سامانه جامع تجارت تا پایان سال راه اندازی می شود

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، آقای سید احمدرضا اعلایی طباطبایی معاون سازمان توسعه تجارت ایران و رئیس ستاد انتخاب صادر کننده نمونه به مناسبت روز ملی صادرات با حضور در برنامه سلام صبح بخیر به تشریح عملکرد این سازمان پرداخت.  
مجری: وضعیت کلی صادرات چگونه است؟
میهمان: ما یک روند خوب را الان شاهد هستیم. روی شیب مثبت است خدا را شکر و پیش بینی می‌شود این شیب مثبت همچنان برای سال ۱۴۰۱ هم ادامه داشته باشد اگرچه مشکلات کم نیست، ولی روندی که الان شاهد آن هستیم به خصوص در مقایسه با سال‌های قبل، سال ۱۴۰۰ و سال ۱۳۹۹ بخصوص بخاطر شرایط کرونا شاید سال قابل مقایسه نباشد، ولی عملکرد ما در شش ماهه اول امسال نسبت به مدت مشابه پارسال و بطور کلی ۱۴۰۱ نسبت به ۱۴۰۰ یک روند مثبت رو به بهبود را دارد نشان می‌دهد که از این بابت جای شکر دارد.
مجری: کرونا خیلی اثرگذار بود روی تجارت چه داخلی و چه خارجی و صادرات هم می‌دانم مستثنی نبود، آسیب‌هایی که حوزه کرونا به صادرات زد الان ترمیم شده یا همچنان بعضی آثارش باقی است.
میهمان: باقی است شما حساب کنیدما دو سال این شرایط را داشتیم و هرشرایطی که روی روند به مدت دوسال تاثیر بگذارد اصلاحش هم زمانبر است اگرچه الان بخش زیادی که تحت تاثیرکرونا بوده الان از بین رفته و امیدواریم اگر شرایط همین طورباقی بماند تقریبا تا آخر امسال شرایط به حالت عادی برمی گردد.
مجری: بیشتر چه چیز‌هایی صادر می‌کنیم؟
میهمان: کشور ما بصورت سنتی صادرکننده، ما در خصوص نفت صحبت نمیکنیم حوزه کاری ما در سازمان توسعه تجارت صادرات غیرنفتی است، اگر به ترکیب صادرات غیرنفتی نگاه کنیم بصورت سنتی متاسفانه ما خام فروش بودیم و صادرات ما بیشتر مبتنی بر مشتقات نفتی و معدن و محصولات معدنی است که مصادیقی از خام فروشی هستند یکی از پارامتر‌های مهمی که ما برای عملکرد خودمان در دوره جدید لحاظ کردیم این است که سبد صادراتی ما چطور در حال تغییر است یعنی آیا ما ادامه روند سابق را داریم که صادرات ما همچنان درصد بالایی اش مبتنی بر همین فرآورده‌ها باشد که ارزش افزوده‌ای برای ما به همراه ندارند و ممکن است هر کشوری که بتواند این‌ها را استحصال کند این‌ها را بتواند صادر هم بکند بنابراین مهم است که شما چقدر بتوانیدارزش افزوده ایجاد کنید و چقدر ارزش افزوده صادر کنید. این هم یکی از پارامتر‌هایی است که ما در شش ماهه اول امسال رکورد خوبی داشتیم نسبت به مدت مشابه سال قبل و صادرات کالا‌های واسطه‌ای ما بیشتر شده که علامتی خوب است همچنین در حوزه شرکت‌های دانش بنیان ما چند شاخص اندازه گیری داریم که یکی از موارد مهمی که می‌توانم به اطلاع مردم برسانم این است که محصولاتی که توسط شرکت‌های دانش بنیان تولید می‌شود افزایش خوبی تولیدش داشته که اگر این روند ادامه داشته باشد که تمام تلاش ما در دولت و هم سازمان توسعه تجارت، چون می‌دانید موضوع صادرات موضوعی است که تقریبا ۲۰ نهاد در کشور با آن مرتبط هستند یک تلاش جمعی است، ما اگر بتوانیم این شرایط حفظ کنیم و تقویت کنیم خیلی برایمان مهم است که بتوانیم سبد صادراتی را به گونه‌ای متنوع کنیم که به نفع کالا‌های دارای ارزش افزوده بالاتر باشد یعنی از خام فروشی و صادرات محصولات بدون ارزش افزوده، محصولاتی که مبتنی بر مواد معدنی یا مبتنی بر نفت، حتی مبتنی بر پتروشیمی هستند فاصله بگیریم و سهم محصولات دانش بنیان ومحصولات صنعتی و واسطه‌ای را افزایش دهیم.
