پدر عزیزم! بیشتر مراقب خودت باش

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکزی؛ باری که پدر‌ها در جامعه به‌دوش می‌کشند، همیشه سنگین و پرمسئولیت است و می‌تواند سلامت جسم و روح‌شان را به‌خطر بیندازد.

به‌نظر می‌رسد این روز‌ها سلامت جسم و روان مردان، در سایه این مسئولیت‌ها به فراموشی سپرده شده است.

نادیده گرفتن آزمایش‌های جسمی، چشم‌پوشی از درد‌های مزمن و به تعویق انداختن مراجعه به کارشناسان، خبر از بی‌توجهی‌هایی می‌دهد که این قشر را در معرض خطرات جدی قرار داده است. در آستانه روز مرد و در گفت‌و‌گو با متخصصان، برخی از مهم‌ترین جنبه‌های فراموش شده سلامتی آقایان بررسی شد.

یکی از مهم‌ترین موانع بر سر راه سلامتی مردان، بی‌توجهی آنها به موضوع پیشگیری است چراکه به عقیده قریب به اتفاق متخصصین، بیشتر مردان آن‌قدر منتظر می‌مانند تا عارضه و نشانه‌ای در وجودشان ببینند و بعد به پزشک مراجعه کنند؛ رفتاری که تبدیل به یکی از مهم‌ترین عادت‌های تهدید‌کننده سلامتی‌شان شده است. دیابت، فشار خون و اختلالات متابولیک دیگر به ندرت در مرحله آزمایش روتین کشف می‌شوند بلکه زمانی به مرکز توجه می‌آیند که آسیب‌های جدی خود را بر ارگان‌های حیاتی تحمیل کرده‌اند. 

دکتر سینا کوثری متخصص داخلی و عضو هیئت مدیره جامعه متخصصان داخلی ایران در این باره می‌گوید: «اگر سری به مطب‌های داخلی یا کلینیک‌های تخصصی بزنید، ترکیب جمعیتی مراجعین گواه این ادعاست که صف خانم‌ها برای چکاپ و پیگیری‌های دوره‌ای طولانی‌تر است و نشانی از حضور مردان در آن کمتر وجود دارد. مردان به‌ندرت داوطلبانه برای غربالگری مراجعه می‌کنند.» او معتقد است اگر چکاپ و آزمایشاتی از طرف محل کار برای مردان در نظر گرفته شود آنها برای بررسی سلامت خود بهتر اقدام خواهند کرد. زیرا مردان تمایلی به پیگیری چکاپ به‌صورت خودجوش نشان نمی‌دهند. تجربه نشان داده تأخیر در مراجعه به پزشک، مردان را از پیشگیری بیماری و درمان به‌سمت مدیریت عوارض شدید سوق داده است. 

عضو هیئت مدیره انجمن دیابت کشور در این باره به خبرنگار ما می‌گوید: «بسیاری از آقایانی که برای بیماری دیابت به پزشک مراجعه می‌کنند، از طرف چشم‌پزشک ارجاع داده شده‌اند. یعنی بیماری دیابت را آن‌قدر پیگیری نکرده و قند خون‌شان پیشرفت کرده که رگ‌های ظریف شبکیه را تخریب و بینایی بیمار را تهدید کرده است.» 

دکتر کوثری معتقد است چنین بیمارانی اگر فقط سه سال پیش از این شرایط یک آزمایش خون ساده و کم‌هزینه انجام داده بودند، هم قند خون‌شان در مراحل اولیه کنترل می‌شد و هم سلامت بینایی‌شان به‌خطر نمی‌افتاد. برخی کارشناسان معتقدند مردان با به تعویق انداختن مراجعه، درواقع هزینه‌های مالی، جسمی و روانی آتی خود را به مراتب افزایش می‌دهند؛ هزینه‌ای که در بسیاری از موارد قابل بازگشت نیست. 
 
کدام معاینه؟ کدام پیشگیری؟

معاینات دوره‌ای و از سنین ۳۵سالگی به بالا می‌تواند ضروری‌ترین موضوعی باشد که همه مردان باید به آن توجه کنند. این مرحله حیاتی‌ترین زمان برای اقدام پیشگیرانه است. زیرا بدن وارد فاز جدیدی از تغییرات متابولیک می‌شود. آن‌طور که این متخصص داخلی توضیح می‌دهد بسیاری از ابزار‌های لازم برای سنجش سلامت در این سن، نه پیچیده و نه گران هستند. آزمایش‌های روتین چکاپ بسیار ارزان، ساده و در دسترس قرار دارند. درواقع شاید باورکردنش سخت باشد، اما ایران یکی از ارزان‌ترین سیستم‌های خدمات اولیه سلامت در سطح جهان را دارد؛ هزینه‌ای که در مقایسه با عوارض بعدی ناچیز محسوب می‌شود؛ بنابراین توصیه قطعی اغلب کارشناسان این است که غربالگری دیابت و فشار خون باید از سن ۳۵ سالگی آغاز شود. البته دیابت، فراتر از یک اختلال ساده، ریشه اصلی بسیاری از بحران‌های سلامت ملی است.

