بررسی مدیریت پسماندهای مازندران در کارگروه ملی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، در پنجاه و نهمین جلسه کارگروه ملی مدیریت پسماند‌ها که امروز با حضور معاون اجرایی رئیس جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست برگزار می شود بررسی وضع مدیریت پسماند‌ها در استان مازندران در دستور کار قرار دارد.

کارگروه ملی مدیریت پسماند‌ها که از سال ۱۳۸۴ به ریاست سازمان حفاظت محیط زیست به منظور هماهنگی بین دستگاه‌های ذی‌ربط تشکیل شده، مرجع اصلی تدوین و بازنگری فهرست پسماند‌ها و پیشنهاد ضوابط دفع، بازیافت و کاهش تولید زباله است.

همچنین ضوابط دفع، بازیافت، کاهش تولید پسماند و شیوه‌های واگذاری مدیریت اجرایی آن را پیشنهاد می‌کند.

تحلیل وضعیت مدیریت پسماند در استان مازندران

مدیریت پسماند یکی از اساسی‌ترین بخش‌های زیرساخت شهری است که تاثیر مستقیم بر سلامت عمومی و پایداری زیست‌محیطی دارد. استان مازندران به دلیل اقلیم مرطوب، تراکم بالای جمعیت و تمرکز فعالیت‌های گردشگری، سالانه حجم قابل توجهی پسماند تولید می‌کند. این شرایط سبب شده حجم تولید پسماند در این استان به‌مراتب بالاتر از میانگین ملی باشد و مطالعات اخیر نیز این روند را تأیید می‌کنند.

وضعیت تولید و ترکیب پسماند

بر اساس گزارش رسمی سال ۱۴۰۴، میانگین تولید روزانه پسماند عادی در استان مازندران حدود ۳٬۲۷۰ تن برآورد شده است. در تعطیلات نوروز، به سبب ورود گردشگران، این رقم تا ۳٬۱۰۹ تن در روز افزایش می‌یابد که معادل رشد ۵۵ درصدی حجم پسماند در مقایسه با روز‌های عادی است. این افزایش عمدتاً ناشی از مصرف بیشتر مواد غذایی بسته‌بندی‌شده، پسماند‌های پلاستیکی و آشپزخانه‌ای است.

الگوی ترکیب پسماند نیز حاکی از غلبه پسماند‌های آلی است، که با ساختار اقتصادی استان (کشاورزی و باغداری) هماهنگی دارد. حدود ۱۸ درصد از محصولات باغی کشور در این استان و دو استان دیگر شمال کشور تولید می‌شود و همین امر موجب شکل‌گیری حجم بالایی از ضایعات آلی و گیاهی شده است.

پراکندگی و مدیریت مراکز دفن

مطالعات نشان می‌دهند استان مازندران دارای ۳۱ مرکز دفن پسماند شهری است.

۲۳ مرکز رسمی و ۸ مرکز غیررسمی. در این استان به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر جمعیت است یک مرکز دفن زباله وجود دارد این رقم به‌مراتب بالاتر از استاندارد‌های جهانی است.

بخش قابل توجهی از این مراکز فاقد استاندارد‌های فنی و بهداشتی لازم‌اند و در بسیاری از آنها، دفن پسماند به شکل تلنبار آزاد یا غیرمهندسی انجام می‌شود.

آثار زیست‌محیطی

نفوذ شیرابه‌ها به منابع آب زیرزمینی و رودخانه‌ها از مهم‌ترین تبعات دفن غیراصولی پسماند است. در برخی مناطق، آلودگی خاک و آب تا چند کیلومتر پایین‌دست گزارش شده است. همچنین، تجزیه طبیعی پسماند‌های آلی در فضای باز منجر به انتشار گاز‌های گلخانه‌ای، بوی نامطبوع و افزایش جمعیت جانوران ناقل بیماری می‌شود. افزایش تراکم توریستی در فصول خاص نیز مشکلات زیست‌محیطی را تشدید می‌کند.

تحلیل مدیریت فعلی و چالش‌ها

بر اساس گزارش‌های رسمی، برنامه‌ریزی‌های استان مازندران به‌طور مشخص بر ارتقای فرایند دفن سنتی زباله، جمع آوری غیرتفکیکی آن و ایجاد زیرساخت‌های پردازش و زباله‌سوز متمرکز است.

هرچند برخی طرح‌ها برای ساماندهی و مهندسی دفن بهداشتی آغاز شده‌اند، اما پراکندگی، نبود هماهنگی بین شهری و ضعف زیرساخت‌های فناوری بازیافت، مانع از دستیابی به پایداری در چرخه مدیریت پسماند شده‌اند. همچنین، نقش محدود بخش خصوصی و فقدان فرهنگ تفکیک از مبدأ از دیگر معضلات اصلی است.

پژوهشگران و کارشناسان محیط زیست برای برون رفت از چالش پسماند در استان مازندران این راهکار‌ها را پیشنهاد می‌دهند:

تجمیع مراکز دفن و کاهش تعداد آنها به سطح استاندارد ملی

ایجاد مراکز دفن مهندسی و مجهز به شبکه جمع‌آوری شیرابه

تقویت زیرساخت‌های بازیافت آلی (کمپوست) و تفکیک از مبدأ

فرهنگ‌سازی عمومی درباره کاهش مصرف پلاستیک و پسماند غذایی

توسعه همکاری بین‌دستگاهی میان شهرداری‌ها، سازمان‌های محیط زیست و بخش خصوصی

جمع‌بندی

مازندران در زمان حاضر یکی از بحرانی‌ترین نقاط کشور از منظر وضعیت پسماند است. با توجه به حجم زیاد زباله روزانه، تراکم مراکز دفن غیربهداشتی و آثار جدی زیست‌محیطی، اقدامات فوری در زمینه اصلاح زیرساخت‌ها و تغییر الگوی رفتاری شهروندان ضروری است.

تحقق مدیریت پایدار پسماند در این استان مستلزم اراده‌ی میان‌سازمانی، سرمایه‌گذاری هدفمند و مشارکت عمومی است.