سند سواد فضای مجازی مردم را از خطر و فایده‌های فضای مجازی آگاه‌تر می‌کند

حجت الاسلام و المسلمین محمدمهدی تجریشی سرپرست معاونت فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری صداوسیما گفت: سند «ترویج سواد فضای مجازی» با محوریت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و نظارت مرکز ملی فضای مجازی تدوین شده است. این سند وظایف مشخصی را برای دستگاه‌های مختلف از جمله صدا و سیما، وزارت آموزش و پرورش، پلیس فتا و سایر نهاد‌ها تعریف کرده است. هدف اصلی آن ارتقای آگاهی مردم نسبت به مخاطرات و مزیت‌های فضای مجازی است؛ نه صرفاً مقابله با جرایم، بلکه آموزش و ترویج سواد دیجیتال و رسانه‌ای برای همه اقشار جامعه.

سرپرست معاونت فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی درباره اهمیت این سند در حوزه فضای مجازی بیان کرد: فضای مجازی دیگر صرفاً ابزار فناوری نیست؛ بلکه به نوعی زیست مجازی تبدیل شده است. مردم در آن زندگی می‌کنند و این زندگی نیازمند آگاهی‌هایی است که مانع آسیب شود و امکان بهره‌برداری بهتر از مزایا را فراهم کند. همان‌طور که برای رانندگی نیاز به آموزش آیین‌نامه داریم، برای حضور در فضای مجازی نیز باید آموزش ببینیم تا از آسیب‌ها در امان باشیم. در کشور ما، به برکت انقلاب اسلامی، پوشش اینترنت خوبی وجود دارد و سرعت آن نیز در حال افزایش است. اما سطح آگاهی و سواد فضای مجازی مردم نسبت به کشور‌های پیشرفته پایین‌تر است. این شکاف موجب می‌شود برخی افراد بهتر از مزایای فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی بهره‌مند شوند، در حالی که دیگران بیشتر در معرض آسیب قرار دارند.

سند مذکور تلاش دارد با نگاهی جامع، برنامه‌ای سالانه برای آموزش، ترویج، زیرساخت و حمایت از کاربران فضای مجازی ارائه دهد. مخاطبان آن شامل کودکان، نوجوانان، مادران، کارمندان، هنرمندان و افراد مؤثر در فضای عمومی هستند. همکار‌های آموزشی، ترویجی، زیرساختی و حمایتی در این سند دیده شده‌اند.

محمدمهدی تجریشی با بیان مثال‌هایی برای درک بهتر این سند عنوان کرد: پلیس فتا فقط نباید دنبال کلاهبرداری‌هایی که در بستر فضای مجازی اتفاق می‌افتد باشد، بلکه باید مردم را آگاه کند.

نوجوانان، کودکان و حتی بزرگسالان در معرض مخاطرات فضای مجازی هستند. برخی کشور‌ها استفاده از فضای مجازی را برای سنین پایین ممنوع کرده‌اند اما این سند کاری به ممنوعیت ندارد؛ مسئله‌اش آگاهی‌بخشی است. مثل اینکه وقتی ماشین می‌خرید، باید حواستان باشد قفل داشته باشد تا به سرقت نرود.

در فضای مجازی هم نباید روی هر پیوندی کلیک کرد یا هر پیامی را باور کرد. مردم باید بدانند چطور از ابزار‌های دیجیتال استفاده کنند تا مثلاً برای هر کاری مجبور نباشند به بانک بروند. سواد دیجیتال یعنی شناخت ابزار‌ها و امکانات فضای مجازی.

از طرفی، سواد رسانه‌ای هم مهم است. مثل قصه شنگول و منگول که به بچه‌ها یاد می‌دهد هر کسی که دستش سفید بود، مادرشان نیست؛ ممکن است گرگ باشد. در فضای مجازی هم هر خبری که دیدی، ممکن است راست نباشد. باید منبع معتبر داشته باشد.

سرپرست معاونت فرهنگی، اجتماعی و امور محتوایی مرکز ملی فضای مجازی در پایان اضافه کرد: این سند شامل آگاهی‌های رسانه‌ای و دیجیتال در فضای مختلف است. تقسیم کاری بین دستگاه‌ها انجام شده و هم کار‌های آموزشی دارد، هم ترویجی، هم زیرساختی و حمایتی. مخاطبانش هم کودکان و نوجوانان هستند، هم مادران، هم کارمندان و مشاغل مؤثر مثل هنرمندان و افراد تأثیرگذار در فضای عمومی.

تلاش شده با نگاه جامع، برنامه‌ای طراحی شود که زمان‌بندی سالانه برای پیاده‌سازی داشته باشد. واقعیت این است که نهضت عمومی سواد فضای مجازی به شکل جدید تا حالا در کشور ما برنامه‌ریزی نشده بود. وظایف شورای عالی و مرکز ملی فضای مجازی با تأخیر مواجه شده و به نظر می‌رسد باید جدی‌تر به آن پرداخته شود.