سامانه جام گامی مهم در ثبت و مدیریت داده‌های آثار فرهنگی

 به گزارش خبرگزاری صدا و سیما،، غلامرضا رحمانی رئیس پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی در نشست حفاظت از آثار در بحران های نظامی با بیان این که در خصوص برگزاری مانور آموزشی برای آمادگی مجدد زمان بحران اقدام خواهیم کرد، گفت: به زودی این مهم، اجرایی خواهد شد و البته در این خصوص آمادگی صدا و سیما برای انعکاس این رخداد را هم به همراه داریم.

او با بیان این که به دنبال این هستیم که ما پژوهشگران اقدامات موثری انجام دهیم، تصریح کرد: واقعیت این جنگ نشان داد که ما در نه تنها در دنیا بلکه در کشور خودمان هم تنها هستیم و باید با تکیه بر دانش و مهارت‌های خودمان، در زمینه حفاظت اقدام کنیم.

رئیس پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار تاریخی با اشاره به تجربه حمایتی کشور اوکراین و حمایت کشورهای اروپایی از آن گفت: کشورهای اروپایی به علل سیاسی به کشور اوکراین کمک کردند اما ما تنها هستیم.

او با بیان این که ما وظیفه داریم در اجرای این اقدامات برای میراث فرهنگی و آثار تاریخی کشورمان بکوشیم، اظهار کرد: همه ما در سراسر کشور پژوهشگران و فعالان حوزه میراث فرهنگی را همکاران خود و عضوی از پژوهشگاه میدانیم و نه تنها با موزه های تحت پوشش میراث فرهنگی بلکه به تمام موزه‌ها در این خصوص همکاری داریم.

فناوری لازمه نجات هویت فرهنگی ایران

منیژه هادیان دهکردی عضو هیات علمی پژوهشکده حفاظت و مرمت آثار فرهنگی‌تاریخی با تأکید بر ضرورت به‌کارگیری فناوری‌های نوین در حفاظت از موزه‌ها و میراث فرهنگی گفت: در دوران منازعات، تخریب و قاچاق آثار فرهنگی، استفاده از فناوری دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی گریزناپذیر برای حفظ هویت تاریخی ملت‌هاست.

او با اشاره به اینکه موزه‌ها تنها محل نگهداری اشیا نیستند و نقش تعیین‌کننده‌ای در مشروعیت فرهنگی ملت‌ها دارند، افزود: امروزه تهدیدهایی نظیر قاچاق سازمان‌یافته، منازعات سیاسی و حملات هدفمند علیه نمادهای فرهنگی، تلاش‌هایی برای تضعیف یا حذف هویت یک ملت محسوب می‌شوند.

عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با بیان این که حفاظت از موزه‌ها باید با برنامه‌ریزی‌های چندجانبه، از جمله مستندسازی آثار، انتقال اضطراری، تقویت امنیت فیزیکی و همکاری‌های بین‌المللی انجام گیرد، گفت: فناوری‌های نوین در دوران بحران نقشی اساسی دارد. ابزارهایی مانند اسکن سه‌بعدی، فتوگرامتری، ذخیره‌سازی ابری و سامانه‌های اطلاعاتی امکان دیجیتال‌سازی دقیق آثار، مستندسازی قبل از تخریب و حتی بازسازی مجازی پس از جنگ را فراهم می‌کنند.

او افزود: به‌عنوان نمونه، پس از تخریب مجسمه‌های بودایی توسط طالبان، کشورهایی مانند آلمان، چین و ژاپن از اسکن‌های سه‌بعدی برای بازسازی دیجیتال آثارشان استفاده کردند.

هادیان به اهمیت پلتفرم‌های بین‌المللی مانند Google Arts، پایگاه‌های ICOM Red List و سامانه «جام» در ایران اشاره کرد و گفت: از طریق اتصال به سامانه‌های بین‌المللی مانند یونسکو، اینترپل و گمرک جهانی می‌توان از قاچاق آثار جلوگیری کرد و در صورت لزوم، مدارک حقوقی لازم برای بازگرداندن اشیای تاریخی را نیز فراهم کنیم.

این پژوهشگر با بیان این که نقش هوش مصنوعی در زمینه حفاظت از آثار تاریخی بسیار پررنگ است، تصریح کرد: هوش مصنوعی می‌تواند رنگ‌ها و بافت‌های اصلی آثار را تحلیل و بازسازی کند، فرسودگی‌ها را پیش‌بینی کرده و در مرمت هدفمند آثار نقش ایفا کند.

