پخش زنده
امروز: -
وزیر اقتصاد در برنامه گفتگوی ویژه:
نرخ کالابرگ متناسب با تورم افزایش مییابد
وزیر امور اقتصادی و دارایی با تاکید بر اینکه نرخ ارز ترجیحی جدیدی شکل نخواهد گرفت، گفت: نرخ کالابرگ متناسب با تورم افزایش مییابد.
به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، سیدعلی مدنیزاده با حضور در استودیوی برنامه گفتگوی ویژه خبری، اقدامات وزارت اقتصاد در اجرای سیاست های اقتصادی دولت را تشریح کرد و به پرسشها در این باره پاسخ داد. متن کامل این گفتگو به شرح زیر است:
مجری: تحولات اخیر مربوط به طرح اجرای کالابرگ نشان میدهد که مسئولان دولتی در ماههای پایانی سال در حال بازطراحی یکی از حساسترین سیاستهای اقتصادی دو دهه اخیر هستند و هدف اصلی این طرح هم همان طور که گفته شده حفظ ثبات قیمت و پرداخت مستقیم یارانه به مردم است که البته اجرای این طرح میتواند گام موثری در کاهش نابرابریها باشد.
سوال: یکی از سیاستهایی که دولت در این جراحی اقتصادی در پیش گرفت تک نرخی کردن ارز بود مبنای تک نرخی شدن ارز چه بود و چرا آن تک نرخی چند نرخی دیگر نمیتوانست ادامه پیدا کند؟
مدنیزاده: وقتی ما یک نظام چند نرخی داریم به طور خاص فرض بفرمایید ارز بیست و هشت و پانصد را به عنوان یک ارز ترجیحی در اختیار واردکنندگان قرار میدهیم نتیجه اش این میشد که این ارز یارانهای داده میشد در حالی که نرخ ارز واقعی با مقدار بالاتری بود ارز رسمی تجاری هفتاد هزار تومن به بالا بود و حتی در بازارهای دیگر بالاتر هم مبادله میشد این ارزی که داده میشد در طول فرایندی که از نهاده تولید وارداتی تا برسد به کالای نهایی مصرفی مردم عملا معادل ارز هفتاد تومن پنجاه تومن هشتاد تومان بسته به کالایش میرسی در مورد شاید معدود کالاهایی که کاملا مصرفی بودند مثل روغن اینطور بود که مستقیم با همان نرخ میرسید ولی کالاهایی که در داخل زنجیره تولید قرار میگرفت عملا نتیجه این بود معادل ارزهای نزدیک به بازار آزاد به دست مردم میرسه و همانطور که آمار و ارقام در زندگی مردم داشتند باهاش لمس دیدیم که علی رغم اینکه ارز بیست و هشت و پانصد تومنی بابت واردات نهادههای کالاهای اساسی داده میشد که در واقع با این توجیه که بتواند جلوی تورم کالاهای اساسی را بگیرد ما متاسفانه بیشترین تورم را از در خود کالاهای اساسی داشتیم و از تورم بقیه کالاهایمان به مراتب بالاتر بود عمده کالاهای اساسی را که نگاه میکردیم میدیدیم که به دلیل اینکه این در طول زنجیره باعث میشد که از زنجیره به تعبیری خارج شود و یا به دلیل انحصاراتی که در طول زنجیره وجود داشت و این ارزی که میآمد در کل کشور قرار بود برود و در فرآیند تولید و توزیع قرار بگیرد عملا قیمتی که به دست مردم میرسید با قیمت بسیار بالاتر از آن چیزی بود که انتظار داشت و همان طور رشدش رشد بالاتری بود و عملا ما داشتیم منابع را میدادیم که ارز دولت بود و در بودجه دولت دیده شده بود به نوعی برای یارانه کالاهای اساسی گذاشته شده بود به مردم نمیرسید حتی بعضا آمار و ارقام و اطلاعاتی که از ستاد مقابله با قاچاق کالا و ارز میرسید و همین طور از بقیه نهادهای ذیربط اطلاعات زیادی داشتیم که اینها داشت عملا حتی از کشور داشت خارج میشد چه مقدار قابله چه مقدار حجم قابل توجهی قاچاق همین نهادهها دیده میشد و یا خیلی از این نهادهها و مواد میآمد و یک فرآیند تولیدی خیلی کمی روی آنها و بعد با قیمتهای جهانی صادر میشد و از مرزها خارج میشد و عملا معنیش این بود که ما داشتیم ارزی را که ارزشش بالای هفتاد هزار تومن بود با یک سوم قیمت حتی پایینتر میدادیم به یک سری افراد و اینها با قیمتها و نرخهای آزاد صادر میکردند.
سوال: برخی سوالشان این است افرادی که این ارزها را دریافت میکردند شرکتهایی که دریافت میکردند مشخص بودند اینکه چه میزان ارز دریافت میکنند چه ثبت سفارشی چه کالایی را و چه زمانی و با چه قیمتی باید عرضه کنم به نظر میرسد خیلی روشن است ولی در عمل اینطور نبود یعنی کنترلی روی این نبود؟
مدنیزاده: ببینید کنترل تا جایی که ممکن است ما در یک کشور هشتاد میلیونی داریم زندگی میکنیم تنوع کالاها بسیار زیاد است.
سوال: ولی شرکتهایی که دریافت میکنند که مشخص هستند؟
مدنی: بله مشخص هست ولی اولا که بسیار معدود نیستند بالاخره تکثر در آنها وجود دارد ثانیا عرض کردم این در طول زنجیره عملا از بین میرود، یعنی وقتی شما یک ارزی را میدهید برای واردات یک نهاده ممکن است شما اول زنجیره را بتوانید کنترل کنید که چند ده هزار تولید کنندهی لایهی دوم دارد داده شود دیگر بعدا این چند لایه دوم بعد به چند صد هزار تولید کننده لایه سوم و همین طور تا به دست مصرف کننده بخواهد برسد.
