از تعلل تا تعیین ضرب الاجل برای بازگشت به برجام

در حالیکه دور دیگری از مذاکرات ایران و چهاربعلاوه یک برای لغو تحریم های ضد ایرانی از روز دوشنبه در وین آغازشده  گزارش رویترز حاکیست مذاکره کنندگان  اروپایی اعلام کردند، برای احیای توافق  هسته ای چند هفته و نه چند ماه فرصت دارند.
ند پرایس سخنگوی وزارت خارجه آمریکا هم روز سه شنبه در گفتگو با خبرنگاران گفت هرگونه پیشرفت در مذاکرات هسته ای در کمترین حالت در برابر تسریع گام های هسته ای ایران هنوز خیلی کُند است. پرایس افزود این وضعیت نمی تواند ادامه پیدا کند و خیلی زود بازگشت دوجانبه به تعهد  در برنامه جامع اقدام مشترک بسیار دیر خواهد شد.
سه کشور اروپایی و همچنین سخنگوی وزارت خارجه امریکا در شرایطی از تنگ بودن وقت و به نوعی تعیین ضرب الاجل برای بازگشت به برجام سخن می گویند که جو بایدن که در شعارهای انتخاباتی خود همواره ازبازگشت به دیپلماسی و احیای برجام سخن می گفت در اولین سخنرانی خود پس از راهیابی به کاخ سفید هیچ اشاره ای به برجام نکرد اما با این حال مقامهای دولت او با تاکید براشتباه دانستن خروج رویکرد ترامپ در قبال توافق هسته ای با ایران بر لزوم بازگشت به برجام تاکید می کردند.
 وندی شرمن معاون وزیر خارجه امریکا که در دولت اوباما در مذاکرات هسته ای حضور داشت یکی از این مقام هاست که با تاکید بر لزوم بازگشت به برجام  در عین حال مدعی بود که  «شرایط ژئوپلیتیک منطقه با سال ۲۰۱۵ که برجام را توافق کردیم کاملا فرق کرده است؛ بنابراین مسیر پیشِ‌روی ما در مورد بازگشت به برجام هم باید تغییر کند.» 
تغییر در مفاد برخی از بندهای برجام از جمله غروب هسته ای و همچنین گنجانده شدن برنامه موشکی و نقش منطقه ای ایران در توافق جدید از جمله مواردی بود که به موازات تعلل بایدن در بازگشت به برجام از زبان مقام های امریکایی و سه کشور اروپایی شنیده می شد و بر این اساس این ارزیابی وجود داشت که دولت جدید امریکا همچنان با حفظ اهرم های فشار و تحریم های حداکثری در صدد است تا اراده تهران را در زمینه توافق جدید بیازماید.
یکی دیگر از نشانه هایی که تعلل دولت بایدن را در بازگرداندن امریکا به برجام آشکار می کرد اظهارات سخنگویان وزارت خارجه آمریکا و کاخ سفید بود که مرتب اصرار می ورزیدند که ابتدا ایران باید به تعهدات برجامی خود بازگردد در حالیکه این امریکا بود که از این توافق خارج شده بود و اقدامات تهران واکنشی به نقض تعهدات این کشور و متحدان غربی اش بر اساس بندهای 26 و36 برجام بود.
بر اساس این دوبند در صورت عدم پایبندی طرف مقابل به تعهدات، ایران حق داشت اجرای تعهدات خود را به شکل کلی یا جزئی متوقف کند.
اقدام بایدن در اعمال تحریم های جدید علیه ایران ازدیگر نشانه هایی بود که  ادعای اومبنی بر بازگشت به دیپلماسی را زیر سوال می برد و این ظن را به وجود می آورد که اونیز همچنان رویکرد ترامپ را در پیش گرفته است.
اما با این حال این رویکرد در ماههای گذشته نه تنها نتیجه نداشت بلکه دولت جدید در ایران با شتاب دادن به پیشرفت های هسته ای و جدا کردن اقتصاد کشور از برجام این هدف را دنبال کرد که تحریم ها خنثی و  امریکا و سه کشور اروپایی خلع سلاح شوند.
اکنون هر چه زمان می گذرد تحریم ها بی اثرتر و برنامه هسته ای ایران با پیشرفت بیشتر روبرو می شود و در صورت ادامه این وضعیت امریکا چه به برجام برگردد و چه برنگردد چندان مهم نخواهد بود هر چند تهران برای نشان دادن حسن نیت خود در مذاکرات حاضر شده و خاستار لغو تحریم ها وتضمین آن شده است.
واقعیت امر این است که امریکا و سه کشور اروپایی در شرایطی نیستند که بخواهند ضرب الاجل تعیین کنند چرا که آنها  قادر نیستند که  از گزینه نظامی علیه ایران قدرتمند استفاده کنند و از طرفی تحریم ها نیز کارآیی ندارند و خود مقام های امریکایی نیز اعتراف کرده اند که برنامه هسته ای ایران درسایه تحریم ها پیشرفت فوق العاده  و سریعتری را داشته است ضمن اینکه همین مقام ها به رژیم صهیونیستی هشدار داده اند که خرابکاری یا اقدام نظامی هیچ فایده ای در متوقف کردن این برنامه نداشته وایرانیان توانسته اند پس از هر خرابکاری با سرعت بیشتر برنامه هسته ای خود را مجهزتر نمایند.
به نظر می رسد در چنین شرایطی این ایران است که دست برتر را در مذاکرات دارد و می تواند به سه کشور اروپایی و همچنین امریکا ضرب الاجل تعیین کند که دست از زیاده خواهی بردارند وبه شرایط تهران گردن نهند.

---------------------------------------
رضا محمدمراد