گزارش مکتوب؛ اقتصاد ناخوانا برای هنرمندان خوشنویس

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز قزوین؛ به گواه تاریخ هیچ پدیده‌ای اهمیت خط و زبان را ندارد واگر خط اختراع نشده بود افکار اندیشمندان به آیندگان منتقل نمی‌شد و تمدن به سمت کمال نمی‌رفت و امروزه استان قزوین در این حیطه حرف‌های زیادی برای گفتن دارد.

هنرخوشنویسی ریشه درذات قزوین و اهالی آن دارد و باید از این هنر درمسیر توسعه اقتصادی این دیار بهره گرفت.

به عنوان نمونه میرعماد حسنی قزوینی (که در سال ۹۶۱ قمری در قزوین به دنیا آمد) خوشنویس قزوینی در رشته نستعلیق تبحری داشت که هیچ هنرمند خوشنویسی یارای رقابت با وی را نداشت تاجایی که قدرت خارق العاده و اعجازگونه وی آرزوی هر خوشنویسی است.

از خوشنویسان بزرگ معاصر هم می‌توان از استاد زنده یاد ابوالحسن محصص مستشاری نام برد که خوشنویسی قزوین به دست او دوباره زنده شد و هم‌اکنون قزوین شاهد خوشنویسان بنامی است که هرکدام مستقیم یا با واسطه شاگرد وی هستند.

در حال حاضر نیز خوشنویسان بزرگ ومطرح بین‌المللی در این شهر مایه افتخار جامعه هنری اند که در هیچ جشنواره‌ای جای نام قزوین را خالی نگذاشته‌اند، از این‌رو قزوین قطب بزرگ خوشنویسی به شمار می‌آید و به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران معرفی شده است.

هرچند عنوان پایتخت خوشنویسی ایران زیباست، اما نباید در چهارچوب نام بماند بلکه باید متولیان شهر و موسسات فرهنگی با هم اندیشی و طرح دقیق و کارشناسی زمینه تحقق این عنوان را فراهم کنند تا گردشگران در بدو ورود با دیدن معماری زیبای شهر و طراحی مفهوم زندگی در کالبد روح شهر با پایتخت خوشنویسی بیشتر آشنا شده و لذت ببرند.

 

 

رئیس انجمن خوشنویسان قزوین می‌گوید: موضوع مرکزیت خوشنویسی قزوین به این علت است که از گذشته‌های دور چهره‌های برجسته خوشنویسی ایران همچون میرعماد قزوینی از این خطه کشور رشد کرده‌اند.

مهرزاد محصص مستشاری فرزند مرحوم ابوالحسن محصص مستشاری می‌افزاید: با توجه به پیشینه خوشنویسی در قزوین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دردولت دهم موافقت کرد تا این شهر برگزار کننده دو سالانه‌های خوشنویسی باشد.

وی اضافه می‌کند: سال نود نخستین جشنواره بین المللی خوشنویسی در قزوین برگزار شد به نحوی که مورد اقبال مسئولان مربوطه قرار گرفت و این تلاش موجب شد تا زمینه برای برگزاری دومین جشنواره در سال ۹۱ هم در قزوین فراهم شود.

مهرزادمحصص مستشاری تثبیت مرکزیت خوشنویسی و ایجاد دفتر خوشنویسی کشور‌های عضو اکو در قزوین، فراهم آمدن زمینه افزایش جذب اعتبارات موردنیاز برای برگزاری جشنواره خوشنویسی و توسعه، تقویت و تجلی هنر خوشنویسی را از آثار برگزاری دوسالانه‌های خوشنویسی در قزوین ذکر می‌کند. 

رییس انجمن خوشنویسی قزوین با اشاره به تاریخچه تاسیس این انجمن در سال ۱۳۵۰ توسط استاد ابوالحسن محصص مستشاری، می‌گوید: انجمن خوشنویسان قزوین جزو نخستین انجمن‌های تاسیس شده در کشور به شمار می‌رود.

بگفته وی درحال حاضر ۲۵۰ خوشنویس ممتاز، فوق ممتاز، استاد و همچنین صد‌ها خوشنویس مطرح در انجمن خوشنویسان استان قزوین عضو هستند و فعالیت می‌کنند.

 

 

استاد برجسته خوشنویسی قزوین هم می‌گوید: توجه به اقتصاد هنر و رسیدگی به دغدغه‌های مالی هنرمندان، راه ماندگاری و احیای هنر اصیل خوشنویسی است.

