بیداری واقعی اسلامی در جهان اسلام در حال وقوع است

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، قبل از سخنرانی رئیس جمهور در نشست سازمان همکاری‌های اسلامی در ریاض شبکه خبر با حضور کارشناسان مسائل غرب آسیا آقایان ناصر ترابی و علیرضا عرب، به بررسی برگزاری نشست فوق العاده سران کشور‌های اسلامی و عربی برای غزه در عربستان پرداخت.

مجری: بالأخره کشور‌های اسلامی در سطح سران دارند یک نشستی را برگزار می‌کنند ۳۰ و خرده‌ای روز گذشته، آمار شهدا از ۱۱ هزار نفر بیشتر شده، اخبار را که مرور می‌کنم رژیم صهیونیستی تانک هایش را به برخی بیمارستان‌های غزه رسانده، اگر چه بسیاری از مناطق شهر غزه آزاد است و رژیم صهیونیستی نتوانسته به آن‌ها نفوذ پیدا کند، اما گویا ولع این رژیم برای آسیب رساندن به بیمارستان‌ها و بالا بردن تلفات انسانی پایان ناپذیر است. تحلیل تان از برگزاری این نشست در چنین شرایطی چیست؟
آقای ناصر ترابی؛ کارشناس غرب آسیا: اول جا دارد تشکر کنم از دستگاه سیاست خارجی کشور در همه ارکان واقعاً تغییر را آدم احساس می‌کند. فعالیت‌ها را رصد می‌کنیم، وقتی بررسی می‌کنیم واقعاً چشمگیر است. این نشست بعد از ۳۵ روز برگزار شدن که شاید لازم بود زودتر برگزار شود، اما مردم عزیز ما بدانند که دو مطلب را خواهشم این است که دقت کنند؛ برگزاری چنین نشست‌هایی کار راحتی نیست یعنی آقای امیرعبداللهیان هم امروز یک اشاره‌ای کردند بالأخره تشکر کردند از کشور‌هایی که پیگیر برگزاری این نشست‌ها بودند. در فضای دیپلماسی؛ برگزاری چنین نشست‌هایی زمان بر است. البته انتظار این بود که زودتر از این‌ها برگزار می‌شد، دوم این که خیلی نباید انتظار خیلی خاصی داشته باشیم. این که این نشست‌ها سه پیغام دارد یعنی از سه منظر می‌شود این پیغام‌ها را بررسی کرد؛ پیغام اول؛ پیغام رسمی است، بیانیه‌ای که می‌دهند، موضع گیری‌هایی که هر کدام از اضلاع و اجزای این نشست برگزار می‌کنند. ۲- پیغامی است که به صورت پنهان بیان می‌شود؛ مثلاً امروز من دیدم آقای رئیسی در دیداری که با امیر قطر داشتند یک چیزی را در حاشیه فرمودند که با وضعیت غزه حال آدم خوب نیست، یعنی احوال پرسی؛ پیغام‌هایی که در نشست‌های محرمانه بیان می‌شود. بالأخره این در سطح لایه دوم است. یک سطح هم سطح پیغام‌هایی در افکار و دیپلماسی عمومی در جهان دارد مخابره می‌شود که این بخش سومش؛ به نظرم بیشتر تأثیر دارد. انتظار و تصور این است یک خروجی داشته باشد که به کار جبهه مقاومت بیاید و مردم مظلوم آن منطقه بیاید، اما تجربه این چند ساله نشان داده که این اتفاق رخ نداده، اما این نکته را هم توجه کنید که رویکرد کشور‌های منطقه؛ رویکرد‌هایی که در سال‌های گذشته بود نیست. شما موضع گیری عربستان، کشور‌های مختلف احتمال این که خروجی مثبتی هم در بیاید بعید نیست. اما در کل این پیغام یک شمشیر و تیغ دو لب است. در این شرایط کنونی؛ می‌تواند انگیزه مردم مظلوم فلسطین را بالا ببرد اگر خروجی مثبت داشته باشد و می‌تواند باعث سرخوردگی شود. باید صبر کنیم ببینیم نتیجه میدانی اش چیست.