سوال: الان که تک نرخی میشود مثلا روی صد و دوازده هزار تومان در لایههای بعدی باز ممکن است این تکرار شود؟
مدنیزاده: دیگر آنجا عملا ما یارانهای داریم توزیع نمیکنیم یارانه را دادیم به کجا به خود مصرف کننده، به خود مردم دادیم و یکسان هم داده شده و عملا به جای اینکه این یارانهای که داده شده بوده و به جای اینکه بشود، یعنی عملا غیرممکن است که شما بتوانید کنترل کنید که مستقیم به دست مردم با همون قیمت برسد مستقیم آن ارز را انگار داریم میدهیم به خود مردم که بروند باهاش خرید کنند و بر اساس هم پیش بینیهایی که ما انجام میدادیم و همین طور بر اساس آمار و ارقامی که ظرف این یکی دو هفته به دست آوردیم الحمدالله به نظر میرسد که کاملا مطابق آن پیش بینیها به خصوص دهکهای پایین خیلی مطابق برنامه ریزی که انجام شده بود بهشون رسید و این به شدت کمک میکند که قشرهای پایینتر که در واقع دهکهای پایینتر جامعه که درآمدها و مصرف پایین تری دارند از قضا افزایش درآمدشان به مراتب بیشتر از دیگر دهکها است به صورت نسبی و نتیجه اش این شده که آن آثار رفاهی که دارد منتقل میشود به مراتب بالاتر است از از دهکهای بالاتر اینکه عرض میکنم عدالت را دارد برقرار میکند این است که ما قبلا هر کس که بیشتر هم مصرف میکرده نهایتا بیشتر بهرهمند میشده اگر که با قیمت پایین میرسیده اگر که با قیمت پایین نمیرسیده که عملا از بین رفته و هدر رفته الان دهکهای پایینتر ما دارند بیشتر بهرهمند میشوند.
سوال: ولی باز همین الان هم ارزی که در دراختیار قرار میگیرد با نرخ غیررسمی اسمی در بازار باز یک اختلاف معناداری دارد اینجا باز معنای حمایت رانت یا ترجیحی بودن صد و سیزده هزار تومانی رو عرض میکنم این معنی پیدا نمیکند؟
مدنیزاده: الان اصلا قرار نیست هیچ نرخ ارز ترجیحی جدیدی شکل بگیرد و بانک مرکزی کامل بر بازار مسلط است الان واردات دیگر ارز ترجیحی بهش نمیشود شهرهای مرزی کالا دارند وارد میکنند آمار امروز که گمرک به ما داد رکورد واردات این کالاهای اساسی را زدیم و عرضه ارز به شدت افزایش افزایش پیدا کرده به خاطر اینکه این آزادی عمل پیدا شده که با هر ارزی که بخواهند میتوانند کالا را وارد کنند تهاتر کنند و آن فرآیند بسیار پرهزینهای که باید میآمد و در یک چرخشهای بسیار پرهزینه راستی ارز تخصیص داده میشد الان عملا آنها از بین رفته و دیگر لازم نیست منتظر تخصیص ارز به آن معنا باشند و فقط یک بازه زمانی را در واقع منتظر هستم بانک مرکزی که بتواند این نرخها را دیگر کاملا به همدیگر نزدیک کنیم کند و هرگونه ترجیحی را کامل بتواند از بین ببرد.
سوال: در مورد کالاهای اساسی این صحبت بود که با حذف ارز ترجیحی طبیعتا در بازار قیمتش یک افزایشی پیدا میکند یک دامنه مشخصی از قیمت رو هم اعلام میکردند ولی بعد از آن راجع به کار کالاهایی که حتی ارز ترجیحی هم دریافت نمیکردند به نظر میرسد که باز این اتفاق افتاده میشد که روی گوشت گوسفند ارز ترجیحی خیلی معناداری تعلق پیشتر قرار نمیگرفت، اما آن هم با افزایش قیمت مواجه شد آیا در آینده ما افزایش قیمت کالاهای اساسی را خواهیم داشت؟
مدنیزاده: عرض کنم خدمتتان ببینید این چند نکته است، اما اینکه ما بگوییم فقط کالاهای اساسی فرض کنید ما چهار قلم کالا قرار بوده که افزایش پیدا کند نه به هیچ عنوان همچین چیزی بیان شده بوده و نه انتظار داشتیم طبیعی است که وقتی ما نرخ ارز را تغییر میدهیم این اثرش رو روی همه کالاها میگذارد، بالاخره روغن قیمتش تغییر کند روغن در بسیاری از مواد خوراکی دیگر استفاده میشود یا فرض بفرمایید وقتی که گوشت مرغ قیمتش تغییر میکند در خیلی از کالاهای دیگری که مردم استفاده میکنند تخم مرغ افزایش پیدا میکند همین طور.
