تغذیه مناسب بیماران مبتلا به سل

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما به نقل از دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت، سل یک بیماری عفونی واگیردار است که بر اثر باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می شود، سل می تواند تقریبا همه ی اعضای بدن را مبتلا کند اما شایع ترین شکل بیماری سل ریوی است، راه انتقال عفونت تقریبا همیشه از راه تنفس است.

سل ریوی: در صورتی که بیماری سل پارانشیم ریه را درگیر کرده باشد به آن سل ریوی اطلاق می شود.

سل خارج ریوی: ابتلا سایر اعضای بدن به غیر از ریه ها سل خارج ریوی اطلاق می شود.

علائم عمده این بیماری عبارتند از سرفه مداوم، تب، کاهش وزن ، کم اشتهایی، عرق شبانه، خستگی و ضعف بدن، تنگی نفس و درد قفسه سینه

سوء تغذیه و سل

سوءتغذیه نوعی اختلال تغذیه ای است که به علت مصرف ناکافی یا بیش از اندازه یک یا چند ماده غذایی بروز می کند. سوءتغذیه اصطلاحی است برای توصیف طیف وسیعی از تظاهرات بالینی از خفیف تا شدید که به دلیل نبود تعادل انرژی و پروتیین دریافتی در تامین نیازهای تغذیه ای بدن ایجاد می شود. بیماری سل اشتها را کاهش و مصرف انرژی را افزایش می دهد و باعث لاغری می شود وافراد کم وزن در معرض ابتلا به سل فعال هستند. وضعیت تغذیه ای ضعیف می تواند پیشرفت بیماری را از عفونت سل به بیماری سل فعال تسریع کند.همچنین از دست دادن پروتیین در بیماران مبتلا به سل می تواند باعث سوء جذب مواد مغذی شود.

عوامل متعددی در سل باعث لاغری می شوند:
اشتهای ضعیف
افزایش مصرف انرژی به دنبال عفونت
تغییر متابولیسم پروتیین
کمبود مواد ریز مغذی(رتینول،ویتامینCوE ،روی،آهن و سلنیوم )
کم خونی
مدیریت تغذیه بیماران مبتلا به سل

بیشتر بیماران مبتلا به سل در زمان تشخیص به طور قابل توجهی کم وزن هستند. کاهش وزن در بیماران مبتلا به سل در بسیاری از مطالعات ثابت شده و حتی توده چربی بدن در این بیماران تا 45% کاهش یافته است. هدف از مدیریت تغذیه ای در بیماران مبتلا به سل، بازیابی وزن و رسیدن به وزن قابل قبول و بازگرداندن توده عضلانی تحلیل رفته است.

ویژگی های مهم غذای مناسب برای کودکان مبتلا به TB و سوءتغذیه متوسط تا حاد (لاغر)

حاوی مقایر کافی از ریز مغذی ها، به ویژه مواد مغذی مورد نیاز برای رشد کودک (آهن، روی، ویتامین A)
دانسیته انرژی بالا
پروتیین کافی
کیفیت بالای پروتیین
کیفیت مناسب چربی مخصوصا محتوای اسید های چرب امگا 3و 6
حاوی برخی منابع پروتیین حیوانی
حاوی مقادیر کمی از اگزالات ها و فیتات ها
روش های مغذی کردن غذای کودک مبتلا به سل

برای کودکان زیر یک سال پس از معرفی تمام گروه های غذایی می توان پودر جوانه غلات و حبوبات را به برخی غذاها به (ویژه سوپ،فرنی و کته)اضافه کرد. برای کودکان بالای یک سال می توان آن را به ماست، سالاد یا غذای کودک اضافه کرد.

میوه ها و سبزی ها از جمله مواد غنی از ویتامین و املاح هستند، بنابرابن انواع سبزی های زرد و نارنجی مانند کدو حلوایی و هویج و انواع سبزی های برگ سبز مانند جعفری و گشنیز به غذای کودک اضافه شود.

یک تکه گوشت، مرغ و ماهی (30-15 گرم )به غذای کودک اضافه شود.

به انواع سبزی های پخته شده ، سوپ یا آش کمی پنیزر پاستوریزه اضافه شود.

عصاره استخوان قلم گوسفند یا گاو به غذای کودک اضافه شود.