بگفته هنرمندان، اگرچه قزوین به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران شناخته می‌شود، اما هنرمندان خوشنویس قزوینی از حداقل امکانات مورد نیاز برای توسعه کمی و کیفی هنرشان بی‌بهره اند.

کارشناسان معتقدند، امروزه چالش‌های اقتصادی جامعه باعث شده تا موضوعات اقتصادی و معیشت ارجح برهنرباشد وهنرخوشنویسی نیز مانند بسیاری دیگر از هنر‌ها متاثر ازاین موضوع است و در حال حاضر حال و روز خوشی ندارد.

احمد پیله چی قزوینی که نشان درجه یک هنری را در کارنامه پربار خود دارد و تلاش فراوانی برای حفظ و احیای این هنر اصیل کرده است معتقد است: متاسفانه به هنر، هنرمند، نخبگان هنرمند، هنرمند ساز و هنرمند پرور این استان توجه لازم نمی‌شود و همین بی‌مهری‌ها موجب بی انگیزگی هنرمندان می‌شود و اگر شرایط همین طور پیش برود در چند سال آینده نمی‌توانیم در قزوین ادعای پایتخت هنر خوشنویسی داشته باشیم.

 او می‌گوید: بیشترین آسیب در دوران کرونا و همچنین تورم و گرانی به جامعه هنری به ویژه حوزه خوشنویسی وارد شد و دیگر به هنر خوشنویسی به عنوان یک شغل نمی‌توان نگاه کرد بلکه جنبه هنری و آرامش بخشی برای فرد دارد و بعید به نظر می‌رسد که در آینده هنرمندان درجه یک داشته باشیم که تمام وقت خود را صرف این عرصه کنند تا این هنر احیا شود، اگر به اقتصاد هنرمندان توجه نشود و این قشر اهتمام به هنر نداشته باشند در آینده شاهد افت محسوس در حوزه هنر خواهیم بود.

استاد پیله چی می‌افزاید: مهم‌ترین وظیفه مسوولان فرهنگی داشتن دغدغه فرهنگی برای جامعه است چراکه حفظ هنر، سلامت هنر، پیشبرد اهداف متعالی و تربیت نسل آینده منوط به داشتن هنر و هنرمندان سالم است و بدون توجه به هنر و هنرمندان، اندیشه و تفکر سازنده‌ای در جامعه شکل نمی‌گیرد.

 این استاد خوشنویسی اضافه می‌کند: همچنین رهبر معظم انقلاب اسلامی در این باره فرموده‌اند که اگر هنر را حذف کنیم جامعه دچار خشونت می‌شود.

او معتقد است: بنده و دیگر استادان خوشنویس استان که بسیار تلاش کردیم قزوین با هنر خوشنویسی شناخته شود و حتی مسوولان که وارد قزوین می‌شوند از این شهر به نام پایتخت هنر خوشنویسی ایران یاد می‌کنند و این مایه مباهات مردم این شهر است؛ لذا هنرمندان این رشته تلاش خود را کرده اند، اما درخصوص فعالیت ها، برنامه‌ها و حمایت‌هایی که باید مسوولان و دستگاه‌های فرهنگی از هنر اصیل خوشنویسی کنند جای کار زیادی وجود دارد.

 

 

احمد پیله چی می‌گوید: خوشنویسی قزوین از گذشته افتخار آمیزی برخوردار است، در حال حاضر نیز این هنر به حیات خود در این شهر ادامه می‌دهد، ولی آینده آن با بیم و امید‌هایی همراه است که باید از هم اکنون مورد توجه مسئولان و دست اندرکاران حوزه فرهنگ قرار گیرد.

 

 

احمد پیله‌چی که بیش از ۴۰ سال به این هنر پرداخته است، می‌افزاید: سال‌هاست در انجمن خوشنویسان تهران و قزوین مشغول تدریس هستم و چهار دوره نیز عضو شورای سیاست گذاری دوسالانه خوشنویسی ایران بوده ام.

این استاد خوشنویسی فعال در خطوط نستعلیق و شکسته نستعلیق که ۲ دوره جایزه خوشنویسی جهان اسلام را نیز از آن خود کرده، اعلام می‌دارد: هنر متعهد و ارزشی در جامعه ما از جایگاه لازم در نزد مسئولان برخوردار نیست و این ضعف باید مرتفع شود.

