رشد سکوهای حمل و نقل، تنظیم گری عادلانه را در پی دارد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، توسعه فناوری ابعاد مختلف زندگی شهروندان در سراسر دنیا را دست خوش تغییر ساخته است و شرایطی را ایجاد کرده که ناهماهنگی با سرعت رشد فناوری، چالش‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی عدیده‌ای را برای دولت‌ها به وجود می‌آورد.
در جهان امروز دستیابی به فناوری‌های هوشمند و هماهنگی سیستم‌های خدماتی و نظارتی با این ابزار‌های نوین شاخصه مهم قدرت محسوب می‌شود و از همین رو اندیشکده‌ها و بنگاه‌های سیاست‌گذاری همواره به سیاست‌ گذاران توصیه می‌کنند با برنامه‌ریزی صحیح، بستر لازم را برای تولید علم و فناوری مهیا و از تمامی ظرفیت‌های داخلی و بین‌المللی برای توسعه اقتصادی استفاده کنند.

در مسیر رشد اقتصادی استارت‌آپ‌ها و شرکت‌های خلاق و نوآور نقش مهمی دارند. این مجموعه‌ها به عنوان ارکان زیست‌ بوم فناوری و نوآوری محسوب می‌شوند و بر اساس آمار و مستندات مراکز تحقیقاتی معتبر جهان افزایش توانمندی کشور‌ها به میزان توسعه اکوسیستم دانش‌ بنیان بستگی دارد.
یکی از ویژگی‌های مهم کسب و کار‌های فناور ارائه راهکار برای رفع مسائل و چالش‌هایی است که در سطح کلان منافع اقتصادی و اجتماعی عدیده‌ای برای مردم دارد. به تعبیری اساس فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان دستیابی به فناوری‌های لبه دانش و تسهیل فعالیت‌های روزمره است.
صنعت حمل و نقل و لجستیک از جمله صنایع راهبردی در تمامی کشور‌های دنیا محسوب می‌شود، زیرا بدون وجود حمل و نقل درون‌ شهری و برون‌ شهری توسعه یافته، عرضه خدمات در بخش‌های مختلف دچار اختلال شده و امکان عرضه محصولات تولید شده در شرکت‌های دانش‌ بنیان و فناور به مصرف‌کنندگان بزرگ و خرد مهیا نیست. مجموعه‌های خلاق و فناور کشورمان با درک صحیح از اهمیت توسعه صنعت حمل و نقل به این حوزه ورود کرده و خدمات متنوع و مقرون به‌ صرفه‌ای را طراحی و ارائه کرده‌اند.
وزارت راه و شهرسازی به عنوان تنظیم کننده (رگولاتور) و متولی توسعه زیرساخت‌های حمل و نقل و لجستیک در کشور همگام با سایر ارکان دولت با برنامه‌ریزی دقیق هوشمندسازی صنعت حمل و نقل کشور را در دستور کار قرار داده و در این زمینه با مجموعه‌های دانش‌ بنیان و فناور همکاری دارد.

برنامه وزارت راه برای هوشمندسازی صنعت حمل و نقل و همکاری نزدیک با سکو‌های اینترنتی‌
با دستور رئیس جمهوری برای اتصال همه دستگاه‌های اجرایی به پنچره خدمات دولت هوشمند وزارت راه و به وطور ویژه سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای به سرعت زیرساخت‌های لازم برای ارائه تمامی سرویس‌های این سازمان به صورت الکترونیکی و آنلاین را فراهم کرده و هم اکنون کسب و کار‌های فعال در حوزه حمل و نقل و رانندگان به راحتی می‌توانند از سرویس‌های متنوع راهداری استفاده کنند. همچنین وزارت راه و شهرسازی برای توسعه صنعت حمل و نقل همکاری‌های مشترکی را با معاونت علمی تعریف و اجرایی کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به «تدوین نقشه راه حمل‌و نقل هوشمند جاده‌ای»، «ثبت حریم راه‌های کشور»، «سامانه پایش هوشمند ترابری ناوگان» و «احراز هویت الکترونیکی رانندگان» اشاره کرد. اهتمام مدیران وزارت راه و همکاری نزدیک سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای با کسب و کار‌های فعال در این حوزه موجب ارتقای سطح خدمات حمل و نقل جاده‌ای و رفع نیاز‌های مردم در شرایط خاص شده است. به عنوان مثال در سال‌های اخیر سکو‌های اینترنتی ارائه دهنده سرویس‌های حمل و نقل در ایام پرترافیک اربعین در کنار ناوگان حمل و نقل عمومی مسافران را در اقصی نقاط کشور جابه‌جا کرده و نگرانی مردم از بابت کمبود خودرو‌های مسافربری را رفع کرده‌اند. 