سؤال: این بخشی از مواضع کشور‌ها را شنیدیم، نکته جالبی که در این نشست وجود دارد؛ این است که رئیس جمهور سوریه؛ بشار اسد در این نشست شرکت کرده، به هر حال عربستان هم میزبان تقریباً سران اصلی کشور‌های اسلامی از ترکیه، مصر، اردن و ایران حاضر شدند در این نشست. شاید در ۱۰ سال گذشته ما چنین نشستی در این سطح نداشتیم که همه زیر یک سقف قرار بگیرند. به هر حال مسأله فلسطین و بحران انسانی که آن جا صهیونیست‌ها به وجود آوردند سران کشور‌های اسلامی را توانسته در این موقعیت کنار هم قرار دهد، تحلیل تان از این همنشینی و مواضعی که تا حالا سران کشور‌ها اعلام کردند در ریاض چیست؟
 ترابی: من هفته گذشته در خصوص یکی از تهدید‌هایی که اسرائیل با آن مواجه است؛ عرض کردم؛ وحدت جریان اسلامی، یکی همین مورد است. حقیقت این است که صحبت‌های سران کشور‌ها برای من غافلگیر کننده بود، مثلاً اگر عنوان را برداریم متن را بدهم، بگویم این را که گفته؟ خیلی‌ها شاید بگویند این را رئیس جمهور ایران صحبت کرده، یعنی صحبت‌های اردن، بن سلمان؛ عربستان و ترکیه؛ این سه را که الآن نگاه کردم صحبت‌های قدرتمندی بود و این حضور...

مجری: یعنی مواضع کشور‌ها به هم شبیه شده.
 ترابی: یک احساس خطر است. سه حالت متصور است؛ اگر آتش بس این اتفاق نیفتد؛ این سه حالت است؛ یا اسرائیل پیروز می‌شود که این یک شکست قطعی است برای آرمان فلسطین و این که قطعاً مردم عزیزمان هم بدانند قطعاً اگر اسرائیل در این جنگ پیروز شود، قطعاً گام بعدی اش را بر می‌دارد، پلن B و C اش را احتمالاًَ به لبنان یا سوریه است، این‌ها این را می‌دانند و اگر به زبان نمی‌آورند شما بدانید پیروزی اسرائیل یعنی بحران در کل منطقه؛ این یک. ۲- ادامه وضع موجود است که واقعاً تحمل اش سخت است. افکار عمومی منطقه و جهان واقعاً دیگر تحمل این حجم از جنایت و وحشی گری را ندارد. این‌ها هم باید در کشور‌های خود پاسخگو باشند. سومین موضوع هم؛ جنگ منطقه‌ای است و ادامه این داستان ممکن است به جنگ منطقه‌ای ختم شود.

سؤال: یعنی ادامه این کشتار و نسل کشی نمی‌تواند بدون پاسخ بماند. یعنی کشورها، مردم کشورها، جبهه مقاومت نمی‌تواند شاهد باشد که این رژیم ۱۰ هزار تا را رد کند، ۱۱ هزار تا را رد کند و اعدادی که امروز درباره آن صحبت می‌شود، حتی مثلاً ما مهمترین نسل کشی که در اذهان داریم؛ نسل کشی بوسنی است. نسل کشی بوسنی حدود هشت هزار نفر کشته شدند، بیشتر آن‌ها هم مردان بودند. الآن عدد ۱۱ هزار تا در غزه است و بیشترشان زنان و کودکان هستند. 
 ترابی: الآن جنگ اوکراین و روسیه دو سال است در حال انجام است کلی کشتارها؛ به ۹ هزار نمی‌رسد. الآن ۳۵ روز است؛ ۱۱ هزار تا را رد کرده و این وضعیت قطعاً در منطقه به این شکل نخواهد بود. من احساسم این است که منطقه در این ماه دوم جنگ، چون گفتم از هفته گذشته یعنی هفته پنجم، حالا دیگر هفته ششم و ماه دوم را صحبت می‌کنیم اگر ادامه پیدا کند اسرائیلی‌ها وقیح‌تر می‌شوند و ممکن است این خطر جدی شود؛ لذا دلیل این که هم پیمان، هم گفتمان و همگن شدند کشورها؛ این است که همه اگر بیان هم نمی‌کنند، همه پس ذهنشان این سه حالتی که عرض کردم دارند.
مجری: ماجرا دارد به این نقطه اوجی نزدیک می‌شود که به هر حال نقطه سختی خواهد بود.

