حیات حاجی ، آیین سنتی دیلمی‌ها به مناسبت عید قربان

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز بوشهر؛ مردمان دیلم در آستانه عید سعید قربان آیینی را برگزار می‌کنند به نام «حیات حاجی» که ریشه در فرهنگ این دیار دارد. دیلم در کنار ساحل خلیج فارس و در شمال استان بوشهر قرار دارد و همسایه استان خوزستان است.

 

قدیم‌ها وقتی زائر خانه خدا راهی مکه و مدینه می‌شد، خانواده‌اش در حیاط خانه دو «تاب» که در اصطلاح محلی به آن «ایدو» می‌گویند رو در روی هم می‌بستند و تا زمانی که حاجی از حج برمی‌گشت این تاب‌ها در خانه برپا بود. بانوان وقتی از کار خانه رها می‌شدند به خانه حاجی می‎رفتند و روی تاب می‌نشستند و با خواندن شعر (در اصطلاح محلی بیت) و کل کشیدن هم برای حاجی آرزوی سلامتی می‌کردند و هم معتقد بودند که خداوند به حرمت حاجی، آنان را حاجت روا می‌کند.

 

همچنین بانوان دیلمی پس از راهی کردن زائر خانه خدا، شروع به سبز کردن گندم می‌کردند. به کاشتن سبزه «حیاتی» می‌گویند.

 

روز نهم ذیحجه پس از خواندن دعای عرفه، هنگام غروب یعنی در شب عید سعید قربان بانوان و کودکان، به نیت سلامتی حاجیان، حیاتی یا همان سبزه‌ها را به دریا می‌اندازند. این رسم را «حیات حاجی» می‌نامند.

 

خانواده حاجیان هنگامی که می‎‌خواهند سبزه‌ها را به دریا بیندازند از اطرافیان و بستگان هم دعوت می‌کنند که همراهشان باشند با شربت و شیرینی از مهمان‌هایشان پذیرایی می‌کنند.

 

حاضران در این مراسم هنگام انداختن سبزه‌ها در دریا این شعر را زمزمه می‌کنند «حیات حاجی منم، کشکول حاجی منم، حاجیون حج می‌روند بلکه ثوابی داشته بن (ببرن)».

 

این شاعر دیلمی به این نکته اشاره می‌کند که آیین حیات حاجی به زمانی مربوط است که زائران با لنج از دیلم به سمت مکه و مدینه می‌‎رفتند و با توجه به اینکه ممکن بود حاجی به علت تلاطم دریا و سفر طولانی در لنج دچار بیماری شود، با برگزاری این آیین از خدا می‌خواستند که حاجی‌شان به سلامت از سفر برگردد.

 

بعد از برگزاری این مراسم حاضران، به خانه حاجی بر می‌گردند و ایدو یا تاب را تزیین می‌کنند و با توجه به اینکه شب عید قربان است همه در خانه حاجی دور هم جمع می‌شوند. اهل خانه نیز با حلوایی که با آردبرنج، هل و دارچین تهیه شده یا شله زرد از مهمانان پذیرایی می‌کنند.