استاد پیله چی اضافه می‌کند: برای آشنا کردن هنرمندان و مسوولان با خوشنویسی و تاریخچه آن در قزوین بیش از چهار دهه تلاش کردیم و اگر امروز قزوین را به عنوان پایتخت خوشنویسی دنیا می‌دانند این نام به راحتی به دست نیامده بلکه سال‌ها برای آن زحمت کشیده شده و در درجه اول مرهون تلاش استادان بزرگ خوشنویسی قزوین به ویژه استاد ابوالحسن محصص مستشاری که بنیانگذار خوشنویسی نوین قزوین هستیم.

او اضافه می‌کند: این در حالی است که حمایت مدیران ضامن بقا و تقویت خوشنویسی است و بی توجهی به هنرمند مانع از خلق آثار فاخر می‌شود و تداوم افتخارات هنری استان در خوشنویسی نیازمند حفظ، حراست و نگهداری آثار است.

 

 

این استاد خوشنویسی تاکید می‌کند: طیف گسترده خوشنویسان از اقتصاد هنر محرومند در حالی که در این زمینه ظرفیت‌های فوق‌العاده‌ای هم در داخل و هم در خارج از کشور وجود دارد.

وی با اشاره به جایگاه خوشنویسی قزوین و داشتن عنوان پایتخت خوشنویسی ایران می‌افزاید: خوشنویسی قزوین در کشور جزو برترین‌ها از لحاظ کمی و کیفی است، اما تاکنون توجه خاصی برای ارتقای این هنر صورت نگرفته به طوری که از محل اعتبارات مختلف بودجه‌ای برای اعتلای خوشنویسی قزوین اختصاص داده نشده است.

این استاد خوشنویسی استان معتقد است: در صورت حمایت بیشتر و بهتر از هنر خوشنویسی از سوی سازمان‌ها و نهاد‌ها شاهد شکوفایی هر چه بیشتر و بهتر این هنر و استقبال هنرجویان و جوانان از خوشنویسی به عنوان هنری اصیل و زیبا خواهیم بود.

خوشنویسی هنری قدسی است که پیوسته در خدمت اسلام بوده و هنرمندان خوشنویسی هم طی قرن‌های متمادی با خلق آثاری ارزنده و ماندگار نقش موثری در گسترش فرهنگ اسلامی داشته اند.

برگزاری دوسالانه خوشنویسی استان قزوین نیز نشان می‌دهد این استان چه ظرفیت‌های عظیمی از نظر فرهنگی و هنری دارد و چه میزان اعتبار، تعداد گردشگر و سرمایه گذار را می‌تواند به سمت قزوین معطوف کند.

حالا این گوی و این میدان است تا مسئولان نهاد‌های فرهنگی توجه شان را به این ظرفیت بزرگ هنری - فرهنگی بیشتر کنند تا در مسیر جهانی شدن خوشنویسی قزوین هم گام برداشته شود.

 

 

استاندارقزوین نیز کمک به چاپ کتاب، برگزاری نمایشگاه آثار هنرمندان و توجه به اقتصاد هنر را ضروری می‌داند و می‌گوید: از مسئولان شهری خواسته شده تا درالمان‌های (نماد‌های) شهری از آثار هنر خوشنویسی بیشتر استفاده کنند.

محمد مهدی اعلایی می‌افزاید: هنر خوشنویسی با مفاهیم دینی و عرفانی آمیخته شده است بنابراین باید افتخار پایتخی خوشنویسی ایران همچنان برای قزوین حفظ شود.

 اعلایی اضافه می‌کند: اقتصاد هنر در عرصه میراث فرهنگی و هنر خوشنویسی مهمترین اولویت در استان قزوین است لذا توجه به اقتصاد هنر و خشنویسی باید در اولویت برنامه‌های مدیران استان قرار گیرد.

او تاکید کرد: از تلاش هنرمندان برای احیای پیشینه تاریخی هنر خوشنویسی با اهتزار در آوردن پرچم این هنر قدردانی می‌کنیم و این کار بزرگ را متکی به نامدارانی می‌دانیم که به تثبیت جایگاه خوشنویسی کمک کرده اند و قدردان خدمات شان هستیم.

استاندار تصریح میکند: جایگاه و شان هنر خوشنویسی قزوین در کشور شناخته شده و همه آن را به رسمیت شناخته اند که قزوین صاحب سبک در خوشنویسی است.

