پسته‌ها امسال نمی‌خندند

،به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای کرمان، از کرمان که به طرف زرند می‌روم در دو طرف جاده انبوه درختان پسته به چشم می‌خورد، اما امسال سرمای بی امان، جانی برای درختان نگذاشته است.
روستایی "حَمیدیه" یکی از مناطقی است که در مسیر ما قرار دارد دراین روستا رنگ به رخسار درختانی که همیشه شاداب بودند نمیبینم.
برگ‌های کوچکی که حالا باید سرسبزی آن‌ها بسیار دلنواز باشد وگنجشکان بر روی شاخه‌ها آواز بخوانند، به چشم نمی‌خورد.
حتی کشاورزان هم رغبتی  ندارند تا به باغات خود بیایند و کسی هم اینجا دیده نمی‌شود.
در گشت و گذاری که دارم "حاج سبحان " یکی از کشاورزان اینجا ما را به باغش راهنمایی می‌کند، حدود ۴ هکتار می‌شود، نگاه که می‌کنم تا نزدیکی کوه درخت پسته کاشته شده است.‌
می‌گوید: اکثر آن‌ها دچار سرمازدگی شده اند و" تَک و تُوکی "درخت توانست جان سالم به در ببرد.
او با دست تکه‌ای از یک درخت را تکان می‌دهد و می‌گوید: ببین تمام این ساقه‌ها شُل و افتاده شده و خشک شده اند.‌
می‌پرسم این درخت که اکنون به این روز افتاده چقدرباید امسال از آن برداشت می‌کردید؟‌
می‌گوید: ۱۷ تا ۱۸ کیلو پسته باید این درخت به من ثمر می‌داد و در مجموع سه میلیارد تومان امسان ضرر کرده ام.
جلوتر که می‌روم درختان دیگر کشاورزان هم همین حال روز را دارند.
آقای نجفی دیگر باغداراینجا می‌گوید: متاسفانه سال گذشته هم بخشی از درختانی ما دچار سرمازدگی و آفت شد، اما امسال سرما همه رو از ثمر انداخت و باور کن هنوز وام‌های سال گذشته را پرداخت نکرده ام، این هم از حال روز امسال کشاورزی ما.
البته این را هم بگویم که سرمای امسال ثمر سال آینده را هم تحت تاثیر قرار داده است و نباید انتظار داشت که سال آینده محصول زیادی برداشت کنیم.



وقتی زورمردم به غول سرما نمی‌رسد


در ابتدای امسال که همه مردم در تعطیلات نوروز و دید و بازدید قرارداشتند سرمای سه روز به جان درختان زبان بسته استان کرمان افتاد.
اگرچه هواشناسی از چند روز قبل هشدار داده بود، اما کشاورزان می‌گویند: فکر نمی‌کردیم تا این اندازه شدید و مدت‌دار باشد و در این موقع از سال تا این اندازه بتواند خسارات هنگفت وارد کند.
سرمایی که درگرمای بازدید‌های نوروزی دل کشاورزان را به درد آورد و حالا آن‌ها مانده اند و کلی خسارت که بر روی دست باغداران گذاشته شده است.
آقای سید زاده باغ دارسیرجانی می‌گوید: من از آغاز سرما به مدت سه شب نخوابیدم و تا صبح مراقب درختان بودم.‌
می‌پرسم چگونه؟
جواب می‌دهد: با هیزم و گازوئیل در تمام باغ آتش روشن کردم و با خانواده ام دائم در کنار درختان بودیم، اما با وجود همه این کار‌ها باز ۵۰ درصد محصولات از بین رفت.
البته تصاویر دیگر شهر‌های پسته خیز را دیده بودم ومشخص بود که کشاورزان در برخی شهر‌ها شب‌ها از انواع سوخت و حتی آتش زدن لاستیک برای گرمای باغات خود استفاده کرده‌اند، اما این سرمای پیر بود که در بهار کار خودش را کرد و زور مردم به سرما نرسید.
شهرستان شهربابک یکی از این شهر‌ها بود که به گفته "قاسم شمسی" فرماندار این شهرستان ۸۰ درصد محصول پسته آنجا از بین رفت در بیش از ۱۵ هزار هکتار زمین وارزش ریالی آن‌ها ۱۹۰۰ میلیارد تومان می‌شود.



