کمندان ازنا در کمند آبگیری

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز لرستان،رشد جمعیت شهری و افزایش مصرف منابع طبیعی، اهمیت تامین و ذخیره سازی آب مصرفی در بخش های شرب ، کشاورزی و صنعتی را دوچندان کرده و این مهم به نوعی به یکی از دغدغه‌های جدی متولیان امر تبدیل شده است.

ذخیره و تأمین آب ، تولید برق برای مصارف صنعت، کشاورزی، گردشگری و کنترل سیلاب از اهداف ایجاد سدها می باشد که در طول تاریخ یکی از نمادهای توسعه جوامع بوده است.

سدهایی که با اهدافی غیر از کنترل سیلاب ساخته می‌شوند، می‌توانند در مدیریت سیلاب با دوره بازگشت‌های کوتاه مفید باشند.

برای ساختن یک سد مطالعات مختلفی پیرامون ایجاد سد توسط متخصصان رشته‌های مختلف نظیر هواشناسی و هیدرولوژی، اجتماعی و اقتصادی، کشاورزی و شرب، محیط زیست و کیفیت آب، زمین‌شناسی و خاک و پی، سازه و هیدرولیک انجام می‌شود.

سدها نقش مهمی در کنترل سیلاب‌ها دارند به طوری که همراه با آبخیزداری در سرشاخه ها ترکیب مناسبی برای حفظ و بهره برداری

صحیح از منابع آب و خاک ایجاد می کنند.



طبق اعلام وزارت نیرو از سال ۱۳۵۷ تا ۱۳۹۲ تعداد ۱۲۵ سد بزرگ و از سال ۱۳۹۲ تا پایان سال ۹۸ حدود ۳۷ سد ملی اضافه شده و طبق برنامه تا سال ۱۴۰۰ و پایان دولت به این عدد افزوده خواهد شد.

وقوع سیل فروردین ماه ۹۸ در لرستان و طغیان رودخانه‌ها و سرازیر شدن رواناب‌ها به محل زندگی مردم و تخریب زیرساخت ها ضرورت احداث سدهای بزرگ و تاثیرگذار در استان را بیش از پیش نمایان کرد.


لرستان به دلیل داشتن شیب تند و جغرافیای کوهستانی مستعد بروز سیلاب و طغیان رودخانه‌ها است که وقوع سیل فروردین ۹۸ علاوه بر هزاران میلیارد تومان خسارت به استان موجب جاری شدن آب به پایین دست و پر شدن سدهای خوزستان و بروز سیل در آن استان نیز شد.








اگر سدهای در دست ساخت در استان اجرایی و تکمیل شده بودند شاید سیلی در این استان رخ نمی داد و هزاران میلیارد تومان خسارت بر روی دست دولت نمی ماند.





سدها علاوه بر ذخیره سازی آب های روان برای تامین آب بخش کشاورزی، شرب و سایر مصارف نیز مورد استفاده قرار می گیرند.

طبق تعریف استاندارد کمیسیون بین المللی سدهای دنیا، تمام سدهایی که ارتفاع آن ها بیش از ۱۵ متر و حجم مخزن آن ها بیش از یک میلیون متر مکعب باشد، جزو سدهای بزرگ محسوب می‌شود.
از این رو سدهای ساخته شده یا در دست ساخت وزارت نیرو در استان لرستان از سد کزنار (با ارتفاع ۲۶ متر و حجم مخزن یک میلیون متر مکعب) تا سد بختیاری (با ارتفاع ۳۲۵ متر و حجم مخزن پنج میلیارد و ۱۵۹ میلیون مترمکعب) جزو سدهای بزرگ محسوب می شوند..

اکنون ۱۵ سد در استان لرستان با اهداف مختلف برق آبی و تامین آب شرب، صنعت، کشاورزی، کنترل و مهار سیلاب و گردشگری در دست ساخت است.

سدهای رودبار، بختیاری، کزنار، خان آباد، حوضیان و عالی محمود الیگودرز، سدهای آبسرده و شهید بروجردی شهرستان بروجرد، سد کمندان ازنا، سد مروک دورود، سد تاج امیر نورآباد، سدهای ایوشان، مخمل کوه و زیبامحمد خرم آباد و تنگ معشوره جزو سدهای در دست ساخت لرستان هستند.