به گفته مهدی نورایی، مدیر مرکز امور مجامع و نظارت بر قرارداد‌های وزارت راه و شهرسازی موضوع هوشمندسازی فعالیت‌های حمل و نقل جاده‌ای یکی از موضوعات اولویت‌دار است که از آغاز دولت سیزدهم با جدیت پیگیری شده و گسترش فعالیت کسب و کار‌های اینترنتی در حوزه حمل و نقل بین‌شهری ارتقای رضایت عمومی را به‌دنبال داشته است.

کاهش تصادفات جاده‌ای با گسترش فعالیت کسب و کار‌های اینترنتی حوزه حمل و نقل
مدیر مرکز امور مجامع و نظارت بر قرارداد‌های وزارت راه و شهرسازی همچنین می‌گوید: یکی از مهم‌ترین آثار توسعه پلتفرم‌های آنلاین در حوزه حمل و نقل بین‌شهری کاهش تصادفات و حوادث جاده‌ای بوده است.»
البته کسب و کار‌های اینترنتی فعال در حوزه حمل و نقل برای ادامه و توسعه فعالیت خود با چالش‌هایی مواجه هستند که قطعاً رفع این موانع سرعت ارتقای بهره‌وری در صنعت حمل و نقل و لجستیک را افزایش می‌دهد.
رضا الفت‌نسب، سخنگوی سابق اتحادیه کسب و کار‌های اینترنتی در خصوص چالش‌ها و موانعی که کسب و کار‌های اینترنتی فعال در حوزه حمل و نقل بین‌شهری با آن‌ها مواجه هستند اظهار کرد: سازمان راهداری از چند سال پیش در حوزه خدمات حمل و نقل بین‌شهری کسب و کار‌های اینترنتی ورود و قوانین خاصی را وضع کرده است. از زمان ایجاد کسب و کار‌های اینترنتی فعال در حوزه حمل و نقل بین‌شهری چالش‌هایی بین این کسب و کار‌ها و سازمان راهداری وجود داشت و هنوز نیز بسیاری از این مسائل حل نشده است. حقیقت این است که کسب و کار‌های اینترنتی در زمینه حمل و نقل بین‌شهری می‌توانند کارآمد باشند و سرویس‌های باکیفیتی را به مردم عرضه کنند.

عملکرد مطلوب کسب و کار‌های اینترنتی حوزه حمل و نقل در بازه‌های زمانی مختلف
این کارشناس حوزه کسب و کار‌های اینترنتی افزود: این دسته از کسب و کار‌ها در بازه‌های زمانی مختلف از جمله ایام اربعین سرویس‌های خوبی را به مردم ارائه داده‌اند. بسیاری از مردم در ایام اربعین حسینی از خدمات پلتفرم‌های اینترنتی برای جابه‌جایی در شهر‌های مختلف استفاده کردند.
وی بیان کرد: با وجود اینکه اکنون پتلفرم‌های متعددی در زمینه حمل و نقل بین‌شهری فعالیت می‌کنند و کاربران زیادی دارند، ولی هنوز برای توسعه فعالیت این کسب و کار‌ها نوعی مقاومت از سمت سازمان راهداری وجود دارد. باید شرایطی فراهم شود که کسب و کار‌ها برای توسعه خدمات حمل و نقلی خود نیازی به دریافت مجوز جدید نداشته باشند البته هر راننده باید با ارائه مدارک خود فرایند احراز هویت را طی و مورد تأیید نهاد‌های ناظر قرار گیرد. تأیید هویت و صلاحیت رانندگان از سوی دستگاه‌های انتظامی در حوزه حمل و نقل بین‌شهری اهمیت زیادی دارد، زیرا مسیر‌های بین‌شهری طولانی است و باید امنیت مسافران چه از لحاظ راننده و چه از لحاظ خودرو به خوبی تضمین شود.