بیمه باغات و انتظارات


بیمه کشاورزی از آن دسته بیمه‌هایی است که چنگی به دل نمی‌زند و جایی از جیب کشاورز را پر نمی‌کند، این را آقای مرادی کشاورزسیرجانی می‌گوید و اضافه می‌کند: ده ساله که من چند هکتار باغ خودم را بیمه کرده ام حالا که ام سال ۹۰ درصد محصولم از بین رفته و ۴ میلیارد تومان خسارت دیده ام فکر می‌کنید بیمه آن را کامل پرداخت می‌کند، خیر، پرداخت آن‌ها آنقدر اندک است که جبران هزینه‌ها هم نمی‌شود.
" محمد ابراهیم حسن نژاد" قائم مقام صندوق بیمه کشاورزی کشوردربازدید از برخی باغات خسارت دیده در استان می‌گوید: بودجه‌ای که دولت برای بیمه کشاورزی در قانون بودجه ۱۴۰۱ در نظر گرفته حدود ۶ هزار میلیارد تومان می‌شود که بخشی از آن مربوط به پسته است، در صورتیکه خسارات کل پسته در استان کرمان ۱۳ هزار میلیارد تومان می‌شود و به هیچ وجه این صندوق توان پرداخته این خسارت هنگفت را ندارد و ما حداقل پرداخت را میتوانیم برای دلگرمی کشاورز انجام دهیم.
دراین زمینه کشاورزان می‌گویند: این مبلغ اندک چگونه دل ما را گرم می‌کند و چرا صندوق پس از این همه سال تغییر نکرده و نتوانسته توقعات را برآورده کند آن‌ها می‌گویند: همانگونه که بیمه "شخص ثالث" برای ماشین در نظر گرفته شده و پرداخت خوبی نیز به خسارت دیدگان می‌شود، بیمه محصول کشاورزی هم ورودی را از کشاورز بیشتر کند تا در مواقع بحران به داد باغداران برسد و آن‌ها یا وَرشکست یا خودش را در میدان ضررتن‌ها می‌بینند، گویی هیچ کسی تعهدی ندارد.


باغدار کارت


در بحران بزرگ سرمازدگی درختان استان مدیرکل دفترمدیریت بحران وزارت جهاد کشاورزی پس از دو هفته تاخیر به کرمان آمد و می‌گوید: سرمازدگی در ۲۰ استان کشور خسارت وارد کرد، اما اوج آن درباغات استان کرمان بود.
وی می‌گوید: کشاورزانی که باغات خود را تحت پوشش بیمه قرار نداده اند می‌توانند از کمک‌های دیگر مثل "باغدار کارت" استفاده کنند.
اینکه مجموعه اراضی خسارت دیده چند هکتار می‌شود، خیر اندیش مدیر کل جهاد کشاورزی استان می‌گوید: به ۱۷۰ هزار هکتار باغ خسارت رسیده که از ۲۰ درصد تا ۸۰ درصد می‌شود و در مجموع ۷۰ درصد محصول ما از بین رفته است.
ازطرفی رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی هم می‌گوید: اعتبارات صندوق بیمه به هیچ وجه پاسخگوی نیاز‌های کشورنیست و یک دهم خسارت کل محصول استان، کل تعهدات صندوق بیمه در کشور است که بسیار ناچیز است آقای پور ابراهیمی می‌گوید: به جز صندوق باید مجموعه‌های دیگری نیز درگیر شوند و در کنار آن استمهال وام‌های کشاورزی برای ۱۴۰۱، منابع سرمایه در گردش برای ترمیم باغات و پرداخت کمک‌های بلاعوض باید از نظر گرفته شود وی اضافه می‌کند:پسته استان درآمد ارزی بالایی برای کشور دارد و نباید آن را به حال خود رها کنیم و با حمایت از "باغدار کارت" برای هر هکتار از باغات ۵۰ میلیون تومان تسهیلات با نرخ سود وام‌های قرض الحسنه در نظر گرفت تا هر چه اندک، اما بخشی از خسارات را جبران کند.


