گزارش مکتوب: میوه ارزان ولی گران

 میوه، هر جا یک قیمت

برای تهیه میوه و سبزی به میوه فروشی‌های میدان مرکزی شهر، " فلکه کارگر" رفتم. قیمت‌های روی تابلو را دنبال کردم. احساس کردم یک شبه همه چیز گران شده است، چون روز قبل همین میوه‌ها مثل نارنگی  خیار را با قیمت ۷ هزار تومان خریده بودم و اینجا قیمت بر سر ۱۲ تا ۱۳ هزار تومان بود. وقتی از مغازه دار، علت گرانی را  پرس  و جو کردم، همان پاسخ قدیمی مغازه داری را به من داد که "کیفیت اش فرق دارد". با این جمله خیلی مشکل دارم به خصوص زمانی که می‌دانم فرقی بین دو محصول یکسان با قیمت متفاوت وجود ندارد. مثل من خیلی‌ها بودند که قیمت‌ها را نگاه می‌کردند و می‌گذشتند. با خود گفتم واقعا این قدر میوه کم است. دیگر کار خریدم تبدیل به سوژه خبری ام شد. در محلات دیگر، قیمت‌ها کمی پایین‌تر بود. در ساربان محله،  حدود ۳۰ درصد قیمت‌ها از میدان کارگر پایین‌تر بود. با سرکشی به نقاط مختلف شهر، خاطرم جمع شد که کمبودی در میوه نیست، اما چرا قیمت‌ها اینقدر بالا و یا متفاوت است.

میدان بار؛ بیا ببر حراج شد

برای اشراف بر بازار میوه گریزی نیست از اینکه به میدان بار مرکزی بجنورد بروی.   هر چه در شهر، قیمت‌های  بالای میوه‌ها را دیده بودم، اینجا صدای " بیا ببر، حراج شد" به گوش می‌آمد. واقعا کلمه حراج چقدر زیباست و حس خوشایندی را منتقل می‌کند. اگر در میدان بار، کیلویی و نه جعبه‌ای می‌فروختند، من بیشترین خرید روزانه ام را انجام می‌دادم.

البته برخی شهروندان آمده بودند و به خاطر قیمت مناسب میوه ها، جعبه‌ای خرید می‌کردند. در پرسش و پاسخ متوجه شدم  که شریکی می‌خرند یعنی یک جعبه نارنگی گرفته و در فامیل، بین دو یا سه خانوار تقسیم می‌کنند. با این کار گرانی را دور می‌زنند. با خود گفتم اگر مسئولی همین کار را می‌کرد، کل جامعه به راحتی گرانی را دور می‌زد.

در انتظار مشتری

در میدان بار آنچه خودنمایی می‌کرد، وانت نیسان‌هایی پر از انگور کلاهداری بود که مربوط به کشاورزان استان بود که تازه از سردخانه راهی بازار شده بود. کشاورزان از نبود مشتری می‌گفتند؛ با آنکه نصف قیمت بازار می‌دادند. پرسیدم چرا این انگور‌ها را به سطح شهر نمی‌برند. اولین پاسخ کشاورزان این بود؛ کجا؟

واقعا کجا

وقتی کشاورز خراسان شمالی گفت کجای شهر می‌توانم به مردمم محصولم را با قیمت  مناسب عرضه کنم، واقعا جوابی نداشتم جز اینکه پیگیر بشوم استان‌های دیگر چگونه عمل کردند. نسخه اصلی غالب شهرها، بازارچه‌های محلی میوه و تره بار است که زیر نظر شهرداری است؛ جایی که هر که محصولی تولید کرده، مستقیم به دست مصرف کننده می‌رساند. بجنورد، بازارچه محلی ندارد و صرفا یک روزبازار میوه  در روز‌های دوشنبه دارد؛ یعنی همان جایی که من میوه ارزان خریده بودم و با قیمت آنجا، متوجه گرانی میوه در میدان کارگر و دیگر مناطق شدم.

صادقی از شهروندان بجنوردی که مثل من طعم شیرین قیمت دوشنبه بازار را چشیده بود می‌گوید: وقتی من ببینم فردا در این نقطه شهر که نزدیک محل سکونت من است،   به صورت مرتب، روز بازار دایر می‌شود،   یکی دو روز صبر می‌کنم تا همان روز، کلّ مایحتاج هفته ام را از همان نقطه خریداری کنم. او می‌گوید: با این درآمد اگر این گونه برنامه نریزم، نمی‌توانم هزینه‌های زندگی ام را تامین کنم.

سرمایه‌ای که خاک می‌خورد

بجنورد بازارچه میوه‌ای دیگر ندارد؟ چرا؟ در این چرایی بودم که با تیتری مواجه شدم با این عنوان " راه اندازی بزرگ‌ترین بازارچه میوه شمال شرق کشور در بجنورد ". موضوعی که در آرشیو اخبار سال ۹۳ بود. پیگیر شدم و پای صحبت سرمایه گذار نشستم.