(ارتباط تلفنی با آقای علیرضا عرب؛ کارشناس غرب آسیا:)
سؤال: در خصوص اجلاسی که هم اکنون در ریاض عربستان برگزار می‌شود سران کشور‌های اسلامی و عربی خود را به ریاض رساندند برای اولین بار بعد از بحران انسانی در غزه شاهد برگزاری چنین نشستی در این سطح هستیم، به نظرتان هدف یا اهداف نشست امروز چیست؟
آقای علیرضا عرب؛ کارشناس غرب آسیا: فلسفه تشکیل سازمان همکاری‌های اسلامی اصلاً مسأله فلسطین بود و هست. الآن در سی و ششمین روز نبرد طوفان الاقصی آن چه برای ما مشخص و بارز است و در آن شکی نیست این است که در میدان نبرد افکار عمومی در سطح منطقه و جهان اسرائیل شکست خورد، بنابراین الآن فشار افکار عمومی و ملت‌های عرب را بر دولت‌های عرب می‌بینیم که در حال افزایش است؛ یعنی افکار عمومی عربی بر ملت‌های عرب. ملت‌های عرب همیشه از آرمان فلسطین حمایت زیادی می‌کنند. مثلاً ملت اردن و مصر به شدت از آرمان فلسطین و مسأله فلسطین حمایت می‌کنند. ادامه جنایات اسرائیل در غزه بر امنیت ملی مصر و اردن تأثیر راهبردی خواهد گذاشت. گروه‌های اسلام گرا مثل اخوان المسلمین در داخل کشور‌های عرب به ویژه مصر و اردن با حماس و مردم غزه همدرد هستند و دولت‌های عربی را از این منظر تحت فشار قرار می‌دهند. نهاد‌های رسمی در جهان عرب و جهان اهل سنت به طور ویژه؛ الازهر به طور ویژه از ملت فلسطین، حماس و مسأله فلسطین حمایت می‌کنند و جنایات اسرائیل را در غزه محکوم می‌کنند. همان روزی که فتوا داد الازهر در حمایت از مردم غزه، یک پلیس مصری در ۱۸ اکتبر یعنی دوازدهمین روز جنگ یک پلیس مصری دو توریست اسرائیل را در اسکندریه کشت. شخصیت‌های مذهبی در جهان اسلام و جهان عرب جنایت اسرائیل را در غزه جدیداً محکوم می‌کنند، از آرمان فلسطین حمایت می‌کنند. الازهر مواضع خیلی بدیعی دارد نسبت به گذشته خود. می‌دانید الازهر یک نهادی است که تاریخ تأسیس آن به چهار هجری قمری بر می‌گردد. نماد اسلامی میانه رو و دولتی است. قطب فقهی جهان اهل سنت است. الازهر می‌گوید مبارزه علیه اسرائیل غاصب و فاسد را ما تشویق می‌کنیم. از نظر اخلاقی و مذهبی، مبارزه علیه اسرائیل را تأیید می‌کنیم. امام اعظم الازهر؛ احمد طیب با حماس ارتباط منظم دارد. از ۱۵ مهر یعنی ۷ اکتبر یعنی همان روز عملیات پیش دستانه حماس طوفان الاقصی با افتخار و همه جانبه از حماس حمایت کرد. هیچ انتقادی از حماس نکرده، اما اسرائیل را محکوم کرده، حتی پیروانش را به عملیات مسلحانه علیه اسرائیل فراخوانده است.

سؤال: الآن این مواضع برخی کشورها، مردم شان در خصوص شرایط امروز فلسطین است، حالا در سطح سران چنین نشستی برگزار می‌شود، امروز قرار است چه اتفاقی بیفتد؟
 عرب: اگر اجازه دهید من یک مقدمه‌ای داشته باشم بعد به اتفاق امروز می‌پردازم. می‌خواهم بگویم یک اتفاقی دارد در جهان اسلام می‌افتد؛ ببینید احمد طیب امام اعظم الازهر یک گفته خیلی جالبی دارد؛ می‌گوید فلسطینیان روح و ایمان را در ما دمیدند و ما را به زندگی برگرداندند، ما از کشتار در غزه غمگین هستیم، در ۱۸ اکتبر فتوا می‌دهد الازهر می‌گوید غیرنظامی در اسرائیل نداریم، آن‌ها اشغالگر هستند، اشغالگر حق و زمین هستند و به مسجدالاقصی تجاوز می‌کنند. هیچ اسرائیلی بی گناه نیست. همان روز فتوا می‌دهد و یک پلیس مصری در اسکندریه گفتم... بنابراین الآن شرایطی شده که الازهر که همیشه با اخوان المسلمین رقابت داشت، الآن متحداً اسرائیل را محکوم می‌کنند و حماس را تأیید می‌کنند و از مردم غزه حمایت می‌کنند، شیعه و سنی دارند اسرائیل را محکوم می‌کنند. من در سطح ملت‌ها عرض می‌کنم.