سوال: در مورد گوشت گوسفند چطور؟
مدنیزاده: در مورد گوشت در مورد برخی از کالاهای اساسی من یک توضیح تکمیلی بدهم توضیح قبلیام را در شروع طرح طبیعتا یک بخشی از هیجانات در بازار طبیعتا شکل میگرفت، چون نمیدانستند که دقیقا قرار است چه اتفاقی بیفتد و طبق آمار و ارقامی که ما در اتاق عملیات تیم اقتصادی دولت رصد میکردیم مستمرا اینها رصد میشد و هر جایی که در فرآیند واردات و یا طول زنجیرهی تولید خللی ایجاد میشد وزارتخانههای مرتبط ورود میکردند و تلاش میکردند که این مسائل و مشکلاتی را که در این تغییر و تحول اساسی را که در نظام ارزی کشور اتفاق افتاده بتوانند مشکلاتش را برطرف کنند و یک مقدار جلوی آن هیجانات بازار را بگیرند، لذا میخواهم اولا تاکید کنم که یک بخشی برمی گردد به هیجانات بازار و یک بخشی هم برمی گردد به مکانیزمهای اقتصادی یعنی طبیعتا وقتی کالاهای جانشین قیمتشان افزایش پیدا میکند وقتی گوشت مرغ افزایش پیدا میکند قیمتش طبیعتا یک مقدار تقاضا برای دیگر کالاها افزایش پیدا میکند قیمت آنها هم بالا خواهد رفت، یک اتفاق دیگری هم که در روزهای اول افتاد یک مقدار فرآیند مربوط به واردات برخی از کالاها دچار مشکل شده بود که به سرعت هم گمرک ما هم وزارت جهاد ورود کردند و مسائل را حل کردند یک بخشی از این گرانیها هم مرتبط با این موضوع و موضوعات مشابه بود که برطرف میشود و امیدوار هستیم که ظرف چند روز آینده کامل این هیجاناتی که به وجود آمده و این نااطمینانی که از اجرای این طرح به وجود آمده از بین برود و روی قیمتهای جدید قیمتها بایستند و ثبات باشد و جلوی آن افزایش گرفته شود و ان شاالله ثبات به بازار برگردد و حتی کاهش، ما الان آمارهایی که دارم بعضا حتی در تعدادی از کالاهای اساسی ما الان کاهش قیمت را هم نسبت به هفتهی گذشته داشتیم، چرا، چون اول یک مقدار اورشوت میکند و میرود بالا، ولی آن هیجانات که میخوابد و عرضه زیاد میشود برمی گردد، نکته مهم این سیاست این بود که که عرضه رو زیاد کرد در بازار ما عرضه ارز را چندین برابر قبل از اجرا داشتیم قبل از اجرا عرضه ارز به شدت کاهش پیدا کرده بود تقاضای ارز به شدت افزایش پیدا کرده بود و واقعا مسئله واردات را دچار مشکل کرده بود و همین هم عامل افزایش روزانه و ساعتی نرخ ارز میشد در حالی که بعد از اجرای طرح کاملا ما عرضهی امون به شدت افزایش پیدا کرد و تقاضا به تعادل رسید و الحمدلله آن ثبات برای تجارت واردات و صادرات به بازار برگشت و قیمتها هم عرض میکنم بعد از اینکه یک افزایش آسایش مقطعی را داشت الان حتی با کاهش قیمت برخی از کالاها ما روبهرو هستیم.
سوال: الان روی گوشت گوسفندی، چون سوال کردم به دلیل افزایش تقاضا و یا مشکلاتی که در واردات بود آن افزایش رخ داده بود؟
مدنیزاده: یک بخشی به آن برمی گردد حالا این رو عزیزان وزارت جهاد بیشتر توضیح خواهند داد که دلیل اصلی این برمی گردد به مشکلاتی که احتمالا در واردات و یا در بحث شبکه توزیع بوده، آن را بیشتر توضیح خواهند داد ولی حتما یک مقدار ما سوئیچ را و افزایش تقاضا را هم به سمت گوشت قرمز داشتیم که این هم خودش میتواند یکی از عوامل یک تغییر مقطعی در گوشت قرمز هم بوده باشد.
سوال: بعد از اینکه وزیر رفاه اعلام کردند که مرحله دوم کالابرگ به صورت تحویل کالا خواهد بود و بستههای کالایی که هفتهی پیش اعلام کردند خواهد بود این شائبه پیش آمد که به دلیل ناتوانی در کنترل قیمتها بسته کالایی تعریف شده که با یک قیمت مشخص از یک کارخانه مشخص تهیه شود و همان در اختیار مردم قیمت مشخصی قرار بگیرد آیا واقعا نگرانی راجع به افزایش قیمتها بوده؟
مدنیزاده: خیر از ابتدای اینکه بحث اجرای این طرح مطرح بود قرار بر این بود که همین دو روش به انتخاب مردم عزیز گذاشته شود، ولی اجرای این طرح دوم طبیعتا یک مقدار تمهیداتی را لازم داشت بنابراین ابتدا تصویب تصمیم گرفته شد که آن روش اول که اعتبار داده شود و مردم عزیز ما آزاد باشند در انتخاب شروع شود آن تمهیدات و قرارداده ایی که لازم بود با برخی از عرضه کنندگان و توزیع کنندگان کالا باید بالاخره قراردادهایی باهاشون بسته شود و بعد در واقع آن طرح هم اجرا شود که عزیزان ما در وزارت رفاه با سرعت زیاد این کار را انجام دادند در واقع چند روز پیش هم رونمایی کردند از این نوع جدید ولی این دقیقا است قبل پیش بینی شده بود در همان مصوبهی هفده بندی معروف حتی در آنجا هم موضوع مطرح بود دلیلش هم مطالعات جامعی بود که همکاران ما در وزارت رفاه انجام داده بودند، تجربیات بین المللی رو بررسی کرده بودند که وقتی یک همچین تغییراتی قرار است اتفاق بیفتد چه نوع سیاستهایی میتواند موثرتر باشد و بیشتر میتواند جلوی تورم را بگیرد و بیشتر میتواند کمک کند به اینکه سریعتر ثبات در اقتصاد حاکم شود.