او با اشاره به چالش‌هایی مانند کمبود زیرساخت، حساسیت‌های فرهنگی، دانش محدود در برخی مجموعه‌ها و هزینه‌های بالا بر ضرورت آموزش کارشناسان، ایجاد زیرساخت‌های دیجیتال و تقویت همکاری‌های بین‌المللی تأکید کرد.

به گفته هادیان، اگر خواهان نجات هویت فرهنگی‌مان هستیم، باید فناوری را به‌عنوان ضرورتی بنیادین بپذیریم، نه به عنوان امری تجلاتی بشناسیم.

تشریح اقدامات پدافند غیرعامل برای حفاظت از میراث فرهنگی

فاطمه علی‌میرزایی کارشناس پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با بیان این که پدافند غیرعامل در حوزه میراث فرهنگی با هدف کاهش آسیب‌پذیری موزه‌ها و بناهای تاریخی کشور در برابر تهدیدات طبیعی و انسانی انجام می‌شود، اظهار کرد: این اقدام، نیازمند رویکردی ترکیبی از اقدامات ساختمانی، تجهیزاتی، مدیریتی و آموزشی است.

او افزود: این اقدامات که بر پایه اصولی نظیر پیشگیری، پراکندگی، استتار، مقاوم‌سازی، هشداردهی، آموزش و بازیابی طراحی شده‌اند، باید در سه سطح فیزیکی، مدیریتی و حفاظت از آثار به اجرا درآیند.

این کارشناس پژوهشی با اشاره به این که اقدامات کلیدی در حوزه حفاظت تصریح کرد: در سطح فیزیکی، مقاوم‌سازی بناها، استفاده از شیشه‌های ضدضربه، پتوهای ضدآتش و UV، و ایزوله‌سازی مخازن از جمله اقدامات کلیدی است. در حوزه حفاظت از آثار، تدوین فهرست آثار اولویت‌دار، بسته‌بندی‌های ایمن، کنترل دما و رطوبت و آماده‌سازی تیم واکنش سریع موزه، نقش حیاتی دارد.

او در خصوص اقدامات مدیریتی در زمینه حفاظت تصریح کرد: آموزش تخصصی پرسنل، تهیه نقشه‌های تخلیه اضطراری و نصب سیستم‌های هشداردهی و قطع اضطراری آب، برق و گاز، از الزامات اصلی حفاظت مؤثر در شرایط بحرانی به شمار می‌آید.

علی میرزایی با بیان این که در حوزه بناهای تاریخی نیز اقدامات خاصی همچون استتار دیداری در برابر پهپادها، پوشش‌های موقت گیاهی، فنس‌کشی پیرامونی، نصب دوربین‌های نظارتی و مستندسازی سه‌بعدی پیش از وقوع بحران در دستور کار قرار دارد، گفت: تدوین سناریوهای حفاظت اضطراری، ثبت بناها در فهرست‌های بین‌المللی مانند لیست قرمز یونسکو و مشارکت در ساختار ملی مدیریت بحران از وظایف راهبردی وزارت میراث فرهنگی است.

او با اشاره به دوران پس از بحران تصریح کرد: در این زمان باید از اقدامات فوری برای جلوگیری از گسترش آسیب، مرمت تدریجی آثار، بازسازی موزه‌ها و آموزش مجدد پرسنل استفاده کرد. مستندسازی تجارب و تحلیل نقاط ضعف و قوت واکنش‌های پیشین نیز در ارتقای آینده‌نگری نقش مهمی دارد.

این کارشناس پژوهشی با توجه به احتمال تداوم بحران یا وقوع مجدد خاطرنشان کرد: اقدامات ویژه‌ای نظیر انتقال پنهانی آثار شاخص، تجهیز مکان‌های پشتیبان، مستندسازی دقیق آثار و همکاری با نهادهای امنیتی توصیه شده است.

او همچنین به نقش حیاتی وزارت میراث فرهنگی در سیاست‌گذاری، تأمین بودجه، آموزش نیروی انسانی و هماهنگی بینابینی اشاره کرد و گفت: تدوین دستورالعمل‌های عملی برای حفاظت اضطراری از میراث فرهنگی در شرایط بحران، حتی با حداقل امکانات موجود جزو وظایف وزارت میراث فرهنگی است.