ضعف های نظام آموزش و پرورش فعلی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، برنامه فرامتن (چهارشنبه 11 آبان) در شبکه افق سیما با جناب آقای میثم مهدیار، جامعه شناس به موضوع ضعف های نظام آموزش و پرورش فعلی پرداختند. مشروح گفتگو به در ذیل آمده است؛

مجری: سلام عرض می کنم خدمت شما و وقت شما بخیر

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: بنده هم سلام عرض می کنم خدمت شما و همکاران محترمتان

مجری: با توجه به دیداری که امروز رهبر معظم انقلاب با دانش آموزان داشتند و توصیه هایی را فرمودند در حوزه آموزش و پرورش، بفرمایید آموزش و پرورش در تربیت نسل سازنده و نسلی که بتواند اثرگذار باشد چگونه باید باشد و شاید لازم باشد که در بعضی از ساختارهای نظام آموزش کشور ما تغییراتی را ایجاد کنیم. دقیقاً باید چه کار کرد؟

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: یکی از مهمترین کارکردهای آموزش و پرورش، جامعه پذیر کردن دانش آموزان است. یعنی دانش آموزان بتوانند از محیط خانه وارد محیط جامعه شوند و آماده شوند برای اینکه نقش سازنده ای داشته باشند در آینده، جامعه، در موقعیت های مختلف شغلی و اجتماعی و سیاسی و فرهنگی. منتها بخصوص در این چند دهه اخیر آموزش و پرورش ما، وضع و حال خوبی نداشته است. بخصوص که در این فرآیندها و روندهایی که جامعه ما داشته است بار آموزش و پرورش در حوزه تربیت بیشتر شده است. اگر به نسبت دهه شصت نگاه کنیم، دهه شصت یک دانش آموز چند میدان داشت برای تربیت، در محله خودش که حضور داشت.

مجری: نقش کمرنگ تری را آموزش و پرورش یا مدارس ایفا می کرد. ساختار جامعه به گونه ای بود که شاید کمتر به آن طرف می رفتیم چون خانواده بود و جایگاه مستحکم تری داشت و ارتباطات خانوادگی بیشتر بود.

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: محله یک عنصر اساسی در جامعه ما بود. آنهایی که اعتقادات مذهبی داشتند در بسیج، در مساجد، در کتابخانه ها، کانون پرورش فکری را داشتیم که برای خیلی از نسل ما خیلی الهام بخش بود. فعالیت هایی که در کانون انجام می شد در حوزه های مختلف. به مرور اینها کم کم از بین رفتند یعنی نقش شان کمرنگ شد. یک اتفاقی که در این چند دهه اخیر افتاد بخصوص حتی آن جمعیت خانواده هم کمتر شد، بچه ها در خانواده ها کمتر شدند و خانواده های کم جمعیت شدند. خواهر و برادر نباشد این فرآیند اجتماعی شدن یک مقداری کندتر پیش می رود و تبعات منفی زیادی هم دارد. یک دوستی داشتیم که مرحوم شد یکی از جامعه شناسان، یک کاری انجام داده بود آن زمان یک تجمعی بود برای مرحوم پاشایی سروصدایی به پا شد، این دوستمان یک کاری کرده بود که چرا نوجوان ها این همه علاقمند شدند و جمع شدند و سروصدا کردند، آنجا ایشان به این نتیجه رسیده بود که محتوای آهنگ ها یا مضامینی که پاشایی در آهنگ هایش می خواند خیلی روی عنصر تنهایی و انفرادی می چرخید و این بچه ها اغلب در خانه تنها هستند و این تنهایی دنبال یک نفری می گردند دنبال کسی می گردند که آن حس شان، آن حالات شان را فریاد بزند و  از همین جهت به آهنگ های ایشان علاقمند شدند.