لرستان به لحاظ شرایط زمین‌شناسی، گسترش سازندهای ریزدانه، توپوگرافی کوهستانی و میانگین بالای بارش‌ها با ۴۳۶ نقطه سیل‌خیز یکی از پنج استان اول سیل‌خیز کشور است و در بین شهرستان‌های استان نیز به‌ترتیب پلدختر و خرم‌آباد رتبه اول و دوم را دارند.

سدسازی ضمن کمک به مدیریت صحیح منابع آب، مانع از جاری شدن روان آب ها و بروز سیلاب های ویرانگر می شود.

در دامنه های اُشترانکوه برفی سد خاکی کمندان قرار دارد که بالای ۵ میلیون متر مکعب خاکریزی و بالای ۳۰ هزار مترمکعب بتون ریزی انجام شده است.

 کمندان سدی خاکی با هسته‌ی رسی به ارتفاع ۶۳ متر و طول تاج ۶۵۰ متر با هدف کشاورزی، شرب و گردشگری است .

ایجاد تامین آب شرب شهر‌های ازنا و الیگودرز تا افق ۱۴۲۰ یکی دیگر از اهداف ایجاد این سد است.

سد کمندان یکی از طرح‌های مصوب سفر هیئت دولت به استان لرستان بوده که آب دو شهر ازنا و الیگودرز را تأمین می‌کند، عملیات اجرایی سد کمندان شهرستان ازنا  که در ۱۵ کیلومتری جنوب ازنا قرار دارد در روستایی به همین نام سال ۸۳ رسماً آغاز شد که پس از مدتی تعطیل و دوباره سال ۸۹ شروع به کار کرد.

حجم تنظیم آب این سد ۷۲ میلیون متر مکعب و مساحت دریاچه ۱۶۲ هکتاراست، از اهداف سد تامین آب آشامیدنی دو شهر ازنا و الیگودرز است، همچنین با بهره‌برداری از سد حدود ۵ هزار هکتار از اراضی کشاورزی پایین دست تحت آبیاری پرفشار قرارمی‌گیرد، از دیگر مزایای احداث سد می‌توان به اهداف گردشگری اشاره کرد.

از مهم‌ترین اهداف سد کمندان تأمین آب شرب شهر‌های ازنا و الیگودرز، مهار سیلاب رودخانه «ماربره» روستا‌های کمندان و عزیزآباد، تأمین آب  هفت هزار و ۳۸۰ هکتار از اراضی کشاورزی پایین‌دست شهرستان ازنا و نیاز‌های زیست‌محیطی است.
سد کمندان یکی از پروژه‌های مهم آبی استان است که قرار است به زودی آبگیری شود.

یکی از مهمترین موانع اجرای این پروژه تخلیه ساکنان روستایی به همین نام است که چندین سال باعث درجا زدن پروژه شد.


آبگیری این سد تا خرداد ۹۴ یکی از مصوبات سفر دولت یازدهم به لرستان بود که محقق نشد و طبق آخرین وعده‌ها قرار است  این سد به زودی آبگیری شود، اینجا در سد کمندان همه شبانه روز تلاش می کنند .

با آب‌گیری این سد روستای "کمندان" به زیرآب می‌رود و ساکنان به اجبار باید به مکان دیگری کوچ کنند. بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ خانوار در این روستا سکونت دارند.

اهالی این روستا به انواع مختلف اعتراض کرده و در سنوات گذشته چندین بار مقابل مجلس شورای اسلامی نیز تحصن کرده و خواستار استیفای حق‌شان شدند.

برخی کارشناسان، احداث این سد در مکان کنونی را مناسب نمی‌دانستند و حتی صحبت‌هایی برای جابجایی مکان سد شنیده شد اما راه به جایی نبرد.

در کنار وعده‌ها، برخی مسئولان ملی و استانی برای رفع مشکل روستای کمندان و آبگیری نیز از دولت‌ها و مدیران قبلی انتقاد می‌کردند و توپ به زمین دیگران ارسال می‌شد و خبری از خبرهای خوش نبود.

محمد اصلانی، معاون وقت هماهنگی امور عمرانی استانداری لرستان ۲۶ آبان ۹۵ در بازدید از سد کمندان با بیان اینکه وزارت نیرو در خصوص مصوبه جلوگیری از احداث روستاها در بالادست سدها تجدیدنظر کند، گفته بود: آیا تنها راه رعایت موازین و مقررات سدسازی این بوده که بگویم در هیچ شعاعی از سد روستایی نباشد چون ممکن است که باعث آلوده شدن سد شود.