 مجری: صادرکننده نمونه چه شرایطی دارد؟ الان فکر می‌کنم کسی که خام فروشی نکند یکی از شرایط صادر کننده نمونه باشد؟
میهمان: بله، ۲۹ مهرماه در تقویم به عنوان روز ملی صادرات مشخص شده امسال، چون جمعه بوده ما این مراسم را امروز برگزار خواهیم کرد در سالن اجلاس سران با حضور رئیس جمهور این مراسم برگزار می‌شود، ولی صادر کننده نمونه پارامتر‌های مختلفی دارد. اولا دستورالعملی که ما بر مبنای آن صادر کننده نمونه را مشخص می‌کنیم، چون این موضوع مهم است، مصوبه هیات دولت است که اولین مصوبه آن به ۲۱ سال پیش مربوط می‌شود سال ۱۳۸۰ و بعد در سال‌های بعد اصلاحیه‌های متعددی داشتیم بر مبنای آن ساز و کاری که در دولت مصوب شده ما صادر کننده نمونه را مشخص می‌کنیم، یکی از مهمترین شاخص ها، ارزش دلاری صادرات است که ۳۰ درصد وزن و اهمیت دارد همینطور افزایش صادرات خودش یک درصدی دارد اینکه بتوانید روند افزایشی داشته باشید، تنوع بازار‌های صادراتی اینکه به چند بازار شما ورود کردید؟ آیا بازار جدید فتح کردید یا خیر این باز محاسبه می‌شود برای شرکت ها، عمق نفوذ شرکت در بازار صادراتی اینکه ایا فقط یک پارت صادر شده یا نه شما صادراتتان صادرات مداوم است، شرکت موفق شده که یک مشارکتی را با طرف خارجی اش ایجاد کند، یک شراکت و ساختاری را ایجاد کند و بتواند خدمات پس از فروش دهد و تامینش تامین پایداری باشد نه اینکه فقط موردی بتواند تامین کند، این‌ها مواردی است که تحت عنوان عمق نفوذ به بازار صادراتی شناسایی ومحاسبه می‌شود یعنی ما یک سری پارامتر‌های کمی داریم که مهمترین آن ارزش ارزی صادرات است و یک سری پارامتر‌های کیفی داریم که به بعضی اشاره کردیم، اینکه یک برندی را شرکت در خارج از کشور ثبت کرده باشد و شریک خارجی داشته باشد، امسال یک بعد دیگر هم به این مسئله اضافه کردیم که در راستای صحبت قبلی بود در راستای تنوع و تغییر سبد صادراتی و آن هم پیچیدگی فناوری بود که خیلی مورد تاکید وزیر محترم صمت بود که این سهمش باید حتما سهم قابل توجهی باشد و انشاالله این را برای سال بعد هم حفظ خواهیم کرد این ناظر به همان است که ما نباید خام فروش باشیم، باید محصولی را صادر کنیم که دیگران نمی‌توانند یا کمتر می‌توانند صادر کنند مثلا ممکن است بخش زیادی از محصولات ما الان محصولات کشاورزی است، ولی مثلا وقتی گوجه فرنگی صادر می‌کنید خوب ارزشمند هم است، ولی خیلی‌های دیگر هم می‌توانند صادر کنند. ولی وقتی داروی نوترکیب صادر می‌کنید ۴ یا ۵ کشور هستند یا وقتی ربات جراحی صادر می‌کنید این ارزش خاص خودش ۳ کشور سازنده این ربات هستند ما این کار را انجام دادیم که در شاخص‌هایی که بر مبنای آن صادر کننده نمونه را تشخیص می‌دهیم بازنگری کردیم و سهم پیچیدگی فناوری در نظر گرفتیم که آقای وزیر خیلی تاکید می‌کنند این سهم باید به ۶۰ درصد برسد یعنی انشاالله سال بعد شاهد این خواهیم بود که شرکت‌هایی که ولو در حجم کمتر کالا یا محصولی صادر کردند که پیچیده‌تر بوده و دارای سطوح بالاتر فناوری بوده احتمالا در لیست سال بعد ما رتبه‌های خیلی بهتری کسب خواهند کرد امسال هم نسبت به سال قبل این بازنگری شده به خاطر اینکه امسال هم سال دانش بنیان‌ها است به نوعی این بحث را برای محصولات بر پایه دانش هم در نظر گرفتیم که بتواند شرکت‌ها هم امکان حضور بهتری داشته باشند.