الفت‌نسب در پاسخ به پرسشی در باره میزان آمادگی پلتفرم‌های ارائه‌دهنده خدمات حمل و نقل بین‌شهری برای جلب نظر کاربران عنوان کرد: تجربه نشان داده است ورود استارت آپ‌های خلاق و کسب و کار‌های اینترنتی به حوزه حمل و نقل برای مصرف‌کنندگان خوشایند است.

شرایط برای ایجاد انحصار در بازار سکوهای حوزه حمل و نقل فراهم نیست
این کارشناس حوزه کسب و کار‌های اینترنتی درباره ایجاد انحصار در صورت فعالیت تعداد مشخصی کسب و کار اینترنتی در حوزه حمل و نقل گفت: زمانی که صدور مجوز فعالیت برای کسب و کار‌ها محدود شود و به یک سری از پلتفرم‌ها مجوز داده نشود امکان ایجاد انحصار وجود دارد، ولی در حال حاضر چنین شرایطی وجود ندارد. امروز بیش از ۲۰۰ کسب و کار اینترنتی در حوزه حمل و نقل مجوز فعالیت دریافت کرده‌اند و دریافت این مجوز کار سخت و پیچیده‌ای نیست. موفقیت کسب و کار‌ها پس از دریافت مجوز فعالیت، بیشتر به محاسبه دقیق هزینه‌ها و نحوه درآمدزایی و به‌کارگیری خلاقیت در ارائه سرویس‌ها بستگی دارد.
وی تأکید کرد: خیلی از پلتفرم‌های حمل و نقلی که هم اکنون فعال، ولی کمتر شناخته شده هستند با استفاده از خلاقیت و نوآوری در ارائه سرویس‌هایی از قبیل سرویس‌های مدارس، سرویس ویژه کودکان یا سالمندان و مواردی دیگر می‌توانند سهم بیشتری از بازار را به‌دست آورند. متأسفانه علت عدم موفقیت بسیاری از کسب و کار‌های کوچک حوزه حمل و نقل تبعیت صرف و تقلید از خدماتی است که پلتفرم‌های بزرگ این حوزه به کاربران ارائه می‌دهند.
این کارشناس حوزه کسب و کار‌های اینترنتی ادامه داد: برای جلوگیری از ایجاد انحصار در مواردی خاص قانون‌گذار و دستگاه نظارتی باید قوانین انحصارزدا را تصویب و ابلاغ کند و در صورت نیاز با پلتفرم متخلف برخورد قانونی صورت گیرد. تعدادی از افرادی که هم اکنون به عنوان بنیانگذاران و مدیران موفق پلتفرم‌های حمل و نقلی شناخته می‌شوند در ابتدا فعالیت خود برای تعامل با دستگاه‌هایی اجرایی به سازمان‌هایی نظیر راهداری و شهرداری‌ها مراجعه کردند، ولی چون واکنش‌های مثبت و سازندگی دریافت نکردند نتوانستند تعامل خوبی با این دستگاه‌ها برقرار کنند. سازمان‌های دولتی باید برای تعامل با بخش خصوصی برنامه‌ریزی دقیقی انجام دهند. از این طریق پلتفرم‌های فعال در حوزه حمل و نقل می‌توانند بستر فنی لازم برای ارائه خدمات شرکت‌های قدیمی صنعت حمل و نقل را فراهم کنند. البته توسعه فناوری غیرقابل کنترل است و بالاخره کسب و کار‌های اینترنتی در حوزه حمل و نقل بین‌شهری نیز سهم بیشتری از بازار به‌دست می‌آروند.