جای خالی شرکت‌های دانش بنیان در کاهش خسارات



از وسعت باغات پسته استان کرمان از مدیر کل جهاد کشاورزی استان پرسیدم می‌گوید: ۲۱۲ هزار هکتارکل باغات بسته است که در چندین شهرستان به صورت پراکنده زیر کِشت قرار دارد.
ازآقای خیراندیش پرسیدم، آیا به جز محصول پسته دیگردرختان هم خسارت دیده اند؟‌
می‌گوید: بله، درختان بادام، گردو و انواع میوه‌های سردسیری نیز در ۱۵۴ هزار هکتارخسارت دیده که هزار میلیارد تومان ارزش ریالی محصولات می‌شود.
در طول سال‌های اخیر سرما همواره خسارت بسیار زیادی به اقتصاد استان و کشور وارد کرده و تنها کمکی که به کشاورزان شده پرداخت مبلغی اندک توسط بیمه بوده است.
اینکه چرا تا کنون علم ودانش به کمک بخش کشاورزی نیامده و نتوانسته برای رفع این مشکل راهکار‌هایی بیندیشد، آقای علوی کارشناس می‌گوید: متاسفانه هیچ کس به دنبال این مهم نرفته تا بتواند از راه علمی این مشکل را برطرف کند و حتی محققان و دانشگاهیان هم اقدامی نکرده‌اند تا بخش کشاورزی از آن استقبال کند.
از او پرسیدم، اکنون دیگر کشور‌ها مثل:امریکا، ترکیه و چین که ازتولید کنندگان بزرگ پسته هستند آیا آن‌ها هم مثل ما همواره این مشکل سرمازدگی را دارند و سرمایه کشاورزان به تاراج می‌رود.‌
می‌گوید: نَه، علم امروز کاملاً در کنار کشاورزی است و روش‌های گوناگون و متناسب برای این کار در نظر گرفته است، اما بخش‌های علمی ما تا کنون تکانی به خود نداده اند.
در همین زمینه با دبیر انجمن پسته استان کرمان گفتگو کردم، می‌گوید: ما ازمراکز تحقیقاتی و مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی کرمان بسیار گلایه‌مندیم، در طول این سال‌های اخیر با این همه بودجه‌ای که به آن‌ها داده شده چرا راهکاری برای آن پیدا نکرده اند، اکنون پژوهش‌ها و روش‌های علمی آن‌ها چرا به داد کشاورزی ما نرسیده است؟
مشکل و گیر کار در چیست؟
از آقای رضایی پرسیدم اکنون در کشور‌های پیشرفته از چه روش‌هایی استفاده می‌شود که خسارت سرمازدگی را به حداقل رسانده است؟‌
می‌گوید: یکی از روش‌هایی که در باغات استفاده می‌شود استفاده از پرواز بالگرد است، بدین نحو که آن‌ها اوج ساعت سردی هوا را به وسیله دستگاه‌های بسیار پیشرفته محاسبه می‌کنند و با پرواز مکرر بالگرد، جریان هوا را به اصلاح به هم می‌زنند و این کار ساعت‌ها به طول می‌انجامد تا هوا ثابت نباشد و همین امر موجب می‌شود که جلوی سرمازدگی محصولات گرفته شود.
اما به علت نبود فراوانی با لگرد در کشور و البته هزینه بَربودن آن، نَه دولتمردان و نه کشاورزان می‌توانند از این روش استفاده نمایند.
روش دوم نیز مربوط به مرطوب نگه داشتن بالای درختان است که هوا در جریان باشد، به طوریکه انواع سیستم‌های آب پاش متحرک و ثابت در باغات نصب می‌شود و در اوج ساعات سرما این تکنولوژی فعالیت خودش را آغاز می‌کند و به علت رطوبتی که ایجاد می‌شود دمای هوا افزایش می‌یابد و به درخت آسیب نمی‌رسد.
آقای رضایی می‌گوید: این روش نیز بسیار پرهزینه است و کشاورزان نتوانستند از آن استفاده کنند.
اما روش سوم انتقال جریان هوای گرم در کف باغات است که توسط دستگاه‌های مخصوص منتقل می‌شود.
دبیر انجمن پسته کرمان می‌گوید:در این روش دستگاهی به نام "چاهک معکوس" درگوشه‌ای از باغ گذاشته می‌شود و این دستگاه هوای کف باغ را با مکش‌های خود کشیده و هوای گرم جایگزین می‌کند و درهر پنج هکتاریک دستگاه باید به کار گرفته شود که متاسفانه به علت هزینه بالا باز هم در کشور ما کاربرد ندارد و به صرفه نیست.
وی اضافه می‌کند: ما باید با روش‌های کم‌هزینه وبومی خودمان توسط شرکت‌های دانش‌بنیان راهکاری برای این کار پیدا کنیم تا هم برای کشاورز به صرفه باشد و هم جلوی هزاران میلیارد تومان خسارت گرفته شود.


نکته

به یاد می‌اورم که درمدت چند شب سرمای بهاره، کشاورزان کرمانی مثل نیاکان خود با انواع و اقسام وسایل سوخت مثل: گازوئیل وحتی آتش زدن لاستیک شبانه باغات خود را روشن می‌کردند، اما این کار نه تنها تأثیر چندانی نداشت بلکه اثرات مخرب آن صبح روز بعد مشخص شد.
به علت آلودگی بسیار بالا ابر تیره سَمی بالای سر مردم قرارگرفت و تنفس رو سخت کرد که این کار موجب عکس العمل شدید محیط زیست هم شد.
به نظر می‌رسد برای رفع این مشکل اگرچه تجربه دیگر کشور‌ها مجرب و تاثیرگذاراست، اما شرکت‌های دانش‌بنیان خودمان می‌توانند با توجه به دانش بالای ایرانی راهکاری در این زمینه متناسب با شرایط بومی خودمان پیدا کنند.
یکی از زمینه‌های غافل مانده فعالیت این شرکت‌ها همین سرما و خساراتی است که هر ساله تکرارو تکرار می‌شود و کسی هم تاکنون به فکر آن نبوده است.
نویسنده: سید امان الله احمدی زاده