سرمایه داری که هشت سال قبل با هزار امید و آرزو نه فقط برای خود بلکه برای ایجاد فرصت شغلی برای هم استانی هایش پا پیش گذاشت، می‌گوید با سنگ اندازی‌ها و ناملایماتی که واسطه‌ها برایم ایجاد کردند،   کنار رفت.

معظمی می‌گوید: سال ۱۳۹۲ بدون وابستگی به تسهیلات دولتی و  با دو میلیارد تومان اعتبار پیش بینی شده، هشت هزار و ۲۰۰ مترمربع زمین را برای تاسیس بزرگترین میدان بار شمال شرق کشور (روزبازار امام رضا (ع) در خروجی شهر به سمت مشهد مقدس) به میدان آوردم.  برای ایجاد ۱۳۴ غرفه مجزا، دو سردخانه، چهار انشعاب گاز، ۱۰۰ خط تلفن. ۳ انشعاب برق فشار قوی و ضعیف و  نانوایی و سفره خانه تدارک دیدم، چون اعتقاد به کار‌های بزرگ داشتم و همان جا برای ۲۵۰ نفر فرصت شغلی ایجاد می‌کردم.

او معتقد است: تولید میوه ما کم نیست مشکل ما در شبکه توزیع و وجود واسطه هاست.   متاسفانه تعارض منافع عده‌ای باعث سنگ اندازی و تعطیلی میدان بار شد. او می‌گوید میدان بار  می‌توانست یکی از چهار میدان بارِ طراحی شده برای بجنورد و ۱۲ میدان بار استان باشد و حالا غرفه‌ها ساخته شده و همه چیز خاک می‌خورد.

پیگیر موضوع احیای دوباره بازار‌های میوه و تره بار مرکز استان شدم. رئیس شورای اسلامی شهر بجنورد، مرکز استان گفت: بجنورد، ظرفیت برخورداری از ۵ روزبازار را دارد، فعلا  دو بازارچه (چهارراه میدان بار و میدان تختی) در آستانه راه اندازی است.

جمشید عین بیگی می‌گوید: چهارراه میدان بار با حدود ۳۰ غرفه تا حداکثر یک ماه آینده راه اندازی می‌شود و قرار است مساعدت‌هایی هم با مددجویان استان در واگذاری غرفه‌های این بازار صورت گیرد. همچنین مرکز عرضه میدان تختی هم با غرفه‌های سازه‌ای فلزی، پس از آن به بهره برداری خواهد رسید.

براساس مصوبه اخیر این شورا، ۲۰ درصد غرفه‌های بازار در اختیار مددجویان بهزیستی و کمیته امداد قرار خواهد گرفت تا محصولات خود را بدون واسطه عرضه کنند.

مجید الهی راد مدیرکل کمیته امداد استان هم می‌گوید: در صورت تائید نهایی این مصوبه، می‌توانیم برای توانمندسازی مددجویان، به آنان غرفه‌های رایگان واگذار کنیم تا تولیدات خود را در این بازار‌ها و  بازارچه فصلی و نمایشگاه عرضه کنند.

رئیس اتحادیه میوه و تره بار بجنورد می‌گوید: ما حتی به شهرداری پیشنهاد کردیم تا یک سال، از مددجویان - که طبیعتاً توان مالی اجاره کردن مغازه نداشته‌اند- بابت همین غرفه‌ها هم اجاره نگیرند تا پس از پا گرفتن کار و رونق، به صورت درصدی به اجاره هایشان اضافه شود.

فیروزه می‌گوید: تقسیم اجاره بهای آب و برق بین ۲۰ تا ۳۰ مستاجر،  حتما مقرون به صرفه‌تر و ارزانتر خواهد بود.

نتیجه گیری

در نرخ تورم دوازده ماهه خانوار‌های شهری، استان خراسان شمالی با ۵۱ ممیز یک دهم درصد، بالاتر از میانگینِ ۴۳ ممیز هفت دهم درصد کشوری است. در این شاخص، فقط دو استان کشور از استان خراسان شمالی، وضع بدتری دارند.

اگرچه مشکلات اقتصادی، عمومی و فراگیر است، اینکه خراسان شمالی پیوسته رتبه دوم و سوم گرانی و تورم را دارد، نیازمند اقدامات جدی و سریع برای کاهش هزینه سبد خانوار است که یکی از مهم‌ترین اقدامات، ایجاد و تقویت بازارچه‌های محلی است؛ جایی که مردم برای امرار معاش روزانه به آن مراجعه می‌کنند و اثر هرگونه کاهش هزینه، مستقیما در سبد خانوار مردم،  خودنمایی می‌کند.

نویسنده: علی احسانی فر