سوال: راجع به آینده کالابرگ چند تا نگرانی و ابهام وجود دارد که من یک به یک میپرسم اگر امکان دارد جنابعالی پاسخ بفرمایید برخی معتقدند که دولت به دلیل کسری بودجه عملا کالابرگ را با همین قیمت نمیتواند با تورم افزایش بدهد آیا ممکن است همچنین اتفاق اتفاقی بیفتد؟
مدنی زاده: خیر، به هیچ عنوان، برنامهای که از ابتدا ما داشتیم و جناب آقای رئیس جمهور هم تاکید به آن داشتند این بود که این عرضی که مشخص شده برای این موضوع و یارانهای که دارد داده میشود، در واقع در طی زمان در صورت افزایش افزایش نرخ ارز و یا افزایش قیمت این کالاها بتواند افزایش پیدا کند و متناسبا تا جایی که بتواند قدرت خرید مردم را حفظ کند، لذا ما مستمرا داریم قیمت کالاها را رصد میکنیم و همین طور طبیعتا در بازار ارز هرگونه تحولی اگر اتفاق بیفتد طبیعتا منعکس خواهد شد و منابعی هم که برای بحث بودجه این دیده شده کاملا به همین صورت است که در اثر افزایش نرخ ارز ما هم در واقع یک صندوقی را برای این کار تعبیه شده که منابع در صندوق ریخته خواهد شد در یک حساب مجزایی خواهد بود و از طریق آن حساب منابع تجمیع میشود و به اعتبار کالابرگ افزوده خواهد شد، مردم عزیزمان اطمینان داشته باشند این طرح به نوعی کاملا متفاوت است با طرحهای پیشین که اجرا میشد یک عدد ریالی ثابتی داده میشد و تغییر نمیکرد این طرح کاملا مجزا است، چون همان طور که در جلسه قبلی که خدمت همکارانتان در استودیو بودم عرض کنم اینجا واقعا این موضوع رو به نوعی اسمش را میگذارم حق شهروندی و به این تاکید دارم که ما باید اطمینان حاصل پیدا کنیم که یک حداقلهایی را داریم و میتوانیم برای مردمان تامین کنیم و قطعا تلاش میکنیم که این حداقلها را افزایش بدهیم و عمومیت هم داشته باشد و همه مردم از آن بهرهمند شوند حتی امیدوارم به جایی بتوانیم برسیم که دیگر آن حداقل کالری را بتوانیم کامل تامین کنیم برای مردم که مطمئن باشیم که کسی گرسنه سرش را زمین نمیگذارد عرض کنم از این جهت برای بحث حفظ قدرت خرید من اطمینان خاطر را به مردم عزیزمان میدهم، و بحث بودجه را هم که فرمودید مطالعات و در واقع بحث بودجهای هم دیده شده که در واقع در یک حساب جدایی کاملا ریخته میشود یعنی به حساب هدفمندی که میآید به حساب جدایی واریز میشود که از آنجا این منابع تأمین شود. نکته بسیار مهمی که اینجا ممکن است یک بحث فنی باشد، ولی بسیار حائز اهمیت است؛ یکی از ویژگیهای مهم این سیاستی که اتخاذ شد؛ جدا کردن موضوع ارز ترجیحی از ارز نفت و وصولی درآمدهای نفتی از معیشت مردم بود. تا قبل از این عملاً این دو به هم گره خورده بود. اگر کاهش پیدا میکرد و دچار نوسان میشد، این طرف ما دچار مشکل میشدیم. یکی از مهمترین آثاری که این سیاست دارد؛ این است که این دو را از هم جدا میکند و ما اطمینان خاطری داریم که برای تأمین آن معیشت میتوانیم منابع را جداگانه تأمین کنیم. این طرف هم منابع ارز نفت میآید و در حسابی ذخیره میشود و تأمین این منابع را میکند.
سؤال: یکی از نگرانیها راجع به تأمین همین منابع است که برخی معتقدند که دولت بالأخره مجبور میشود که بابت تأمین؛ پول چاپ کند و پول تورمش را به مردم...؟
مدنیزاده: به هیچ عنوان، به یقین نه، این کاملاً در بودجه دیده شده، در بودجه ۱۴۰۵ هم بنده روز مبعث؛ شنبه با دوستان سازمان برنامه جلسه داشتیم و کامل اطمینان حاصل کردیم که منابع این طرح، آماده باشد و نیاز به خدای ناکرده بحث چاپ پول نباشد.
سؤال: یا این که با این که منابع آن دیده شده؛ برای حمایت از صنایع، روشهایی را دولت به کار خواهد گرفت که باز اینها تورمزا خواهد بود؟
مدنیزاده: نه، چون در مصاحبهها عرض کردم ولی لازم است که این جا هم خدمت مردم و فعالان اقتصادی و به خصوص عزیزانی که در این فرایند واردات و تولید کالای اساسی دخیل هستند و مرتبط با سؤال شما میشود عرض کنم، اولاً در این همه اتاق عملیاتی که با استفاده از اصل ۱۳۸ قانون اساسی، این کارگروه متشکل از برخی از وزرای اقتصادی دولت، مصوبات آن با امضای رئیس جمهور، مصوبه هیئت وزیران است، مصوبات بسیار خوبی داشتیم و عملیاتی هم کردیم؛ بحث افزایش سرمایه بانک کشاورزی بود که از ظرفیت قانون بودجه استفاده کردیم و ۵۰ هزار میلیارد تومان افزایش سرمایه داده شد، برای بانک صنعت و معدن ۷۰ هزار میلیارد تومان، ۲۰ هزار میلیارد تومان دیگر باز برای بانک کشاوزری از منبع دیگری دیده شده که انشاءالله آن هم به زودی محقق خواهد شد و چند افزایش سرمایه دیگر برای بانکهای دیگر که در قالب قانون بودجه امسال دیده شده بود، از همان ظرفیتها استفاده شد و ۷۰۰ هزار میلیارد تومان سرمایه در گردش دیده شد و بین بانکها توزیع شده که به فعالان این حوزه که از طرف وزارت صمت و جهاد معرفی میشوند، اختصاص پیدا کند. این سرمایه در گردش که داده میشود، ممکن است این شائبه را به وجود بیاورد که یک انبساط پولی صورت میگیرد و یک اثر تورمی دارد به دلیل پایه پولی که احیاناً برخی فکر کنند به وجود میآید. بانک مرکزی یک سیاست پولی انقباضی را همزمان اتخاذ میکند که اگر از این طرف نقدینگی خلق میشود، از طرف دیگر این نقدینگی جمع شود و در نتیجه اصطلاحاً به آن میگوییم عقیمسازی یا استرلیزه کردن و این طرح کاملاً به صورت بدون تورم اجرا میشود و این ایده کمک میکند به این که از آنهایی که نیازمند نقدینگی هستند برای واردات کالاهای اساسی و بعد در فرایند تولید، دچار مشکل نشوند و بتوانند با کمک سرمایه در گردشهایی که در بانک کشاورزی و صنعت و معدن و بانکهای دیگر دیده شده، داده میشود؛ این مشکل کامل برطرف شود و این مشکل نقدینگی به وجود نیاید. علاوه بر آن، از انواع روشهای تأمین مالی زنجیرهای استفاده شده است. اوراق گام ویژه ارزی مصوب شد که برای کسانی که میخواهند ارز بگیرند و واردات کالاهای اساسی داشته باشند، بتوانند از ظرفیت این اوراق گام جدید استفاده کنند که نیاز نباشد که با قیمت چند برابر ارز را در لحظه بخرند. از طریق این اوراق گام، یک مبلغ کمی را پرداخت میکنند و بعد از این که رفت خرید و فروش انجام شد و منابع رسید، میتوانند بیایند پرداخت کنند و همینطور روشهای مختلف فکتورینگ، برات الکترونیکی و انواع و اقسام روشهایی را بانک مرکزی با کمک بانک مرکزی تعبیه کرده است.