انواع پودر مغزها مانند گردو، بادام وپسته به میوه ها، حریره های محلی ، فرنی و شیر برنج اضافه شود.

غذاها با آب کم پخته شوند. بعد از پخت تکه های جامد غذا مانند گوشت ، حبوبات، سیب زمینی و سبزی ها را جدا و له کنید، سپس کم کم آب سوپ را به آن اضافه کرده تا یک پوره غلیظ درست شود.

یک قاشق مربا خوری کره، خامه پاستوریزه، روغن مایع یا شیرخشک به غذای کودک اضافه شود این کار بدون آن که حجم غذای کودک را افزایش دهد کالری آن را افزایش می دهد.

کمی ماست پاستوریزه به میوه ها اضافه شود (ماست میوه ای )

مدیریت سوءتغذیه متوسط در زنان باردار مبتلاء به سل با وزن گیری ناکافی

مادران باردار مبتلاء به سل در معرض خطر پره اکلامپسی قرار دارند.این گروه باید با غذاهای سرشار از مواد مغذی طبق نظر کارشناس، تغذیه شوند تا وزن گیری حداقل حدود 300گرم در هفته در طی سه ماه ی بارداری، مشابه سایر افراد بالغ را داشته باشند. خانم های باردار بیمار در سه ماهه دوم و سوم بارداری، در صورت بروز هرگونه عارضه باید بدون در نظر گرفتن BMIبستری شوند. مهم ترین شاخص برای سلامت مادران، وزن گیری مناسب با توجه به سن، نمایه توده بدنی است.
با توجه به افزایش متابولیسم بدن در سل

مهم ترین ماده معدنی مورد احتیاج در مادران باردار کلسیم است. این عنصر در بهبود ضایعات ایجاد شده ضروری است و شیر برای تامین این ماده مناسب ترین گزینه است.

مدیریت سوء تغذیه در بزرگسالان مبتلاء به سل

سوءتغذیه متوسط ، معمولا با نمایه توده بدنی کم تر از 5/18 کیلوگرم بر متر مربع تشخیص داده می شود. در صورتی که میانگین وزنی بیماران مبتلاء به سل 44 کیلوگرم و میانگین قدی آنها 165 سانتی متر باشد، برای رساندن BMIخود از زیر5/18 تا 20، 4تا 6 واحد تغییر در BMI مورد نیاز است. این میزان تغییر در نمایه توده بدنی ، معادل افزایش وزنی حدود 10 تا 16 کیلوگرم در زنان و مردان بالغ است.

اگر بیمار با مشکلات دیگری نظیر خونریزی همراه باشد باید با مصرف تخم مرغ، جگر و سایر منابع غنی از آهن ، آهن دریافتی دربرنامه غذایی را افزایش دهد.

سل اثر معکوس روی متابولیسم ویتامین Aدارد به طوری که تبدیل بتاکاروتن به ویتامین A در کبد به مقدار کافی صورت نمی گیرد بنابراین استفاده از منابع غنی از این ویتامین (جگر، تخم مرغ ، کره و ...) ضروری است.

باتوجه به کمبود ویتامین C در این بیماری ،استفاده از منابع غنی از این ویتامین مانند مرکبات، فلفل دلمه و گوجه فرنگی اهمیت دارد.

با توجه به استفاده از آنتی بیوتیک ها و از جمله ایزونیازید ها در مبتلایان به سل ،باید اطمینان حاصل شود که رژیم غذایی حاوی مقادیر کافی ویتامین های گروه Bبه خصوص B6می باشد.

حداقل یک سوم پروتیین مصرفی روزانه از منابع حیوانی باشد هم چنین از حبوبات به عنوان یکی از منابع خوب حاوی اسید آمینه لیزین و تکمیل کننده اسید های آمینه غلات به شکل غذاهای ترکیبی (عدس پلو،ماش پلو،انواع آش و...) حتما استفاده شود.

از منابع غذایی حاوی ویتامین D برای تقویت سیستم ایمنی مانند ماهی های چرب،لبنیات و زرده تخم مرغ در برنامه روزانه استفاده شود.

منابع غذایی حاوی سلنیوم مانند تخم مرغ ،انواع مغز ها (گردو، بادام ،فندق، پسته)، انواع گوشت (قرمز، ماهی، مرغ) باعث کاهش استرس اکسیداتیو،کاهش التهابو تقویت سیستم ایمنی بدن می شود.