۲۹ دی ماه، روزی به یاد هوای پاک

به گزارش خبرگزاری صداوسیما،  هوای پاک مسئله‌ای است که از حدود سی سال پیش در جمهوری اسلامی ایران با نام‌گذاری یک روز از تقویم به همین عنوان، توجه بیشتری به آن جلب شد.

پیشرفت صنعتی و استفاده گسترده از فناوری‌ها و ماشین‌آلات، مصرف سوخت را افزایش داده است.

وابستگی به منابع انرژی فسیلی مانند زغال سنگ، نفت و گاز و انتشار آلاینده‌های ناشی از سوختن این مواد، به تولید فرآورده‌های زیان‌آور منجرشده است که سلامت انسان‌ها و سایر موجودات زنده و همچنین محیط زیست را تهدید می‌کنند.

همچون دیگر کلان‌شهر‌های دنیا، شهر‌های بزرگ ایران نیز با معضل آلودگی هوا روبه‌رو هستند. با درک اثرات گسترده و مخرب آلودگی هوا بر سلامت انسان و محیط زیست، مسئولان محیط زیست کشور در سال ۱۳۷۴ روز ۲۹ دی‌ماه را به‌عنوان روز هوای پاک نام‌گذاری کردند تا بر اهمیت مقابله با این چالش تأکید شود.

مطالعات اخیر نشان می‌دهد میزان آلاینده‌های اصلی هواشامل دی‌اکسیدکربن (CO)، مونوکسید کربن (NO) , ذرات معلق (PM) , افزایش یافته است. از میان این آلاینده‌ها، ذرات ریز معلق PM۲.۵ خطرناک‌تر هستند، زیرا می‌توانند وارد ریه‌ها شده، به جریان خون نفوذ کنند و خطر ابتلا به بیماری‌هایی جدی نظیر بیماری‌های قلبی، ریوی و سرطان را افزایش دهند. طبق تحقیقات سازمان جهانی بهداشت، آلودگی هوا سالانه جان حدود ۷ میلیون نفر را می‌گیرد. این آلودگی نه تنها به مشکلات تنفسی و حملات آسم در کودکان منجر می‌شود، بلکه در بزرگسالان نیز مهم‌ترین عامل بیماری‌های قلبی، سکته و حتی خطر ابتلا به بیماری‌های مزمن مانند دیابت و اختلالات عصبی است.

با این حال گزارش‌های جهانی نشان می‌دهند که تنها تعداد معدودی از کشور‌ها در سال ۲۰۲۳ به استاندارد‌های هوای سالم دست یافتند و بسیاری از کشورها، از جمله ایران، همچنان با شرایط خطرناک آلودگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بر اساس داده‌های ثبت‌شده از ابتدای امسال تا ۲۶ دی‌ماه ۱۴۰۴، تهران تنها ۶ روز هوای پاک را تجربه کرده است. در این بازه زمانی، پایتخت ۱۳۶ روز هوای قابل قبول، ۱۲۹ روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس، ۲۶ روز هوای ناسالم عمومی، و ۴ روز هوای بسیار ناسالم و خطرناک داشته است. همچنین مقایسه کیفیت هوا در کلان‌شهر‌های ایران بین سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ کاهش تعداد روز‌های پاک را نشان می‌دهد.

راهکار و نتیجه

حل بحران آلودگی هوا نیازمند همراهی تمامی افراد جامعه است. استفاده از حمل‌ونقل عمومی، تنظیم موتور وسایل نقلیه، گسترش فضای سبز، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش مصرف دخانیات و ترویج بازیافت از جمله اقداماتی هستند که شهروندان می‌توانند انجام دهند. از سوی دیگر، در سطح کلان نیاز به سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک، کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی، توسعه زیرساخت‌های سبز و اجرای سیاست‌های مؤثر وجود دارد.

تجربه

الگوگیری از کشور‌های موفق در این زمینه و همچنین همکاری‌های بین‌المللی و برنامه‌ریزی‌های بلندمدت می‌تواند در مهار بحران آلودگی هوا و دستیابی به جهانی سالم‌تر و عاری از آلودگی مؤثر باشد. دستیابی به هوای پاک نه تنها یک نیاز فوری، که ضمانتی برای آینده‌ای پایدارتر است.

پژوهشگرو نویسنده: طیبه السادات حسینی