سؤال: این اقدامات حمایتی از صنایع نمیتوانست پیش از اجرای طرح اتفاق بیفتد که به صنایع، شوکی را وارد نکند؟
مدنیزاده: عملاً با شروع این طرح، این اتفاق باید میافتاد که با خود همین شروع طرح، اتفاق افتاد. یک فاصله زمانی شاید یکی دو هفتهای را این وسط داشتیم که میشد زودتر شروع کنیم، ولی یک مقدار فرایندهای بعضاً اداری برای تحقق این، یک مقداری طول کشید که این یکی دو هفته احساس میشد، ولی به سرعت، فرایندهای آن، به سرعت انجام شد و اجرایی میشود.
سؤال: ما در حین اجرای طرح برخی کالاها را با کمبود در بازار مواجه شدیم، آیا این نتیجه احتکارهایی است که اتفاق افتاد و دولت برای این که این انحصارها و احتکارها به وجود نیاید، آیا تدبیری کرده است؟
مدنیزاده: بله، مستمراً رصد میشد و احتکارهایی که شناسایی میشد، با توجه به بخشی از اطلاعات که وجود داشت چه کسانی خریدند، کجا رفته و احتکارات شناسایی میشد و برخوردهای قضایی و متناسب با انحصاراتی که ایجاد شده، صورت میگرفت و هیجانات اولیه از این جهات بود که برخی یا با نیت سوء احتکار کرده بودند، برخی هم نه لزوماً با نیت سوء، به دلیل این که نمیدانستند بالأخره الان با چه قیمتی بفروشند که بعد با چه قیمتی بخرند، یک مقدار بازار دچار این تنش و هیجان شده بود که با وفور کالا که ایجاد شد؛ از طریق عرضههایی که صورت گرفت و واردات نهادهها و کالاهای اساسی که صورت گرفت، کمک کرد که این مسأله به صورت قابل توجه تقلیل و کاهش پیدا کند و انشاءالله ظرف چند روز آینده این التهابات هم از بین خواهد رفت.
سؤال: این مبلغ اعتباری کالابرگ؛ به ازای هر نفر یک میلیون تومان، به نظر شما میتواند جبران آن رفاه از دست رفته مردم را انجام دهد؟ فرمودید متناسب با تورم هم این باز تغییر میکند، ولی حالا اگر این یک میلیون تومان را با این تورم در نظر بگیریم، آیا جبرانکننده است؟
مدنیزاده: دو شوک اینجا برای اقتصاد کشور اتفاق افتاد؛ یک مورد شوکی بود که ارز ما یک جهشی از ۱۱۰ تومان به ۱۵۰ تومان داشت؛ آن موضوعی بود که داخل سیاست دولت نبود و دولت نمیخواست ارز را ۱۵۰ تومان ببرد، آن به دلایلی بود که در جلسه قبل هم بعضاً در مورد آن صحبت شد و بحث آن عدم بازگشت ارزها بود و برایند سیاست و تحولاتی که اتفاق افتاده بود. این یک میلیون تومان، جبران کننده آن بخشی از رفاه از دست رفته از ۲۸ و ۵۰۰ به نرخ ارز جدید بود که این را عمدتاً برای دهکهای پایینتر؛ بر اساس محاسباتی که انجام شده بود؛ دهکهای یک تا هشت؛ کامل جبران میکرد، برای دهکهای پایینتر به مراتب بالاتر، البته بالا جبران میکرد، ولی برای دهکهای ۹ و ۱۰ لزوماً جبران کننده نبود. دلیل آن هم واضح است؛ بالأخره وقتی آن یارانه در ابتدای زنجیره داده میشد، بخشی از دست میرفت، یک بخشی هم اصابت میکرده، بنابراین دهکهای بالاتر عملاً داشتند از این یارانه بیشتر بهرهمند میشدند به دلیل این که به نوعی با قیمت ارزانتری نسبت به آن چیزی که باید میبود، میخریدند و چون قدرت خرید بالاتری داشتند، طبیعتاً کالای بیشتری میخریدند و از آن یارانه بیشتر بهرهمند میشدند. حالا وقتی آن یارانه حذف میشود و در کل کشور توزیع میشود، طبیعتاً به صورت نسبی دهکهای بالا، کمتر بهرهمند میشوند و واقعیت این است که بحث توزیع عادلانه یارانه؛ دقیقاً یعنی همین؛ جایی که داشته از دست میرفته یا داشتند دهکهای بالاتر بیشتر بهرهمند میشدند، منتقل شده به دهکهای پایینتر.