مجری: با این توضیحاتی که فرمودید کاملاً نقش پررنگ آموزش و پرورش دیده می شود. بعنوان جایگاهی مهم برای ساختن نسل آینده که می تواند اثرگذار باشد برای جامعه آینده و چند سال آینده را در کشور ما ترسیم کند. شاید ساختار فعلی آموزش و پرورش ما ساختار ضعیفی باشد و منفعل باشد. اینقدر اقتدار ندارد و آنقدر شیوه های نوین در آن وجود ندارد که بتواند هدایت کند نسل جدید را، چه باید کرد؟

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: باز هم برمی گردد به آسیب شناسی، یعنی روندهایی که اتفاق افتاده است. از تقریباً دهه هفتاد به بعد در حوزه سیاست گذاری کلان کشور آموزش و پرورش بعنوان یک بار شناخته می شد و دنبال این بودند دولت های مختلف که یک جوری این بار را از سر خودشان باز کنند به همین خاطر از دهه هفتاد مدارس غیرانتفاعی خیلی گسترش پیدا کرد بخصوص این یک دهه اخیر حتی بحث خرید خدمات در حوزه آموزش و پرورش و یا آن چیزی که ما می گوییم فروش مدارس در مناطق حاشیه ای در دولت قبل خیلی برجسته شد و این نشان می داد که دولت به هر طریقی دنبال این است که یک جوری، این یکی از مهمترین ابزارهای تربیتی را از سر خودش از دوش خودش بردارد.  اگر بخواهیم اصلاح کنیم دوباره همین اتفاق باید به صورت عکس بیفتد. یعنی دولت آموزش و پرورش را بعنوان یک عنصر اصلی .... هزینه نیست. سرمایه گذاری است هر چقدر که شما و آموزش و پرورش توجه کنید به اقتصاد آموزش و پرورش به شأن اجتماعی معلم  ها به جایگاه آموزش و پرورش در حوزه های فرهنگی و این در بلندمدت اثرگذار خواهد بود.

مجری: به نظر شما چه تغییراتی لازم است که ما در نظام آموزشی کشورمان ایجاد کنیم تا بتوانیم نسلی بهتر داشته باشیم؟

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: این توجه ویژه را دولت باید داشته باشد البته یک تلاش هایی شده است در این دو دهه قبل، سند تحول بنیادی آموزش و پرورش تهیه شده است منتها فاصله این تلاش ها با میدان خیلی زیاد است. یک شکاف پرناشدنی شکل گرفته است و بین آن آرمان های ایده آل هایی که برای نظام آموزشی متصور می شویم با آن وضعیت میدانی آموزش و پرورش یک فاصله و یک فاصله نجومی وجود دارد. تحولی که باید اتفاق بیفتد در چند حوزه است. یکی در حوزه متون آموزشی است. الان ما سال ها است که تغییر و تحول می دهیم در متون آموزشی مان ولی من چون یک مقداری درگیر بودم در حوزه جامعه شناسی آموزش و پرورش راجع به اثربخشی این تغییر و تحولات خیلی کار جدی صورت نگرفته است. مثلاً ما سال ها به بچه ها درس تاریخ یاد می دهیم در آموزش و پرورش ولی گویا همه این زحمت ها و هزینه هایی که می شود و معلم هایی که زحمت می کشند و متونی که چاپ می شود در نهایت ما برای دانش آموزمان نمی توانیم یک روایت تاریخی از تاریخ ایران داشته باشیم که چه سیری دارد. وقتی با دانش آموزان صحبت می کنیم تقریباً می توانیم بگوییم که هیچ تصوری از تاریخ ایران در دوره های مختلف و اتفاقاتی که افتاده است و اینکه چه شد که ما به اینجا رسیده ایم و ما چگونه ما شده ایم در ذهن دانش آموزان ....

مجری: فقط یکسری اطلاعات را حفظ می کنند و می گذرند.

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: بله تاریخ به محفوظات و داده ها تقلیل پیدا کرده است. خب از آن سمت دانش آموز باید آماده شود برای زندگی، یعنی ما باید دروس را در نسبت به آمادگی شان برای زندگی بتواند وارد جامعه شود بتواند خرید و فروش کند. این بازارهای هرمی شبکه های هرمی که در این یکی دو دهه اخیر خیلی رشد کرده اند. یک بخش آن به همین ضعف دانش آموزان که اینکه منطق اقتصادی و عقلانیت اقتصادی را دانش آموز یاد نمی گیرد نه در خانواده و نه در مدرسه یاد نمی گیرد. و خیلی وقت ها فریب این شعارها را می خورد که یک شبه یا یک ماهه می رسید به یک درآمد میلیونی. از آن سمت در درس هایی مثل ریاضی و فیزیک و آنهایی که فنی و تجربی هستند، یکسری معقولاتی را با آن مواجه می شوند.