الفت‌نسب ابراز امیدواری کرد: مدیران دولتی دست سکوها (پلتفرم‌) داخلی را برای عرضه خدمات حمل و نقل در کشور‌های منطقه باز بگذارند تا در آینده شاهد فعالیت کسب و کار‌های اینترنتی در کشور‌های همسایه باشیم. 
مهرداد ملک محمدی؛ مدیرعامل یک شرکت فناور فعال در حوزه حمل و نقل در توضیح چالش‌هایی که پلتفرم‌های ارائه‌دهنده خدمات حمل و نقل بین‌شهری با آن مواجه هستند اظهار کرد: حمل و نقل در سراسر دنیا به سه دسته حمل و نقل جاده‌ای، ریلی و هوایی تقسیم می‌شود. در خصوص حمل و نقل ریلی ارائه دهنده خدمات در ایران دولت است. در حوزه حمل و نقل هوایی در ایران شرکت‌های فعال در این زمینه تعریف درست و جامعی از خدمات حمل و نقل هوایی ارائه نمی‌دهند و به خاطر تأخیر‌ها طولانی و عدم اختصاص ظرفیت به کارگو‌ها در موارد زیادی سرعت ارسال بار به صورت زمینی سریع‌تر از ارسال با هواپیما است حتی در مواردی شرکت‌های حمل و نقل هوایی بار را به اسم ارسال با هواپیما از مشتری می‌گیرند، ولی به صورت زمینی ارسال می‌کنند. هچنین، چون زیرساخت نرم‌افزاری یکپارچه‌ای برای ارائه خدمات حمل و نقل هوایی در کشور وجود ندارد که پلتفرم‌ها بتوانند به آن متصل شوند امکان ارائه سرویس کارگو روی هیچ پلتفرمی فعال نیست.

صادر نشدن بارنامه الکترونیکی؛ چالشی اساسی برای توسعه فعالیت سکوهای حمل و نقلی
مدیرعامل این شرکت فناور فعال در حوزه حمل و نقل در خصوص چالش‌های حمل و نقل جاده‌ای کشور بیان کرد: کسب و کار‌های اینترنتی فعال در حمل و نقل جاده‌ای در ایران به طور کلی با دو مشکل مواجه هستند. یکی از این مشکلات مربوط به شبکه جاده‌ای و دیگری نحوه برخورد با بار از سوی وزارت راه و شهرسازی است. هر کسی که بخواهد باری را وارد شبکه جاده‌ای کشور کند حتما باید بارنامه قانونی برای آن صادر شود. متأسفانه هنوز در ایران ساختار مدون برای صدور بارنامه مجازی یا الکترونیک وجود ندارد و حتما باید بارنامه توسط یک باربری صادر شود تا پلتفرم فعال در حوزه حمل و نقل بتواند بارنامه را دریافت کند.
وی افزود: از سویی بسیاری از باربری‌های بزرگ و قدیمی به دلیل نگرانی از حذف خود در صورت گسترش فعالیت کسب و کار‌های اینترنتی حوزه حمل و نقل، کارشکنی‌های فراوانی در زمینه تسهیل فعالیت پلتفرم‌ها می‌کنند. در واقع این باربری‌ها می‌ترسند اتفاقی که برای تاکسی سرویس‌های شهری پس از آغاز فعالیت پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی رخ داد برای آن‌ها هم روی دهد.
ملک محمدی عنوان کرد: یکی دیگر از چالش‌های این حوزه در ایران شبکه حمل و نقل جاده‌ای است. این شبکه در اختیار اشخاص است یعنی افراد هستند که مالکیت خودرو‌ها را در اختیار دارند. به همین دلیل هر سازمان و نهادی که بخواهد حمل و نقل جاده‌ای را ساماندهی کند با تعداد زیادی راننده کامیون مواجه می‌شود. هیچ دسته بزرگی از این راننده کامیون‌ها نیز به صورت ساماندهی شده یا زیر نظر شرکت مشخصی فعالیت نمی‌کنند و چاره‌ای جز مذاکره و هماهنگی تک به تک با راننده‌ها نیست. وقتی پلتفرم آنلاین شروع به فعالیت می‌کند نه بار و نه راننده را مشاهده نمی‌کند، ولی طبق قانون تمام مسئولیت‌های مرتبط به بار با پلتفرم است. یعنی اگر راننده یا ارسال کننده بار همراه محموله ارسالی کالای غیرقانونی در کامیون قرار دهد مسئولیت چنین تخلفی با پلتفرم است و وقتی این بار ضبط شود مدیران پلتفرم باید در دادگاه حاضر شده و پاسخگو باشند. همین عوامل باعث شده تا کسب و کار‌های کمتر به سمت حوزه حمل و نقل بین‌شهری و فعالیت در بازارگاه‌ها کشیده شوند.