سؤال: در ایام تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری، آقای پزشکیان میگفتند که اگر رئیس جمهور شوم هر اتفاق مهمی که بخواهد بیفتد، قبل از آن با مردم صحبت و گفتوگو میکنیم و این را با مردم در میان میگذاریم، اما در اجرای این طرح، افکار عمومی خیلی مورد توجه قرار نگرفت، آن آمادهسازی یک پیوست رسانهای که با مردم راجع به آن صحبت شود، اتفاق نیفتاد، چرا؟
مدنیزاده: از چند ماه پیش این موضوع کمابیش در رسانهها به صورت جسته و گریخته مطرح شده بود، حتی خود بنده در بعضی صحبتهایی که جاهای مختلف داشتم، این موضوع را بعضاً مطرح کرده بودم ولی جزئیات آن نبود، جسته و گریخته بود؛ بحثی که نباید رانت بدهیم، باید توزیع عادلانه یارانهها را داشته باشیم، این نوع توزیع یارانه؛ فسادخیز است و فساد درست میکند، رانت دارد، ناعادلانه است و این که باید از همین عبارت از ابتدای زنجیره به انتهای زنجیره پیشتر گفته میشد؛ یعنی آن جایی که ابتدای زنجیره؛ یعنی در ابتدای واردات به جای این که ما ارز را به واردات دهیم، باید به خود مردم بدهیم که اصطلاحاً انتهای زنجیره میشود، این جسته و گریخته گفته میشد، به این نکته هم تأکید کنم؛ ما عملاً تولیدکنندگان کالاهای اساسی در کشور را نسبت به تولیدکننده کالاهای اساسی در خارج از کشور، فشار را به تولیدکنندگان داخل میآوردیم. وقتی ما به واردات کالای اساسی یارانه میدهیم، یعنی چه؟ یعنی به واردات یارانه میدهیم، همه جای دنیا معمولاً واردات را یک تعرفه میبندند، از تولیدکننده داخل حمایت میکنند، ما بعضاً از تولیدکننده خارجی به تعبیری حمایت میکردیم و بعد این میآمد در قالب صادرات از کشور عملاً با نرخ بالا خارج میشد و تأمینکننده کشورهای همسایه بودیم و منابع ارزی نفتمان که به سختی به دست میآید را عملاً در کشورهای همسایه توزیع میکردیم. حالا در بقیه سیاستها هم بعضاً این کار را میکنیم؛ یعنی سیاستی بود که عملاً به تولیدکننده داخل را آسیب میزد و این تغییر رویکرد، کمک میکرد به این که اتفاقاً حمایت از تولیدکننده داخل اتفاق بیفتد. این تغییری که اتفاق افتاد، همزمان هم شد با این که با تالار یک و دو هم یکی شد، برای صادرات و تولید ما هم کمک کننده بود، برای این که برای بسیاری از صادرکنندگان ما نمیصرفید با آن نرخ قبلی بخواهند صادر کنند و اصلاً از صادرکنندگی افتاده بودند، حتی از تولید افتاده بودند، چون هزینههای آنها با نرخ بالا اتفاق میافتاد، عملاً با نرخ بازار آزاد میآوردند ولی تولید و صادرات آنها با نرخ پایین اتفاق میافتاد. اضافه کنم به آن؛ آن سیاست قبلی یک آسیب دیگری داشت؛ من طی شش ماه گذشته با بسیاری از تولیدکنندگان جلساتی داشتم؛ تقریباً همه با قاطبه مینالیدند، چرا؟ آنهایی که صادر میکردند دچار مشکل بودند، میخواستند تولید کنند با قیمت (پایین) نمیتوانستند. آنهایی که میخواستند واردات مواد اولیه خود را داشته باشند، با آن نرخ پایین، عملاً، چون نرخ ترجیحی بود، ۷۰ تومان هم به نوعی ترجیحی حساب میشد، عملاً در صفهای طولانی گمرک منتظر بودند، کالا را آورده بودند؛ ماهها منتظر بودند تا بخواهد تخصیص ارز آنها صورت بگیرد، یا مجبور میشدند از کف بازار، با نرخ بازار غیررسمی چند درصد بالاتر بروند و واردات مواد اولیه خود را کنند که تولید کنند، یعنی عملاً آن سیاست هم داشت تولید ما را آسیب میزد، هم تولیدکنندههای کشور را آسیب میزد، صادرکنندهها را آسیب میزد، این تغییر، عملاً کمک خواهد کرد، شیرینی و میوه این تغییر در ماههای آتی چیده خواهد شد. تلاش شد تا حدی گفتوگوهایی با مردم صورت بگیرد، ولی اجماعسازی روی این پدیده؛ بالأخره یک تصمیمی بخواهد گرفته شود، اجماعسازی یک مقدار فرایند زمانبری شده بود و ما خیلی زودتر از اینها میخواستیم این فرایند را شروع کنیم و انجام دهیم؛ به تعبیری دیر هم شده بود، ما خیلی زودتر از اینها میخواستیم این کار انجام شود، ولی طبیعتاً صحبت با مردم باید در زمانی صورت میگرفت که خود منجر به یک شوک در بازار نمیشد، چون وقتی خبر چنین موضوعی اگر مطرح میشد، عملاً منجر میشد به این که دیگر عرضه ارز کاهش پیدا کند، دیگر عرضه نشود و تقاضای شدید ارز را ایجاد کند. یک مقدار ملاحظه بود که در زمان مناسب بخواهیم این کار را کنیم، یک مقدار شرایط غیرطبیعی و غیرمنتظرهای اتفاق افتاد که این طرح در برنامه بود که با یک تدریجی انجام دهیم و در زمان مناسب آن بتوانیم با مردم گفتوگو کنیم. آن اتفاقات ناگهانی یک مقدار ما را مجبور کرد که زودتر طرح را اجرا کنیم و عملاً فرصت این گفتوگو با مردم در زمان مناسب آن، متأسفانه نشد، ولی به محض این که ما مطمئن شدیم که این کار قرار است انجام شود، خود رئیس جمهور صحبت با مردم را شروع کردند، همینطور وزرای مختلف آمدند و طرح را برای مردم توضیح دادند.