مجری: اشاره کردید به اینکه بخشی از صادرات ما مواد غذایی است یا محصولات کشاورزی است، عزیزان ما درجهاد کشاورزی یا تولید کننده‌های محصولات کشاورزی گلایه دارند که قوانین صادرات خیلی متغیر است و نمی‌توانند برنامه ریزی کنند و دیگر اینکه سازمان توسعه تجارت آیا با همکاری وزارت جهاد می‌تواند کاری کند که در راستای فرمایش شما ارزش افزوده داشته باشد؟ ما هندوانه صادر می‌کنیم کلی هم همراهش آب مجازی می‌دهیم می‌رود، ولی اگر تشویق شودد این هندوانه که تولید داخل است، ولی نیاز داخل نیست زمینش تبدیل شود به محل کاشت دارو‌های گیاهی که شرکت‌های دانش بنیان هم دارند از آن‌ها محصول دانش بنیان استخراج می‌کنند که در منطقه بی نظیر است و دارو‌هایی تولید میکنند که اختصاصی ما است و می‌تواند صادر شود و این روند را سازمان شما با همکاری وزارت جهاد تسهیل کند، آیا این در روند صادرات ما فکر میکنید که کار موثری خواهد بود؟
میهمان: این هم دقیقا یکی از مصادیق تغییر سبد صادراتی است که شما به درستی اشاره کردید، اولا اینکه وزارت جهاد کشاورزی یکی از نهاد‌هایی است که تاثیر بسیار زیادی دارد در فرآیند صادرات به خاطر بخش قابل توجهی که صادرات محصولات کشاورزی الان در سبد صادراتی فعلی ما دارد هم مجموعه قوانینی که توسط این وزارتخانه پیشنهاد می‌شود و اجرا می‌شود ما هم واقعا ارتباط وزارت صمت، سازمان توسعه تجارت با وزارت جهاد کشاورزی فکر نمی‌کنم در هیچ دوره‌ای بهتر از این بوده و این ارتباط بصورت تنگاتنگ وجود دارد، ولی نکته‌ای که فرمودید یک ضرورت است.
البته الان به سمت آن حرکت کردیم، ولی باید با سرعت بیشتر این اتفاق بیفتد که ما بتوانیم مثلا صادرات هندوانه هم یک مصداق صادرات مواد خام است شما، ولی می‌توانید از اقلیم و پتانسیل‌هایی که ما در زیست بوم کشورمان شاهد آن هستیم چهارفصل بودن و پتانسیلی که برای کشت محصولات یا گیاهان دارویی داریم استفاده کنیم و سطح زیرکشت خیلی از این فرآورده‌های کشاورزی را تبدیل کنیم به این موضوع که یک مزیت است برای ما و در همان شاخص پیچیدگی قابل محاسبه است یعنی شما محصولی را صادر میکنیدکه کمتر کشوری می‌تواند حداقل در این تنوع صادر کند، این هم اقداماتی انجام شده با وزارت جهاد کشاورزی و موضوعات دیگر از این دست مثلا یکی از موضوعات مهم، موضوع کشت فراسرزمینی است ما محدودیت‌هایی داریم در کشور که مهمترین آن محدودیت تامین منابع آبی است خوب شما می‌توانید از این ظرفیت استفاده کنید در مورد کشور‌های دیگری که می‌توانند این زیرساخت‌ها را در اختیار ما قرار دهند که این موضوع بین ما و وزارت جهاد کشاورزی در دستور کار است که بتوانیم از زیرساخت و ظرفیت بقیه کشور‌ها برای کشت محصولات کشاورزی استراتژیک و غیر استراتژیک استفاده کنیم بصورت مشترک این محصولات تولید شود و به بازار عرضه شود.
