سفالگران میبد، خاک ندارند!

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز یزد، در ۵۰ کیلومتری مرکز استان یزد، شهری واقع شده که از دیرباز به شهر سفالینه‌های خوش آب و رنگ معروف بوده است. شهر میبد. شهری تاریخی با بیش از هزار سال تاریخ سفالگری، شهری که اکنون هم به شهر سفال و سرامیک معروف است.

برای نشستن پای حرف دل سفالگران میبدی، به این شهر تاریخی سفر می‌کنم. یکی از محله‌های این شهر، به کارگاه‌های سفالگری اختصاص دارد و هنرمندان این هنرصنعت سالهاست در این منطقه هنر دستشان را عرضه می‌کنند.

در سه شهرک سفال و سرامیک میبد ۱۵۰ هنرمند سفالگر در ۲۰ کارگاه مشغول به فعالیت هستند.

آنگونه که ذوالفقاری سرپرست اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری میبد می‌گوید: در کارگاه‌های سفال و سرامیک هر کدام در طول سال ۲۰ هزار قطعه سفال تولید می‌شود که در طول سال این رقم به ۴۰۰ هزار قطعه سفال می‌رسد.

 

هنرمندان سفالگر میبدی با خاک رس سفالینه‌های زیبا، متنوع و خاصی را خلق می‌کنند این هنرمندان با به حرکت درآوردن چرخ سفال چرخ زندگیشان هم می‌چرخد.

وارد یکی از کارگاه‌های سفال و سرامیک شدم خانم‌های زیادی در کنار هم نشسته بودند و با هنرمندی تمام نقش بر سفال‌ها می‌زدند با اولین خانمی که در حال نقش زدن بر روی کوزه‌ای بود، همصحبت شدم. ثریا خانم از استعدادش در این حرفه می‌گوید و می‌افزاید: با علاقه وارد شدم و در نزد اساتید سفالگری شروع به کار کردم. ابتدا از طرح‌های کوچک و اکنون نیز بر روی همه سفال‌ها نقش می‌زنم.

او ادامه می‌دهد:یکی از نقش‌هایی که زیاد استفاده می‌کنیم نقش خورشید خانم است نقشی که منحصر به شهر میبد و نماد شهر میبد است. 

صدیقه خانم که حرف‌های ما را شنید با هیجان گفت: سفالگری، کار پرنشاطی است. در زمینه رنگ‌ها باید محتاط باشیم و این کار واقعا ظرافت می‌خواهد. او ادامه می‌دهد: یکسال است که در این کارگاه مشغول به کار هستم و با عشق کار می‌کنم.

مریم خانم هم از هنرمندان جوان این کارگاه است. او می‌گوید:رشته دانشگاهی ام سفال بوده و بخاطر علاقه فراوانی که به این حرفه دارم مشتاق شدم تا بصورت کارگاهی، آن را ادامه دهم و از این طریق درآمدی هم داشته باشم.

علاقه بانوان میبدی به هنر سفالگری به گونه‌ای است که کوچکی مسئول صنایع دستی میبد می‌گوید: حدود ۵۰ نفر از زنان میبدی در حوزه نقاشی و مشبک برروی سفال در حال فعالیت هستند.

به هر طرف کارگاه که نگاه می‌کنم، فردی مشغول به کار است. یکی چرخ سفال را به حرکت درآورده بود یکی نقش می‌زد، یکی بر روی سفال پرداخت می‌کرد و یکی هم لعاب می‌زد.

 

هنرمندان سفالگر خاک بی جان را با آب در هم می‌آمیزند و به دل آتش می‌سپارند تا به ظرفی ارزشمند و هنرمندانه تبدیل شود. طرح‌ها و نقش‌های روی سفال‌ها نشات گرفته از حال و هوای کویر و زندگی در کویر است.