سؤال: برخی معتقدند که، چون همزمان شد با اعتراضها، اعتقادشان این است که، چون اعتراضها شکل گرفت، حاکمیت آمد به نوعی با اجرای این طرح به مردم امتیاز داد که یک مقدار آرامش ایجاد کند و الا دلیل نداشت که دفعتاً بخواهد این کار را انجام دهد؟
مدنیزاده: عرض کردم ما باید خیلی زودتر از اینها شروع میکردیم؛ جزو بخشی از برنامههای دولت بود که باید انجام میشد، اتفاقاً برعکس است؛ ما اگر این کار را دیرتر انجام میدادیم، واقعاً وضعیت کشور در وضعیت بسیار نامطلوبتری در حوزههای اقتصادی بود. وضعیت بازار ارز ما در روزهای قبل از آن، به سرعت نرخ ارز افزایش پیدا میکرد و هر چه دیرتر این تغییر اتفاق میافتاد، ما وضعیت معیشتی مردم، بازار ارز؛ وضعیت نابسامانتری پیدا میکرد، لذا این تغییری بود که دیگر باید انجام میدادیم و اصل طرح؛ به نظرم حرف قشنگی نیست، به دلیل این که اصل برنامه این بود که ما این ارز یارانهای را که داده میشود به جای این که به یک گروه خاص بدهیم، به همه مردم بدهیم. ارتباطی به بحث آن تحولات و ... فکر میکنم اجحاف به دولت است که بخواهد چنین بیانی صورت بگیرد.
سؤال: الان راجع به موجودی کالاهای اساسی، نگرانی وجود ندارد؟ برخی نگران هستند، میگویند که موجودی به اندازه کافی ممکن است نباشد؛ مثال آنها هم کمبودهایی است که شما توضیح دادید که اتفاقی که افتاد، بابت موجودی کافی در انبارهاست؟
مدنیزاده: نه، ذخایر استراتژیک ما؛ وضعیت بسیار مطلوبی دارد. واردات به خوبی صورت گرفته و میگیرد، رکوردهای تاریخی را در ترخیص کالاهای اساسی در هفته گذشته داشتیم و شبکه توزیع کار میکند. در دو تا سه هفته گذشته برخی از موارد بود که جایی سکتهای ایجاد شده بود، حالا یا در واردات یک کالایی، یک جاهایی عمدتاً هم به دلیل بحثهای بروکراسیهای اداری بود که این اتفاق افتاده بود که موضوع سریعاً از طریق استانداران به کارگروه اتاق عملیات ما منتقل میشد و آن مشکلات اداری برطرف میشد. بیشتر؛ مشکلات اداری و بروکراسی بود که منجر به توقفی در بعضی جاها؛ چه واردات، چه توزیع کالاها بود که سریعاً رسیدگی و مشکل برطرف میشد.
سؤال: تلاطمات در بازارهای دیگر مثل ارز، دلار و بورس؛ چقدر مؤثر از این اتفاق اقتصادی بودن است؟ آیا باز ما شاهد افزایش شاخصها در بورس خواهیم بود یا ممکن است دوباره یک کاهش را تجربه کنیم؟
مدنیزاده: بازار ارز که بعد از اجرای این سیاست؛ افزایش عرضه ارز را به طرز قابل توجهی داشتیم و کاهش آن تقاضای کاذب اتفاق افتاد و بازار به یک ثباتی رسیده و بازار خیلی آرام مدیریت میشود. در خصوص بازار سهام هم طبیعتاً به واسطه تغییراتی که اتفاق افتاد و بسیاری از تولیدکنندگان و صادرکنندگان ما در بازار سهام نقش پررنگی را دارند و پیام مثبتی که از این تغییر و تحولات اتفاق افتاده بود، در بازار منعکس شد. همیشه گفتهام؛ بازار سهام و بورس باید منعکسکننده واقعیتهای اقتصادی باشد و با حداقل مداخلات. ما در سطح کلان، هر جا که ضرورت داشته باشد که یک سیاست کلانی به کار ببریم که بخواهیم جلوی نوسانات اقتصاد کلان را بگیریم، باید در بازار ورود کنیم و یک سیاست کلان را به کار ببریم. همانطور که عرض کردم سیاست پولی که باید اتفاق بیفتد که جلوی آثار تورمی را بگیرد، وگرنه بازار باید روند طبیعی خود را داشته باشد و در مجموع خیلی امیدوارم که بازار سهام و بورس؛ وضعیت خوبی داشته باشد؛ در روزها و ماههای آتی، چون حال اقتصاد انشاءالله بهتر و بهتر خواهد شد، تولیدکنندگان ما تقویت میشوند و اشتغال انشاءالله افزایش پیدا خواهدکرد و درآمد مردم از طریق آن روزی است که از طریق کار و فعالیت خودشان به دست خواهند آورد.
سؤال: راجع به بازار ارز و طلا چطور؟
مدنیزاده: در مورد بازار ارز هم یک نکته را عرض کنم؛ بحث بازگشت ارز از همان ابتدا و به محض این که متوجه شدیم که مسألهای در بحث ورود ارز به کشور وجود دارد، هم تیم اقتصادی و هم ضابطان قضایی و دستگاه قضا به این موضوع ورود کردند و ما در دولت پیگیری کردیم؛ تمام شرکتهایی که به نوعی به صورت مستقیم یا غیرمستقیم؛ زیرمجموعه دولت هستند، یکصدا شدند و آنهایی که در بحث بازگشت ارز کوتاهی کرده بودند و ایفای تعهدات نکرده بودند، به قوه قضائیه معرفی شدند. تیم دستگاه قضا و سازمان بازرسی به طور جد ورود کردند و همین امروز آخرین اطلاعاتی که گرفتم؛ آن افرادی که استنکاف کردند از آوردن ارز به دستگاه قضا معرفی شدند و تماماً پیگیری میشود.