او می‌گوید: موضوع اقتصاد هنر برای ما اهمیت فراوانی دارد و در ادارات کل میراث فرهنگی و فرهنگ و ارشاد اسلامی در کنار ظرفیت خوشنویسی باید روی اقتصاد هنر هم کار کنیم.

اعلایی می‌افزاید: قرار گرفتن قزوین در محور مواصلاتی کشور و تردد روزانه حدود یک میلیون خودرو از جاده‌های آن مانند یک رود نیل است و اگر قرار است چیزی به نمایش گذاشته شده و فروش برود باید به این ظرفیت توجه کنیم.

 

 

محصص مستشاری هنر خوشنویسی را نیازمند تبلیغ و معرفی بیشتر می‌داند و می‌گوید: متاسفانه در خصوص المان‌های شهری و تبلیغ خوشنویسی در شهر قزوین که پایتخت خوشنویسی ایران است کار چندانی صورت نگرفته است.

عضو شورای مرکزی انجمن خوشنویسان کشور و هنرمند قزوینی نیز در این خصوص می‌گوید: خوشنویسی به عنوان هنری اصیل و‌بومی قلمداد می‌شود که در آن هنرمند تلاش دارد متنی با حفظ ارزش‌های زیبایی شناختی نگارش کند و این هنر هر چند منحصر به ایران نیست، اما در سرزمین‌های اسلامی به ویژه ایران، از رتبه و منزلت ویژه‌ای برخوردار است.

ابوالقاسم یزدی می‌افزاید: دیارکهن قزوین به عنوان مهد خوشنویسی کشور از دیرباز جایگاه خوشنویسانی نامی و مردانی بوده که آثار ماندگار خود را برای اعتلای فرهنگ بزرگ ایرانی برجای گذاشته اند.

وی اضافه می‌کند: بزرگانی، چون میرعماد حسنی قزوینی که با استادی خط نستعلیق را به کمال رساند و همین طور میرزا محمد حسین عماد الکتاب قزوینی، میرزا محمد علی خیارجی قزوینی، عبدالمجید طالقانی، ملک محمد قزوینی هر یک پشتوانه‌های معنوی این هنر محسوب می‌شوند.

 

 

غلامحسین امیرخانی از استادان بنام عرصه خوشنویسی نیز می‌گوید: خوشبختانه انجمن خوشنویسان در استان قزوین از نخستین شعبه‌هایی است که در قالب ۵ مرکز همراه با استان‌های اصفهان، تبریز و مشهد در سال ۱۳۴۰ تاسیس شد چراکه استادان این رشته هنری در قزوین، با نگاه ویژه خود به خوشنویسی گام‌های بزرگی در راستای ماندگاری آن برای نسل بعد خود برداشتند.

وی می‌افزاید: خط در تقویت زبان تاثیر بسزایی دارد چرا که اگر زبان قوی وجود نداشته باشد، انتقال پیام صورت نمی‌گیرد و هنر خوشنویسی این امکان را به اقوام و ملل مختلف می‌دهد تا علاوه بر تامین آرامش معنوی، پیام خود را به مخاطبان منتقل کنند.

امیرخانی عنوان می‌کند: تداوم و انتقال معارف و مفاهیم به نسل‌های بعدی از دستاورد‌هایی است که خوشنویسی علاوه جنبه هنری خود به‌دنبال دارد و این عرصه هنر در میان اقوام قزوینی جایگاه برجسته‌ای دارد.

او معتقد است: درحال حاضردر دوره زبان بسر می‌بریم و بعد از سپری کردن دوره وجود شناسی و معرفت شناسی، زبان جایگاه ویژه‌ای یافته است تا با هنر خوشنویسی انسان را در اتصال به دریای بیکران الهی یاری کرده و مخاطب را تحت تاثیر قرار دهد.

این استاد خوشنویسی اضافه می‌کند: زبان تاثیرپذیری افزون خود را مدیون خطی است که با پیچ‌وتاب‌های هنری آهنگین شده است و چه خوب است این هنر ارزشمند نزد ایرانیان بدون هیچگونه ابتذالی باقی بماند و مردم استان قزوین پیش از سایر استان‌ها با روی آوردن به جامعه خوشنویسان و این هنر عرفانی، به صیانت از آن پرداخته و استان خود را به قطب و پایتخت خوشنویسی کشور تبدیل کرده‌اند

 

 

در همین راستاست (ظرفیت‌های بی نظیر خوشنویسی قزوین) که موزه خوشنویسی قزوین هنر ناب ایرانی در کاخ چهلستون را ه اندازی شده است و بیشتر آثار خوشنویسی به نمایش درآمده در این موزه به خط نستعلیق و شکسته نستعلیق خلق شده‌اند.