شیوه کنونی انتقال بار برای عموم مردم مقرون به‌صرفه نیست
مدیرعامل این شرکت فناور فعال در حوزه حمل و نقل در خصوص شیوه انتقال بار گفت: ساختار حمل و نقل بین‌شهری برای تجمیع بار یکپارچه نیست یعنی برای ارسال بار از یک مبدأ مشخص به یک مقصد مشخص باید تمام ظرفیت کامیون صرفاً به یک بار اختصاص داده شود. چنین شیوه‌ای باعث می‌شود انتقال بار از طریق کامیون برای مشتریان آشنا با شیوه‌های نوین و تجارت الکترونیک مقرون به صرفه نباشد.
ملک محمدی درباره راهکار کسب و کار‌های اینترنتی حوزه حمل و نقل برای پشت سر گذاشتن چالش‌ها و موانع موجود گفت: در چند سال اخیر تلاش‌های زیادی توسط پلتفرم‌های آنلاین حمل و نقلی برای راه‌اندازی «بازارگاه» انجام شد. اگرچه هنوز تمام امکانات این سامانه نظیر صدور بارنامه الکترونیکی کامل نیست، ولی به هر حال مفهوم بازارگاه که محلی برای شناسایی و فعالیت پلتفرم‌های حمل و نقل بین‌شهری است برای وزارت راه و شهرسازی شناخته شده و این وزارتخانه آن را به رسمیت می‌شناسد.

بیش از ۷۰ درصد ناوگان حمل و نقل جاده‌ای در اختیار فریلنسرهاست
مدیرعامل این شرکت فناور فعال در حوزه حمل و نقل در پاسخ به این سوال که آیا ظرفیت کافی در کسب و کار‌های اینترنتی حوزه حمل و نقل برای رقابت با شرکت‌های بزرگ با تعداد زیادی راننده و کامیون وجود دارد، گفت: قطعاً چنین ظرفیتی وجود دارد. بیش از ۷۰ درصد ناوگان حمل و نقل جاده‌ای کشورمان در اختیار رانندگان و ماشین‌های شخصی یا به تعبیر در اختیار رانندگان فریلنسر است. بیشتر کامیون‌های فعال در جاده‌های سراسر کشور به هیچ شرکت یا نهاد خاصی تعلق ندارند. در صورتی که پلتفرم‌ها ساختار دقیق اطلاع‌رسانی و تبلیغاتی برای خود ایجاد کنند امکان جذب تعداد زیادی از این راننده‌های مستقل وجود دارد. در حقیقت آنچه بیش از سایر عوامل موجب عدم توسعه فعالیت کسب و کار‌های حوزه حمل و نقل بین‌شهری شده است مشکلات موجود در صدور مجوز‌ها و ساختار‌های غیرالکترونیکی صدور بارنامه است. 
حمید داورزنی؛ کارشناس اندیشکده حمل و نقل درباره موانع موجود در مسیر توسعه کسب و کار‌های حوزه حمل و نقل بین‌شهری اظهار کرد: شرکت‌هایی که در زمینه حمل و نقل بین‌شهری فعالیت می‌کنند به چند دسته از جمله شرکت‌های حمل و نقل جاده، استانی و سراسری تقسیم می‌شوند. یکی از خدمات این شرکت‌ها صدور بارنامه است که از کل مبلغ بارنامه ۹ درصد به سازمان راهداری تعلق می‌گیرد و ۸ درصد به شرکت و مبلغ کمی هم به بیمه پرداخت می‌شود. پلتفرم‌های حوزه حمل و نقل در سامانه بازارگاه نقش واسطه دارند یعنی بار را از صاحب بار تحویل می‌گیرند سپس آن را به شرکت‌های باربری که امکان صدور بارنامه را دارند تحویل می‌دهند.