سؤال: عمدتاً هم دولتی بودند؛ درست است؟
مدنیزاده: نه، لزوماً، اصلاً، بعضی مجموعههای به تعبیری شبهدولتی در آنها بودند تا مجموعههایی که ممکن است شرکت خصوصی بوده باشد یا بسیاری از این کارتهای اجارهای بوده که به طور جد توسط هم تیم اقتصادی، هم ضابطین قضایی پیگیری میشود. ما در مجموعه دولت مقرره دولت است که به محض این که متوجه شویم کوتاهی در خصوص عدم ایفای تعهدات صورت گرفته، عزل مدیر را در پی خواهد داشت؛ جدای از این که طبیعتاً پرونده، قضایی خواهد شد. در مورد بخش خصوصی هم طبیعتاً در بخش قضایی به موضوع ورود خواهند کرد. یک سری نکاتی هم فکر میکنم خوب باشد عرض کنم؛ اقداماتی که بعضاً بیان شده بود که قرار است انجام دهیم و قول آن داده شده بود و میخواهم اینجا بگویم آن قولهایی که داده شده بود، عمل شده و برنامههایی که در پیشرو داریم که انشاءالله انجام میدهیم، یعنی میخواهم تأکید کنم؛ ما از همان ابتدا برای بسیاری از این مواردی که گفتیم و بسیاری هم نگفتیم، برنامهریزیهای متعدد انجام شد. یکی از آن بزرگترین اصلاحات؛ همین حوزه بود که صورت گرفته، مابقی هم انجام میشود. یک نمونه آن؛ بحث اصلاح در حوزه سهام عدالت است، بحث واریز سود آن که انجام شد، ولی در خصوص بحث اصلاح آن؛ تقریباً دارد نهایی میشود، در خصوص طرح اعتبار ملی که پیشتر صحبت شده بود، امروز اخبار آن را معاون بانک و بیمه وزارت اقتصاد گفتند که ما از دهکهای پایین شروع کردیم و یک مقدار اعتباراتی را مبتنی بر سقفهای اعتباری که برای هر کدام از افراد قابل تخصیص بود، گذاشته شده که انشاءالله جزئیات آن بیشتر داده خواهد شد. ما به مناسبت مبعث حضرت رسول، این هفته این طرح را شروع کردیم و با جمعیت یک میلیون از معلمان عزیزمان، این طرح شروع شده و بعد به سراغ دهکهای پایینتر میرویم و پوشش آنها را در کشور افزایش خواهیم داد. بحث صندوق ارزی را قول داده بودم که اتفاق بیفتد، خوشبختانه هفته گذشته در هیأت عالی بانک مرکزی تصویب شد و سه صندوق ارزی مجوز گرفتند و کارشان را ظرف چند روز آینده شروع میکنند که کمک میکند به جذب منابع و تخصیص آن به بنگاههای بزرگ اقتصادی که صادراتمحور هستند. در خصوص مالیات اصناف، چند خبر خوب بود که با مصوبه سران قوا اعلام شد که با توجه به شرایطی که است، ما هم بحث ادامه استفاده از کارتخوانها را مجوز گرفتیم، بحث جریمههایی که بر اساس قانون باید گرفته میشد، یک تخفیفی را تعویق به سال آینده مصوب شد که اتفاق بیفتد و همینطور فراخوان مالیات ارزش افزودهای که اعلام شده بود، به سال آینده موکول شد که یک مقدار این شرایط اقتصادی که رکود و تورم بالاست، را بتوانیم در این ایام مدیریت کنیم. بحث تمدید مهلت بارگذاری دفاتر الکترونیکی بود که اتفاق افتاد. در خصوص افزایش سرمایهها عرض کردم، اوراق گام ویژه را عرض کردم، اتفاقات خوبی در حوزه واردات کالاهای اساسی و ظرفیتهایی که از کشورهای همسایه خوشبختانه به وجود آمده، یک سری خطوط اعتباری که در اختیار کشور قرار گرفته و اینها در مجموع کمک کرده به این که سیال شود و به راحتی بیاید. جلسات خیلی خوبی را با اصناف و بازاریهای تهران یا برخی استانهای دیگر داشتیم و مسائل و مشکلات آنها در حوزههای مختلف؛ در بیثباتی بازار ارز، مسائل مختلف مالیات و حوزه سامانه مجوزها، عزیزان مسائلی داشتند، شنیدیم، یک کارگروه مشترکی را ایجاد کردیم که بتواند تک تک این دغدغهها را از بین ببرد. ما ۱۵۰ پروژه مشخص با زمانبندی را در وزارت اقتصاد تعریف کردیم و از بین اینها؛ شش مگاپروژه بزرگ است که میتواند یک تحول اقتصادی را برای کشور رقم بزند که این شش مگاپروژه و توضیحات آن ۱۵۰ طرح را که با زمانبندی است در برنامههای آتی خدمت مردم عرض خواهم کرد؛ برنامههایی است که کمک میکند به بهبود فضای کسب و کار، افزایش سرمایه گذاری در کشور و همینطور تأمین مالی بنگاههای اقتصادی.
سؤال: آن زمانی که این تلاطمات ارزی شکل گرفت و اتفاقات افتاد، برخی به این جمعبندی رسیده بودند و در محافل بعضاً مطرح میکردند که موضوع اقتصاد از دست دولت خارج شده، عملاً تیم اقتصادی تسلط بر بازار و اقتصاد ندارد که اشاره کردید؛ اتفاقاتی که تصمیمگیری شده و رخ میدهد، شما چه اطمینان خاطری خواهید داد که اقتصاد کشور تحت کنترل است؟
مدنیزاده: ما برای ابعاد مختلف مسائل اقتصادی کشور برنامه ریزی کردیم؛ از بعد معیشت مردم، بحث اشتغال، تولید، سرمایهگذاری، بحثهای مربوط به اصلاح بانکها، مجموعه بودجه، در حوزه انرژی، تأمین مالی، حوزههای بهبود فضای کسب و کار، خصوصیسازی، ثبات بازار ارز و ثبات سیستم پولی کشور، بازار سرمایه؛ برای تک تک اینها ما برنامه داریم و در جلسهای که سهشنبه گذشته خدمت رئیس جمهور بودیم و لطف کردند وزارت اقتصاد تشریف آوردند، تمام این برنامهها تشریح شد و طبق زمانبندیهایی که مشخص کردیم، برنامه را پیش میبریم و اطمینان داریم به حول و قوه الهی هم بازار ارز باثبات خواهد بود و وضعیت بازار سرمایه و نظام تأمین مالی بنگاههای اقتصادی انشاءالله به خوبی صورت خواهد گرفت و تورم را هم کنترل خواهیم کرد.
نظر شما