وی تاکید کرده بود: در آینده ما شاهد جمعیت گردشگری بالایی در منطقه کمندان خواهیم بود و با این شرایط ممکن است گردشگران در این منطقه ایجاد آلودگی کنند که باید با رعایت موازین فنی توسط همه دستگاه‌های اجرایی در این زمینه از آلودگی زیست محیطی در بالادست سدها جلوگیری کرد و ضرورت دارد مسئولان مربوطه در مدت ۴۵ روز آینده پاسخ قانع کننده‌ای به مردم روستای کمندان بدهند.



وی در خصوص جابجایی روستای کمندان  توضیح می‌دهد: روستای کمندان در مخزن سد قرار دارد و باید جابجا شود، براساس مطالعات انجام شده توسط مسوولان شرکت آب منطقه‌ی جابجایی روستا امری اجتناب ناپذیر است به همین خاطر و با توجه به پیشرفت فیزیکی سد و طبق فصل ۷ آیین نامه بهره‌برداری از سد‌ها اکنون به مرحله‌ی آبگیری نزدئیک شده‌ایم و باید تخلیه شود.

بخشدار مرکزی شهرستان ازنا می‌گوید: دغدغه اهالی روستا در گذشته این بود که به بالای سد انتقال داده شوند، اما این سد ماهیتا هدف آب شرب دو روستا را تامین می‌کند پس روستا بالای سد نمی‌تواند باشد، برنامه‌ریزی زیادی انجام شد سال ۹۷ یک منطقه را در بالا دست روستا را معرفی کردند مطالعات زمین شناسی توسط شرکت آب منطقه‌ی به واسطه حساسیت و استفاده از ابزار آلاتی که زمان بر است انجام شد، اما اواسط سال  ۹۸ اعلام کردند که امکان اسکان وجود ندارد.

هادی جعفری معاون عمران روستایی بنیاد مسکن لرستان هم گفت: مجدد منطقه دیگری به نام چرخ میرزایی کنار تاج سد معرفی شد و در این راستا تفاهم نامه‌ی بین  شرکت آب منطقه‌ی  و بنیاد مسکن منعقد شد، مطالعات از مهر و آبان ۹۸ شروع شد و اواسط امسال بر اساس تصمیمات گرفته شده  ساخت و ساز بلامانع تشخیص داده شد.

وی ادامه می‌دهد: جلسات متعددی انجام شد اکنون طرح هادی اولیه اسکان آماده شده و بنیاد مسکن بر اساس همان تفاهم نامه در حال برآورد ریالی آماده سازی زمین هستند

داریوش حسن نژاد مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ی لرستان هم  با اشاره به وضعیت سدکمندان می‌گوید: این پروژه در حال حاضر در تمام جبهه‌های کاری مشغول است و پیشرفت فیزیکی آن حدود ۹۰ درصد است، پیش بینی و برنامه‌ریزی ما این است که سد به زودی آبگیری و تکمیل شود.

داریوش حسن‌نژاد، مدیرعامل شرکت آب‌منطقه‌ای لرستان  نیز گفت: بین ۲۰۰ تا ۲۲۰ خانوار در روستای کمندان ساکن هستند و در صورت بهره‌برداری از این سد، فقط بخشی از روستا را آب می‌گیرد اما چون در حریم سد قرار دارد به ناچار تمام روستا را باید تملک کنیم و هزینه آن کارشناسی شده و عادلانه است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ی لرستان خاطرنشان می‌کند: خارج از جابجایی روستا هر کدام از اهالی روستا هم راضی باشند خسارت ساختمان را نقدی پرداخت می‌کنیم یعنی نقدینگی کامل است و در صورت موافقت روستاییان به روز تملک می‌کنیم. حسن نژاد در پاسخ به این پرسش که آیا تخلیه روستا ضروری است، می‌گوید: بله، با آبگیری سد طبعا حریم دریاچه و داخل آن باید تخلیه شوند ما ظرف این ماه‌ها قطع درختان را شروع می‌کنیم بنابراین اهالی روستا باید همکاری کنند، در غیر این صورت ماده ۹ تملک می‌کنیم، اما اگر همکاری کنند بهای ساختمان را به روز پرداخت می‌کنیم.

