاقی نماینده مردم شهرستانهای قائنات و زیرکوه در مجلس شورای اسلامی هم  علت را در ناهماهنگی های  بین دستگاههای برخی از دستگاههای اجرایی می داند و می گوید: برخی مشکلات در این بازارچه وجود دارد که با هماهنگی بیشتر مسئولان به راحتی قابل حل است.

مدیرکل دفتر هماهنگی امور اقتصادی استاندار هم  با بیان اینکه استقرار گمرک افغانستان در مرز ضروری است می گوید:  یکی از دلایل مشکلات تجاری در مرز عدم ثبات والی ولایت فراه است که در این مدت مرتبا تغییر کرده است.

موهبتی با بیان اینکه باید هزینه‌های صادرات را کاهش دهیم و برای این کار لازم است کالا‌هایی که از جنوب کشور می آید از طریق دوکوهانه، کالا‌های مرکز کشور از معبر گلورده و کالا‌های شمال کشور از مرز یزدان صادر شود تا هزینه‌های صادراتی کاهش یابد  افزود: نیاز است نیرو‌های گمرک افغانستان در بازارچه‌های مرزی مستقر شوند و ما  قول داده ایم برای تامین نیروی گمرکی به آن‌ها کمک کنیم.
وی گفت: با توجه به اینکه طرف افغانی خواهان مبادلات تجاری با دلار است، یکی دیگر از مشکلات ما در بحث تجارت مرزی عدم استقرار بانک ارزی یا صرافی در مرز است که نیاز است این مشکل هم برطرف شود.

آنچه مهم است این است که افغانستان بازار بکری برای کالاهای ایرانی است و هر گونه کم کاری و تاخیر در صادارت یعنی از دست رفتن فرصتی مناسب در حوزه تجارت خارجی است.

سالانه به این کشور 2 تا 3 میلیارد دلار کالا از ایران ارسال می شود که اگر این بازارچه های غیر فعال خراسان جنوبی فعال شود به 6 میلیارد دلار خواهد رسید.

ایجاد اشتغال و درآمد برای مردمان مستقر در نواحی مرزی، صادرات کالاها و محصولات تولید شده در مناطق مرزی به کشورهای همجوار و واردات و تامین کالاهای موردنیاز معیشتی برای مردم مرزنشین ، برقراری روابط حسنه با مردم مرزنشین کشورها یا کشورهای همجوار و ایجاد امنیت پایدار در مرزها، کمک به رونق بخشیدن تولید کالاهای صنعتی، معدنی، کشاورزی، کمک به توسعه صادرات و ایجاد تعادل در تراز بازرگانی خارجی کشور، کسب درآمد ارزی و کمک به ایجاد تعادل در تراز ارزی کشور، جلوگیری از گسترش پدیده قاچاق کالا، پیشگیری از مهاجرت مردم مرزنشین و کمک به توسعه روابط سیاسی، فرهنگی و اقتصادی با کشورهای همسایه از جمله اهداف مهم  راه اندازی بازارچه‌های مرزی است که مسولان امر باید بیشتر به بازگشایی و رونق آن توجه کنند  .

تهیه کننده: زهرا فلاحی نسب