مجری: برگزاری مراسم امروز چقدر نمادین و واقعی موثر در اینکه صادرکننده‌ها تشویق شووند که بتوانند در عمل طبق سیاست‌های سازمان توسعه تجارت عملکرد خودشان را تغییر دهند به سمت بهبود؟
میهمان: ما مراسم‌های شبیه به این شاید زیاد داشته باشیم، ولی این مراسم روز ملی صادرات نمادین نیست و بیست وششمین سال است که دارد برگزار می‌شود این مراسم و یک رویداد مهم است برای فعالین اقتصادی به خصوص شرکت‌هایی که در عرصه صادرات پا گذاشتید ما هم کاری که داریم انجام می‌دهیم و به نظر من ارزش طرح در این برنامه را دارد این است که ما فرآیند ارزیابی صادرکننده‌ها را بطور سنتی همیشه معطوف بوده ارزیابی به این برنامه یعنی یک ارزیابی دوسه ماهه انجام می‌شده و نهایتا منتهی می‌شده به برگزاری روز ملی صادرات و اعلام می‌شده و من این قول را می‌توانم بدهم تا پایان سال این برنامه اجرایی شود و ارزیابی صادرکننده‌ها بصورت دائمی خواهد بود یعنی یک صادرکننده در لحظه می‌تواند بفهمد که وضعیت من نسبت به رقبا به چه صورت است نقاط قوت و نقاط ضعفم چیست. حالا یکی از استفاده‌هایی که ما در سالانه انجام می‌دهیم همین مراسم روز ملی صادرات است این مرتبط می‌شود بایک بخش مهم دیگری از برنامه‌های ما در سازمان توسعه تجارت که اعطای مشوق هست ما هم موضوع مشوق‌ها را داریم و هم موضوع مقررات زدایی و رفع محدودیت را داریم و طبیعتا شرکت‌هایی که در دهک بالا یا بخش‌های بالای این فرآیند ارزیابی ما هستند و بیشتر برای ما مهم هستند با توجه به شاخص‌ها طبیعتا باید اولویت بالاتری هم، هم برای مشوق‌ها و هم برای مقررات زدایی که واقعا مقررات زدایی خیلی مهم است برای ما داشته باشد که پیش زمینه اش همین فرایند ارزیابی صادر کننده‌ها است که انشاالله کارهایش را انجام دادیم و فکر می‌کنم تا پایان سال بصورت سامانه‌ای خواهد شد در سامانه جامع تجارت تاکید وزیر ما است که این پنل در اختیار شرکت‌های صادر کننده قرار بگیرد که بتوانند در لحظه وضعیتشان را رصد کنند ببینند کجای کار هستند و نقاط قوت خودشان را ببینند و هم برای خودشان یک آینه تمام قد خواهد بود و هم به ما خیلی کمک می‌کند که بتوانیم روی اولویت‌ها متمرکز شویم.
امیدوارم روزی برسد که وقتی اینجا صحبت می‌کنیم حرف از این باشد که آنقدر ارتقا محصولات وتنوع محصولات و تبدیل محصولات و ارزش افزوده گذاشتن روی محصولات زیاد شده که کمبوده کارگر و نیروی کارداریم و باید شرکت‌ها گسترش بیشتری پیدا کنند و آنقدر خواهان صادرات از سمت کشور ما هستند که همه اش این ارزش افزوده روی کالاهایمان افزوده شود و دنبال خام فروشی و صادرات محصولات خام نباشیم یعنی بی نیاز کامل به صادرات نفت باشیم که چه صادر شود و چه نشود هیچ اهمیتی نداشته باشد. امیدواریم به این روز برسیم.