داریوش حسن نژاد مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ی لرستان هم  با اشاره به وضعیت سدکمندان می‌گوید: این پروژه در حال حاضر در تمام جبهه‌های کاری مشغول است و پیشرفت فیزیکی آن حدود ۹۰ درصد است، پیش بینی و برنامه‌ریزی ما این است که سد به زودی آبگیری و تکمیل شود.




 برای این اجرای این سد بیش از ۲۵۰ میلیارد تومان هزینه شده است

برای اتمام این سد ۳۵۰ میلیارد تومان دیگر نیاز است.

این طرح حدود ۹۰ درصد پیشرفت کاری دارد از نظر فنی آماده آبگیری است

همزمان با اجرای سد کمندان، ساخت شبکه پایین دست این طرح برای آبی کردن ۴ هزارو ۳۰۰ هکتاراز اراضی کشاورزان منطقه درحال اجراست.

یخچال‌های طبیعی اشترانکوه هدیه‌ای  برای ذخیره آب در پشت این سد ۲۸ میلیون متر مکعبی است.


با افتتاح سد کمندان آب آشامیدنی ازنا و الیگودرز تا افق ۱۴۲۰ به میزان ۱۸ میلیون مترمکعب تامین می‌شود.

حسن نژاد همچنین گفت: احداث ۳۶ سد با ظرفیت ذخیره ۵۱۰ میلیون مترمکعب برای این استان در حال مطالعه و بررسی است.

وی می گوید: در حال حاضر ۱۶ سد در حوضه دز با حجم مخزن ۲۰۰ میلیون مترمکعب و ۲۰ سد در حوضه کرخه با حجم ۳۱۰ میلیون مترمکعب در حال مطالعه است که با عملیاتی شدن همه آن‌ها ۵۱۰ میلیون مترمکعب به ظرفیت آبی لرستان اضافه خواهد شد.

حسن نژاد گفت: متوسط تولید و خروجی آب سطحی ۲ حوضه آبریز کرخه (سیمره، کشکان و مولاب) و کارون بزرگ (سزار و بختیاری) در دراز مدت به ترتیب هفت میلیون و ۹۷۴ هزار مترمکعب و ۱۲ میلیون و ۵۰۰ هزار مترمکعب است.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای لرستان اضافه کرد: مصارف آب زیرزمینی و سطحی لرستان در حوضه آبریز کرخه ۶۰۷.۹ میلیون مترمکعب است که در بخش کشاورزی ۵۱۴.۸ میلیون متر مکعب، صنعت ۱۱.۳ و شرب ۸۱.۸ میلیون مترمکعب مصرف می‌شود.

حسن‌نژاد اظهار داشت: مصارف آب زیرزمینی و سطحی در حوضه آبریز کارون نیز ۵۸۶.۲ میلیون مترمکعب شامل بخش کشاورزی با ۵۱۵.۱ میلیون متر مکعب، صنعت ۱۶.۹ و شرب ۵۴.۲ میلیون مترمکعب است.




حسن‌نژاد؛ مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان گفت: ۲۰ درصد مخازن سد‌های لرستان پُر است و حجم آب موجود در پشت ۶ سد استان ۴۱ میلیون مترمکعب است.

 حجم موجود آب در پشت سد‌های لرستان در مقایسه با پارسال ۴۸ درصد کاهش نشان می‌دهد.


بنابر اعلام شرکت آب منطقه‌ای لرستان حجم کل مخازن سد‌های مروک، ایوشان، هاله، خان‌آباد، کزنار و حوضیان ۲۰۸ میلیون مترمکعب است. حجم کل مخازن سد‌های مروک، ایوشان، هاله، خان‌آباد، کزنار و حوضیان ۲۰۸ میلیون مترمکعب است.

سدهای رودبار، بختیاری، کزنار، خان آباد، حوضیان و عالی محمود الیگودرز، آبسرده و شهید بروجردی شهرستان بروجرد، کمندان ازنا، مروک دورود، تاج امیر نورآباد، مخمکوه و زیبامحمد خرم آباد و تنگ معشوره نیز از جمله طرح های در دست ساخت لرستان هستند.
به گفته کارشناسان ۱۳ میلیارد مترمکعب روان آب در استان در شرایط عادی داریم که بر اساس این حجم از روان آب‌ها  موضوع سدسازی باید مهم تلقی شود و در اولویت استفاده از این میزان آب باشیم.

 نویسنده:مهناز رحمانی مهر