سؤال: یعنی می‌گویید یک همگرایی بین نقاط مختلف جهان به وجود آمده؟
 عرب: بله، یعنی یک بیداری اسلامی واقعی را الآن ما به برکت خون شهیدان در غزه و مسجدالاقصی و حمایت از مسجدالاقصی در حال وقوع در جهان اسلام است. بزرگترین تظاهرات در اردن از دهه ۶۰ هجری؛ ۱۹۸۰ داریم یعنی یک خشم واقعی در خیابان‌های اردن است. این‌ها همه به دولت‌ها فشار می‌آورد. اخوان المسلمین اردن هم همین طور. حتی آمریکا و اسرائیل به اردن اجازه دادند برخی از تجهیزات پزشکی را از طریق هوا بریزد به غزه که مثلاً وانمود کند یک کاری کرده است. ببینید این‌ها همه ناشی... حتی کشور‌های عضو پیمان ابراهیم یعنی بحرین و امارات فشار افکار عمومی آن چنان وجود دارد که در بیانیه‌های دوپهلو و محافظه کارانه آن‌ها این فشار مشخص است. اگر کرانه باختری منفجر شود، منطقه تکان می‌خورد. اردن و مصر تکان می‌خورد. اوضاع کرانه الآن بسیار شکننده است؛ شاباک و امان این مسأله وخامت اوضاع را اعلام کردند. اتحادیه جهانی علمای مسلمان نزدیک به اخوان بیانیه می‌دهد و در واقع حمایت می‌کند از فلسطینیان. من حیث المجموع؛ نتیجه گیری؛ افکار عمومی سعودی حتی ۸۰ درصد از فلسطین حمایت می‌کنند.من نتیجه گیری کنم صحبت هایم را؛ دولت‌های عرب نمی‌توانند مقابل فشار‌های سیاسی داخلی و فشار افکار عمومی بی توجه و غافل باشند. فشار در دولت‌های عرب در حال افزایش است، هم از جانب افکار عمومی، هم از جانب نهاد‌های مذهبی و گروه‌های اسلامی و هم شخصیت‌های اسلامی، همه آتش بس می‌خواهند، ببینید پنج آبان؛ بیست و یکمین روز جنگ سازمان ملل قطعنامه‌ای صادر کرد فقط ۱۳ کشور با آن مخالف بودند یعنی در این قطعنامه دو تأکید داشت؛ یکی درخواست آتش بس فوری و یکی کمک‌های انسان دوستانه. هم رهبران و شخصیت‌های بین المللی، هم سازمان ملل، هم کشور‌های عربی اسلامی اسرائیل را محکوم می‌کنند در حد نسل کشی و درخواست آتش بس دادند. در واقع اسرائیل نبرد افکار عمومی را باخته است، این دو اجلاس یعنی اتحادیه عرب و سازمان همکاری‌های اسلامی می‌توانند کشور‌های اسلامی و عرب را با درخواست آتش بس بیش از پیش متمرکز کنند یعنی کشور‌های عربی را در حول مطالبه آتش بس متمرکزتر و متحدتر کنند. هر چقدر هم از جنگ بگذرد، این تحرکات سیاسی، از تحرکات نظامی مهمتر می‌شود.

سؤال: یعنی از فرمایش شما می‌شود نتیجه گرفت که این نشست...
 عرب: این دو اجلاس زمینه را برای فعالیت بیشتر کشور‌های عربی و اسلامی در سازمان‌ها و نهاد‌های بین المللی حول مطالبه آتش بس و محکومیت اسرائیل و کمک‌های بشردوستانه متحدتر و متشکل‌تر می‌کند. جمهوری اسلامی ایران چند پیشنهاد دارد که آن را می‌توانیم به صورت پنج پیشنهاد احساس کردم که می‌توانیم جداگانه به آن بپردازیم.