مجری: کسانی که جامعه و زندگی عادی به آنها نیاز ندارند.

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: در صورتی که باید روش حل مسئله را یاد بگیرند.

مجری: ما مهارت آموزی به دانش آموزان نمی کنیم و بیشتر درس ها را طوطی وار یاد می گیرند و بعد هم به دردشان نمی خورد.

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: باید برویم به سمتی که متون درسی که به نظر نیاز به بازنگری عمیقی دارد. ما یک گنجینه خیلی خوبی از ادبیات داریم از قصه داریم و این قصه ها سرشار از مضامین عرفانی، حماسی، تربیتی، اخلاقی است و من می بینم نوجوان هایی که یک مقداری نزدیک می شوند به این گنجینه چقدر علاقه نشان می دهند و چقدر رویشان تأثیر می گذارد ولی آموزش و پرورش گویا یک انقطاعی دارد با این گنجینه. در حوزه معلم هم باید  اتفاقاتی بیفتد. البته یک تلاشی در این یکی دو سال گذشته افتاده است در دانشگاه فرهنگیان، ما غیر از اینکه باید اقتصاد معلم را توجه کنیم بیش از این باید به آن توجه کنیم ولی خود تربیت معلم هم خیلی مسئله مهمی است منتها یک خیانتی شد که تربیت معلم را حذف کردند. یک دورانی بعد به این سمت رفتیم که همینجوری خیلی وقت ها یک کسانی از در کوچه رد می شدند و می آمدند مدارس خرید خدمت بعضی ها را من می دیدم که حتی اولی ها را هم بلد نبودند. این کالایی شدن آموزش اینکه ما با هزینه کمتری آموزش و پرورش را اداره کنیم باعث شد این اتفاقات بیفتد سوداگران و کاسب کارانی وارد آموزش و پرورش شوند و یک اتفاقات بدی بیفتد در بعضی از مدارس. در خود متون آموزشی برای معلمان هم باید ما یک تغییر و تحولی داشته باشیم. در دولت قبل ایده این بود که هر کسی که در دانشگاه تحصیل کرده است می تواند بیاید در مدرسه تدریس کند. در صورتی که یک شایستگی های اخلاقی و فرهنگی و اجتماعی باید معلم داشته باشد. معلم یکی از مهمترین عناصر اجتماعی است که یک جورایی نسل آینده وابسته به چنین ایفای نقشی است.

مجری: پس دو آیتم و فاکتور مهم شد که باید به آن نگاه ویژه شود و اصلاح شود. یکی متون آموزشی بود و یکی بحث تربیت معلمانی که بتوانند نسل را بسازند و اطلاعات و انتقال دهند معلمانی که پرورش یافته هستند و دغدغه مالی نداشته باشند.

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: دغدغه تربیتی شان بیشتر از دغدغه اقتصادی باشد. یکی هم ساختار و بروکراسی آموزش و پرورش است. یک بروکراسی سنگینی شده است که امکان خلاقیت را برای کسانی که می خواهند فعالیت کنند درحوزه آموزش و پرورش خیلی سخت کرده است. معلمان دائماً تحت بمباران انواع و اقسام آئین نامه ها از بالا هستند و یک مقداری آن اعتماد به نفس شان برای اینکه خودشان بتواند یک خلاقیت جدی داشته باشند به هر حال هر دانش آموزی یک روحیه ای دارد نمی شود با یک فرمول یکپارچه همه را تربیت کرد.

مجری: دستوری و بخشنامه ای نمی شود اداره کرد.

آقای میثم مهدیار، جامعه شناس: باید متناسب با روحیات دانش آموزان، هر کدام یک روش ها و دستورالعمل های خاصی دارند. برای تربیت و باید تربیت را یک فرآیند بلندمدتی کنیم. در دبستان اتفاقی که می افتد این است که معلم تا سال اول می آید با بچه ها آشنا شود، با روحیات آشنا شود و با خانواده ها آشنا شود سال تمام می شود.

مجری: ممنون