 در این موزه آثار هنرمندان بنام و بزرگ خوشنویسی را می‌توان مشاهده کرد که از جمله این بزرگان خوشنویسی می‌توان به میرعماد قزوینی، عمادالکتاب، ملک محمد، درویش عبدالمجید، میرعلی هروی، مالک دیلمی، وصال شیرازی، نیریزی، میرزا ابوتراب، زین‌العابدین قزوینی، زین‌العابدین اصفهانی و سلطان علی مشهدی اشاره کرد.

کاخ چهلستون قزوین در سال ۱۳۳۷ خورشیدی به‌عنوان گنجینه اشیای تاریخی و باستانی مورد استفاده قرار گرفت و هم‌اکنون به موزه دائمی خوشنویسی قزوین تبدیل شده است. این کاخ یکی از آثار بی نظیرباقی مانده از دوران شاه طهماسب صفوی است ویکی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری قزوین نیز هست. 

این عمارت زیبا در سبزه میدان قزوین قرار دارد و همه روزه میزبان تعداد زیادی از گردشگر‌های ایرانی و خارجی است که برای دیدن زیبایی‌های شهر قزوین به این شعر سفر می‌کنند. معماری این کاخ بسیار زیبا ست که البته معرفی آن (کاخ چهلستوان) یک گزارش جداگانه را می‌طلبد. 

 

 

 همانگونه که در گزارش به آن تاکید شد جایگاه خوشنویسی قزوین در گذشته بسیار رفیع بوده و این دیار بزرگترین خوشنویسان را در طول تاریخ از این آب و خاک به عالم هنر عرضه کرده است.

تاریخ هنر خوشنویسی ما مملو از هنرمندانی است که در این شهر به دنیا آمدند و همچنان، چون خورشیدی درخشان در آسمان هنر می‌تابند؛ در راس این هنرمندان میر عماد حسنی سیفی قزوینی و پیش از آن مرحوم مالک دیلمی و میرعماد از جمله این افراد هستند.

خط شکسته نستعلیق مرحوم درویش عبدالمجید طالقانی قزوینی و خط نسخ میرزا زین العابدین قزوینی کاتب مخصوص فتحعلی شاه بود که لقب زین العابدین معجز نگار را داشته و از بزرگترین مفاخر خوشنویسی ایران به شمار می‌رود نیز از آوازه بلندی برخوردارند.

همچنین در ۱۰۰ ساله گذشته عماد الکتاب سیفی قزوینی از بزرگترین مفاخر هنری ایران بوده و امروزه نیز هنرمندان بزرگی در سطح کشور و جهان پدر خوشنویسی معاصر هستند.

قزوین سه هنرمند نامی در این حوزه دارد که از گذشته تا به حال آثار فوق العاده‌ای را عرضه کرده‌اند که سند افتخار مرحوم میرعماد حسنی قزوینی در نستعلیق، مرحوم درویش عبدالمجید طالقانی در خط شکسته و مرحوم ملک محمد قزوینی در خط تزئینی است، این سه بزرگترین افراد در طول تاریخ خوشنویسی هستند و گذشته درخشانی برای ما به یادگار گذاشته‌اند.

مهم‌ترین ویژگی یک هنرمند خوشنویس این است که اولاً در خود ذوق، استعداد و قریحه ذاتی را جستجو کند و اگر استعداد هنر و آموزش هنری در خود دید در سایه راهنمایی هنرمندان این رشته شروع به یادگیری کند.

ثانیا پشتکار، تمرین و ممارست در این هنر بسیار ضروری است و یک هنرمند خوشنویسی باید جایگاه هنری خوشنویسی را به خوبی بشناسد و با آگاهی وارد این رشته هنری شود تا بتواند موفق باشد.

 امروزه ظرفیت‌های فراونی درخوشنویسی قزوین وجود دارد، اما تضمینی وجود ندارد که همچنان باقی بماند لذا حفظ و پاسداشت این سرمایه گران‌بها و میراث به جا مانده عزم و حمایت مسئولان را می‌طلبد.

 نگارنده: علی صفری الموتی