سؤال: پس از فرمایشات شما این طور نتیجه گرفته می‌شود که مهمترین نکته الآن برقراری آتش بس است. سران کشور‌های اسلامی به خاطر مواضعی که مردم دارند، متفقاً در تمامی این کشورها، این مواضع باعث شده که سران به تکاپوی بیشتری بیفتند و تلاش کنند که کشتار رژیم صهیونیستی متوقف شود و آتش بس به وجود بیاید. این شرایطی است که الآن شاهد آن هستیم، ببینیم این اجلاس چه قدمی می‌تواند در این راستا بردارد.
سؤال: آقای عرب شما می‌خواستید مواضع ایران که احتمالاً در این نشست اطلاع دنیا می‌رسد را بگویید به ما، ایران چه محور‌هایی را انتخاب کرده در این نشست؟
 عرب: اولاً من دوباره تأکید کنم؛ این دو اجلاس می‌توانند کشور‌های عربی و اسلامی را بر درخواست آتش بس بیش از پیش متمرکز کنند. تحرکات سیاسی دارد ارزش آن بیشتر از تحرکات نظامی می‌شود. هر چه زمان از جنگ می‌گذرد، هر چه مدت می‌گذرد، تحرکات سیاسی ارزش آن بیشتر از تحرکات نظامی است. در این زمینه این دو اجلاس می‌توانند زمینه را برای فعالیت‌های بیشتر کشور‌های عربی و اسلامی در سازمان‌ها و نهاد‌های بین المللی فراهم کنند. اما برویم سراغ پیشنهاد‌های خاص جمهوری اسلامی. اولی؛ دفاع از حق مشروع فلسطین تثبیت شود و کشور‌های اسلامی اقدامات عملیاتی و کمک‌های تسلیحاتی برای دفاع از حق مشروع فلسطین ترتیب دهند. در واقع آن چه که الآن جاری است؛ این است که تأکید شود که این مبارزه؛ مبارزه آزادیبخش است. غرب و اسرائیل می‌خواهد این روایت را القا کند که این‌ها از قدیم هم اسطوره سازی می‌کردند و بر مبنای اسطوره، اهداف سیاسی شان را دنبال می‌کردند، مثلاً اسطوره هولوکاست با اهداف سیاسی. این اسطوره‌ای که حماس تروریست است؛ این باید شکسته شود. این خواسته اول متمرکز بر این مسأله است که دفاع از حق مشروع فلسطین؛ حق آزادسازی سرزمین اش است. دومین مسأله‌ای که جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده روی آن و پیشنهاد داده، تحریم اسرائیل توسط کشور‌های اسلامی و عربی است؛ به ویژه تحریم نفت، می‌دانید ترکیه و آذربایجان به هر صورت نفت و گاز به اسرائیل می‌فرستند؛ این دومین پیشنهاد است. توقف استفاده از فضای آسمانی این کشور‌های منطقه برای اسرائیل؛ این بوده سومی اش، جلوگیری از ارسال سلاح از پایگاه‌های آمریکایی در منطقه به سمت اسرائیل، یعنی کشور‌های اسلامی که در داخلشان پایگاه‌های آمریکایی هستند مثل قطر و بحرین، این‌ها جلوگیری کنند از ارسال سلاح از این پایگاه‌های آمریکایی به اسرائیل و مسأله خیلی مهم؛ تهدیدات اتمی اسرائیل در شورای امنیت، شورای حکام و مراجع بین المللی مورد بررسی قرار بگیرد و محکوم شود. می‌دانید وزیر اسرائیلی علناً گفت ما حمله هسته‌ای کنیم به غزه که این واقعاً باید بررسی شود توسط شورای حکام و شورای امنیت؛ مسأله هسته‌ای اسرائیل.

سؤال: فکر می‌کنید به صورت عملی این اجلاس که به پایان برسد، تأثیری بتواند روی اوضاع میدانی بگذارد و شرایط را تغییر دهد، ما شاهد آتش بس شویم؟
 عرب: آتش بس به پارامتر‌های مختلفی متصل است. مثلاً یکی فشاری است که باید به آمریکا آورده شود. الآن آن افکار عمومی در داخل آمریکا پارامتر بسیار تعیین کننده‌ای است مخصوصاً در آستانه انتخابات، می‌دانید تظاهرات خیلی سنگین در نیویورک و واشنگتن؛ این‌ها قطعاً بر رفتار دولت آمریکا و دولت دموکرات بایدن در آستانه انتخابات اثر می‌گذارد و می‌تواند یک عامل مؤثر باشد در ارتباط با همان مسأله آتش بس. فشار ملت‌های عرب، نهاد‌های دینی و گروه‌های اسلامی هم مزید بر علت است و جنایات اسرائیل که دائماً افزایش پیدا می‌کند در غزه. علاوه بر آن، آن هدفی که اسرائیل دنبال آن است در غزه، دست نیافتنی و مبهم است و به ویژه آینده غزه نامشخص است. همه این‌ها پارامتر‌هایی است که می‌تواند تأثیر بگذارد بر مسأله آتش بس. این دو اجلاس هم به زعم و سهم خودشان می‌توانند بر درخواست آتش بس مؤثر باشند.