سازمان راهداری مخالف صدور بارنامه توسط کسب و کار‌های اینترنتی حوزه حمل و نقل است
وی افزود: کسب و کار‌های اینترنتی حوزه حمل و نقل به این شیوه اعتراض دارند، زیرا مدعی هستند برای اینکه بتوانند مستقل کار کنند باید امکان صدور بارنامه داشته باشند، ولی راهداری با صدور بارنامه از سوی این شرکت‌ها مخالف است. سازمان راهداری در حوزه حمل و نقل متولی و تنظیم‌گر است به همین دلیل مدیران این سازمان معتقدند نباید امتیاز صدور بارنامه به غیر از این سازمان در اختیار مجموعه دیگری باشد. بخشی از مخالفت‌های سازمان راهداری به تغییر سیاست گفته شده به دلیل فشار‌هایی است که از سمت شرکت‌های قدیمی و بزرگ حمل و نقل بین‌شهری به این سازمان وارد می‌شود و راهداری می‌خواهد منافع این شرکت‌ها از بین نرود.
این کارشناس اندیشکده حمل و نقل عنوان کرد: سازمان راهداری به پلتفرم‌های آنلاین حوزه حمل و نقل اعلام کرده است که باید ناوگان ملکی داشته باشند و یا ۳۰ درصد از سهام‌شان را یکی از باربری‌های بزرگ عرضه کنند. از طرفی سازمان راهداری برای این کسب و کار‌های اینترنتی نیز سقف بارنامه تعیین کرده است. به نظر می‌رسد سازمان راهداری با اتخاذ چنین سیاستی می‌خواهد رقابت بین کسب و کار‌های سنتی حوزه حمل و نقل و پلتفرم‌های آنلاین باقی بماند و اتفاقی که برای آژانس‌های درون شهری پس از آغاز فعالیت تاکسی‌های اینترنتی رخ داد برای شرکت‌های حمل و نقل بین‌شهری نیافتد.

ورود سکوهای برخط به حوزه حمل و نقل جاده‌ای مزایای متعددی دارد
داورزنی ادامه داد: اگر موانع پیش روی پلتفرم‌های آنلاین حمل و نقل حل شود می‌توان به طور بهینه از تمام ظرفیت کامیون‌ها استفاده کرد. در حال حاضر ۴۵ درصد از پیمایش کامیون‌ها در سراسر ایران یک سر خالی است یعنی راننده با بار به سمت مقصد حرکت می‌کند، ولی باید خالی به سمت مبدا بازگردد. اگر کسب و کار‌های اینترنتی به این مسئله ورود کنند و امکان صدور بارنامه برای آن‌ها وجود داشته باشد در مصرف سوخت، نظارت و ساماندهی رانندگی، قیمت تمام شده کالا تاثیر مثبتی خواهد داشت. در تعداد قابل توجهی از کشور‌های دنیا پلتفرم‌های آنلاین حمل و نقل چند سال است که فعالیت خود را آغاز کرده و تمام مراحل فعالیت به صورت هوشمند و الکترونیکی انجام می‌دهند. یعنی صدور بارنامه به صورت الکترونیکی است و ارسال کننده بار امکان ردیابی کامیون را دارد و هزینه‌ها نیز به صورت اینترنتی پرداخت می‌شود. در برخی از این پلتفرم‌ها ویژگی وجود دارد که به راننده این امکان را می‌دهد که اگر باری که در مبدا اولیه دریافت کرده تمام ظرفیت کامیون را اشغال نکرده بار دو یا چند شخص دیگر را هم در مسیر خود جابه‌جا کند. این قابلیت می‌تواند سهم به‌سزایی در ارتقای بهره‌وری داشته باشد.