خورشید خانم، مرغ و ماهی، گبه و برفکی از جمله نقش‌های سفال و سرامیک است که در این بین طرح خورشید خانم به عنوان یکی از طرح‌های ماندگار و الهام گرفته از خورشید درخشان مناطق کویری به شمار می‌رود. 

به یکی دیگر از کارگاه‌های شهر میبد رفتم. صاحب کارگاه، علی آقاست. او می‌گوید: از سال ۱۳۶۶این کارگاه را با ۵ نفر، راه اندازی کردم و اکنون اینجا بیش از ۱۰۰ نفر کار می‌کنند.

علی آقا ادامه می‌دهد: مجموعه تولیدات ما که بالغ بر ۷۰ کار سفال است، به سراسر کشور و حتی کشور‌های خارجی هم ارسال می‌شود.

دقایقی که در این کارگاه هستم، به سراغ سفالگران می‌روم. مرد جوانی که در حال نقاشی روی سفال بود میگوید: سرچشمه کار سفالگری از گل است این گل مرده با نقش نگار ما زنده می‌شود.

اوادامه می‌دهد: بیشتر نقش خورشید خانم میزنم. برای ادامه چنین حرفه‌ای باید علاقه داشت. علاقه‌ای که به انسان آرامش می‌بخشد.

آقای اکبری هم که در حال لعاب زدن هست، می‌گوید: ۱۰ سال در این کارگاه سفال‌ها را قبل از رفتن در کوره لعاب می‌زنم.

درگوشه گوشه‌ی شهرک سفال و سرامیک کارگاه‌های زیادی بود. به کارگاهی دیگر رفتم ودرجمع خانواده هنرمندی نشستم که هر کدام در حال نقاشی بر روی ظروف آشپزخانه بودند بزرگ خانواده آقای امامی می‌گوید: دراین کارگاه برادرم، پسرهایم ونوه در کنار هم کار می‌کنیم.

او ادامه می‌دهد:هم طرح‌های قدیمی وهم طرح‌های جدید براساس سلیقه مشتری برروی سفالینه‌ها می‌زنیم. 

 پسر آقای امامی می‌گوید: باید عاشق باشی تا بتوانی این کارو انجام دهید و عشق به هنر است که ما را از بچگی تا کنون به اینجا کشانده است.

او ادامه می‌دهد: ما بیش از ۷۰ نوع ظروف مصرفی می‌سازیم وحدود ۷۲ نوع طرح نقاشی انجام می‌دهیم. 

امیر علی ۱۴ ساله که هم هنر اجدادیش را با شاگردی نزد پدربزرگش دنبال می‌کند می‌گوید: ۲ سال است که اینجا کار می‌کنم و نقاشی روی سفال انجام می‌دهم.

 

با ترکیب خاک رس و آب، گل سفالگری به عنوان ماده اولیه ساخت ظروف سفالی به دست می‌آید سفالگران میبدی که سالهاست با هنر دستانشان خاک را کیمیا می‌کنند اکنون دستشان برای کیمیاگری خالی مانده است.

آخرین مقصد ما کارگاه یکی از سفالگران نوآور این رشته بود. آقای علمچی با آرامش خاصی در حال سفالگری است. او می‌گوید: ما بیشترکار لوستر انجام میدهیم و ۱۵ سال پیش این کار را ابداع کردیم.

به گفته او در این کارگاه ۷ نفر از سفالگران حرفه‌ای شهر میبد ۵۰ نوع محصول شامل لوستر‌های دیواری، آویز، روشویی وکار‌های تزیینی تولید می‌کنند. 

آقای علمچی با اشاره به اینکه عمده مشکل سفالگران میبدی، خاک رس است می‌گوید: چند سالی است که با این مشکل روبرو هستیم بطوریکه در مناطقی که قبلا خاک برداشت می‌کردیم اکنون اجازه برداشت نداریم.