عضو هیئت‌مدیره جامعه متخصصان داخلی ایران ادامه می‌دهد: «شایع‌ترین علت کوری در دنیا، شایع‌ترین علت پیوند کلیه و شایع‌ترین دلیل نیاز به دیالیز، دیابت است. حتی غیر از حوادث و تصادفات، شایع‌ترین علت قطع عضو هم عوارض دیابت است. درواقع این وضعیت و این آمار‌ها نشان می‌دهد که با یک اقدام ساده، می‌توان زنجیره‌ای از هزینه‌های هنگفت درمانی را قطع کرد. ما شاهد صرف میلیارد‌ها تومان برای نگهداری مراکز دیالیز هستیم.» این در حالی است که با سرمایه‌گذاری بسیار اندک در بخش غربالگری که هزینه‌اش در مقابل دیالیز تقریبا صفر است، می‌توان از وقوع این بیماری و به دنبال آن، از نیاز به این خدمات پرهزینه پیشگیری کرد. 
 
مردان، بیمارتر از زنان

اما چرا مردان در مقایسه با خانم‌ها، به شکلی چشمگیری بیشتر در معرض ابتلا به بیماری‌های مزمن، به‌ویژه بیماری‌های قلبی، عروقی هستند؟ پاسخ این سوال، مستقیما در سبک زندگی پرفشار و برخی اشتباهات آنها پنهان شده است. موضوعی که عضو هیأت‌مدیره انجمن متخصصین داخلی ایران هم آن را تایید می‌کند و می‌گوید: «بسیاری از مردان چندشغله هستند یا ساعات کاری طولانی دارند. این امر مستقیما بر دو عنصر کلیدی سلامت، یعنی تغذیه و تحرک، اثر می‌گذارد. آنها صبحانه کاملی نمی‌خورند؛ وعده‌های ناهارشان غالبا سالم نیست. به نظر می‌رسد مردان زمان و هزینه کافی برای انجام ورزش و تحرکات ندارند.»

دکتر کوثری از یک تجربه تکراری در مواجهه با بیمارانش می‌گوید و ادامه می‌دهد: «وقتی آقایان را به حداقل تحرک، یعنی ۲۰ دقیقه پیاده‌روی در روز توصیه می‌کنیم، اکثرا همان را هم رد می‌کنند و می‌گویند وقت انجامش را ندارند! این بی‌تحرکی مزمن، مستقیما به افزایش فشار خون، کلسترول و تضعیف عضله قلب منجر می‌شود و طبیعتا باعث بروز بیماری‌های قلبی و عروقی خواهد شد.»

 او بی‌توجهی به ریتم شبانه‌روزی را هم یکی دیگر از عوامل تهدید کننده سلامت آقایان در سبک زندگی‌شان می‌داند و اضافه می‌کند: «ساعات کاری طولانی و استرس مداوم، الگوی خواب مردان را به‌شدت برهم می‌زند. کمبود خواب و نداشتن یک خواب با کیفیت در یک چرخه ۲۴ ساعته، به صورت مستقیم توانایی بدن برای ترمیم و تنظیم هورمون‌ها را مختل کرده و ریسک بیماری‌های متابولیک و قلبی را افزایش می‌دهد. درنهایت هم، حتی وقتی دارویی تجویز می‌شود، به دلیل فراموشی، پرمشغله بودن یا بی‌اهمیتی، دارو‌ها را در زمان مناسب مصرف نمی‌کنند.»

بیماری اختصاصی مردان

 یکی از بیماری‌هایی که به طور اختصاصی مردان را تهدید می‌کند، سرطان پروستات است. این بیماری، هرچند نگران‌کننده به نظر می‌رسد، اما یکی از قابل پیشگیری‌ترین و قابل کنترل‌ترین بیماری‌ها‌ست؛ اما آنچه آن را قابل پیشگیری می‌کند، توجه به سن طلایی برای شروع غربالگری در برابر این بیماری است. آن‌گونه که دکتر کوثری می‌گوید، سن ۴۵ سالگی، زمان آغاز توجه جدی به این بیماری است: این سن، نقطه عطفی است که در آن خطر شروع تغییرات سلولی در غده پروستات افزایش می‌یابد. برخلاف برخی آزمایش‌های پیچیده، تشخیص زودهنگام سرطان پروستات با یک آزمایش بسیار ساده، انجام می‌شود و در صورت نیاز به تأیید، با یک معاینه فیزیکی سریع پیگیری می‌شود. تشخیص سریع به معنای مداخله زودهنگام است. سرطان پروستات، اگر در مراحل اولیه که محدود به غده است شناسایی شود، شانس بالایی برای درمان کامل دارد. تأخیر در این تشخیص، ریسک گسترش بیماری و نیاز به درمان‌های تهاجمی‌تر مانند جراحی‌های سنگین و رادیوتراپی را بالا می‌برد. «با توجه به نظر متخصصان، همان‌گونه که سن ۴۵ سالگی به‌عنوان مرز استاندارد برای آغاز غربالگری سرطان روده پذیرفته شده است، برای سرطان پروستات نیز باید همین سن را نقطه شروع یک برنامه منظم و دقیق غربالگری در مردان دانست. این یک تعهد ساده و ارزان در مقابل حفظ یک عمر سلامت است.