یکی دیگر از سفالگران می‌گوید: اولین چیزی که ما نیاز داریم خاک رس است خاکی که مناسب کار ما باشد، اما اکنون با مخالفت‌های اداره مسکن و شهرسازی برای برداشت آن روبرو هستیم. 

آقا سید هم در گوشه کارگاه با ظرافت خاص در حال انجام مشبک‌های سفال بود می‌گوید: ما از کودکی به کار سفال انس گرفته ایم. نوآوری‌های جدید در کارمان انجام داده ایم، اکنون چگونه بدون مواد اولیه که همان خاک است کار کنیم؟

او ادامه می‌دهد: درخواست ما این است که یک پهنه برداشت خاک برای هنرمندان سفالگر مشخص کنند. 

 

علاوه برکمبود خاک رس که اصلیترین مشکل هنرمندان است. تهیه مواد اولیه، رنگها، کمبود فضای کارگاهی، و مشکلات بیمه از دیگر مشکلاتی است که هنرمندان سفال در شهرستان میبد از آن رنج می‌برند. برای پیگیری این مشکلات به سراغ معاون صنایع دستی استان یزد می‌روم. ابتدا مشکل خاک را با آقای دهقان درمیان گذاشتم. او می‌گوید: در مکانی که هنرمندن سفال خاک برداشت می‌کردند، طرح مسکن مهر اجرا شده و اکنون در این مکان اجازه برداشت ندارند.

او ادامه می‌دهد: در جلسات و کارگروه‌هایی که در این زمینه تشکیل شده قرار شده است، مکان جایگزینی را برای برداشت خاک هنرمندان سفالگر انتخاب و به ثبت برسانند. 

دهقان در مورد تهیه مواد اولیه هنرمندان هم می‌گوید: مقرر شد شرکت تعاونی‌های سفال وسرامیک به عنوان تامین کننده مواد اولیه هنرمندان، مواد اولیه مورد نیاز را به صورت مستقیم از بورس خریداری و در بین هنرمندان توزیع کنند.

مشکل بیمه هنرمندان دیگر سوال من از معاون صنایع دستی است. او می‌گوید: کارگاه‌هایی که زیر ۵ نفر نیرو دارند طبق تعرفه مناسب بیمه که همان بیمه ۱۰ درصد را پرداخت کنند. 

برای ادامه پیگیری‌ها و حمایت‌هایی که اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری از سفالگران انجام می‌دهد. به سراغ مدیرکل می‌روم. سیدمصطفی فاطمی می‌گوید: به منظور حمایت از هنرمندان نمایشگاه مجازی صنایع دستی در یزد راه اندازی شده است.

او می‌افزاید: نمایش محصولات صنایع دستی در نقاط پر تردد استان یزد، پیگیری طراحی و برنامه نویسی سایتی جامع به منظور نمایش تولیدات صنایع دستی در بستر مجازی، مشارکت و حضور هنرمندان یزدی در نمایشگاه مجازی صنایع دستی تهران از دیگر راهکار‌ها برای فروش صنایع دستی استان یزد است.

 

ارزشمندترین ساخته و هنر بشر در صنایع دستی سفال است که دارای دوام و ماندگاری بسیار بالایی است در واقع سفال یک نمادی با ارزش از هنر و فرهنگ ایرانیان به شمار می‌رود.

با همه این اوصاف هنر سفالگری که از نسل‌های پیش تا به امروز در بین مردم شهر میبد سینه به سینه حفظ شده است. هنر سفالگری یکی از قابلیت‌های فرهنگی و هنری است که در صورت توجه می‌توان شاهد گام‌های موثرتری برای زنده نگه داشتن این هنر و معرفی آن به بازار‌های داخلی و خارجی باشیم. 

با حمایت مسئولان و پیگیری مشکلات این هنرمندان بدون شک رونق و فعال سازی بیش از پیش کارگاه‌های سفالگری را در شهر سفال و سرامیک خواهیم داشت.

به امید آنروز ...