کشاورزی دانش بنیان، کلید پایداری تولید محصولات کشاورزی

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز قزوین، مهرزاد محصص مستشاری در برنامه گفت و گوی ویژه خبری شبکه قزوین، اظهار داشت: استفاده از دانش، علم و فناوری در کشاورزی سابقه‌ای طولانی دارد؛ به طوری که تولیدات کشاورزی کشور از ۳۵ میلیون تن در ۴۰ سال پیش به ۱۳۵ میلیون تن در حال حاضر رسیده است.

وی با اشاره به افزایش چشمگیر عملکرد در تولید محصولاتی مانند گندم از یک تن در هکتار به ۱۲ تن در هکتار، تصریح کرد: این افزایش نشان‌دهنده ورود مؤثر علم و دانش به حوزه کشاورزی است.

 محصص مستشاری گفت: با توجه به افزایش جمعیت که نیاز به تولید ۱۶۵ میلیون تن محصول را ایجاب می‌کند، ثابت بودن زیرساخت‌ها و مشکلات اقلیمی از جمله کمبود آب، ما نیازمند تطبیق بهتر خودمان با شرایط هستیم.

وی افزود: افزایش عملکرد و ارتقاء بهره‌وری با حداقل امکانات موجود، امری حیاتی است. این مهم نیازمند استفاده از بذر‌های مرغوب و دانش فنی به‌روز است.

رئیس مرکز تحقیقات کشاورزی قزوین با بیان اینکه دشت قزوین پتانسیل تغذیه ۲۰ میلیون نفر را دارد، مشروط بر آنکه مشکلات کمبود آب و زیرساختی آن مرتفع گردد، بر لزوم همکاری شرکت‌های فناور و بهره‌برداران در جهت تحقق کشاورزی دانش‌بنیان تاکید کرد.

 دانش‌بنیان شدن، ضرورت تحول در کشاورزی استان قزوین

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی قزوین اظهار داشت: دانش‌بنیان شدن کشاورزی یک انتخاب ضروری است؛ کشت‌های موفقی که در شرایط بحرانی صورت می‌گیرد، نشان‌دهنده این ضرورت است.

وی با اشاره به نتایج تست‌های پایش خاک در ۱۵ سال اخیر گفت: در مناطقی مانند آبیک و بوئین زهرا، شوری خاک ما ۵ برابر و شوری آب آبیاری تقریباً ۸ برابر افزایش یافته است. در چنین شرایطی، تولید پایدار برپایه آب و خاک با چالش‌های جدی مواجه است.

محصص مستشاری افزود: برای جلوگیری از ادامه این روند نگران‌کننده، نیاز است که کشاورزی دانش‌بنیان وارد عمل شود. علاوه بر این، باید همکاری بین دستگاه‌های مختلف و تشکیل اتاق مشترک آب و کشاورزی تداوم یابد. این اتاق می‌تواند به عنوان واسطی بین کشاورزان و مسئولین عمل کند و قوانین لازم برای حفاظت از منابع آب و خاک را تدوین کند.

وی همچنین به مشکلات ناشی از کمبود آب اشاره کرد و گفت: آب سد طالقان و قطع شدن آن تأثیرات عمیقی بر کشاورزی دارد. حال به نظر می‌رسد که کشاورزان از روش‌هایی مانند شست‌وشو و لیچینگ به دنبال کاهش شوری خاک هستند، اما لازم است که سیستم‌های آبیاری و بارندگی به وضعیت بهتری برسد تا شرایط بهبود یابد.

 رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی قزوین، در ادامه به نقش نیروی انسانی متخصص و شرکت‌های فناور در این مسیر اشاره کرد و گفت: جذب متخصصان و فراهم کردن زمینه برای فعالیت آنها حیاتی است. ما در مرکز رشد استان تاکنون ۴۰ شرکت فناور حوزه کشاورزی را جذب و حمایت کرده‌ایم و با اختصاص امکانات و آزمایشگاه‌ها، کار‌هایی بومی‌سازی شده و در سطح کشور زبانزد انجام داده‌اند که با متد‌های خارجی برابری می‌کند.

وی چالش اصلی در این حوزه را سرمایه‌گذاری و حمایت مالی دانست و افزود: در ارائه تسهیلات کم‌بهره به این جوانان متخصص و فناور دچار چالش هستیم و نیازمند حمایت جدی‌تر سازمان برنامه و بودجه هستیم که امیدواریم در آینده نزدیک محقق شود.

الگوی کشت و خلاء قانونی

محصص مستشاری در پاسخ به لزوم اصلاح الگوی کشت در شرایط محدودیت منابع آب و خاک، تصریح کرد: در حال حاضر، الگوی کشت بیشتر جنبه انگیزشی و فرهنگ‌سازی دارد تا ساختار قانونی محکم. هدف ما این است که کشاورز به سمت اقتصاد پایه برود و متضرر نشود، اما برای اجرای مؤثر، نیاز به قوانین تشویقی و تنبیهی قوی‌تری داریم.

وی ادامه داد: نمایندگان مجلس قول داده‌اند که در اصلاح قوانین الگوی کشت، توجه بیشتری به جنبه‌های تشویقی و تنبیهی شود تا بتوانیم این مسیر توسعه را با سرعت بیشتری طی کنیم.

دشت قزوین با تکنولوژی بومی‌سازی شده به سوی بهره‌وری

 رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی قزوین، در ادامه این گفت‌و‌گو به مصادیق عینی موفقیت دانش‌بنیان‌سازی در استان اشاره کرد و نقش مرکز تحقیقات را به عنوان یک واسطه کارآمد در انتقال فناوری برجسته ساخت.

وی به یک نمونه موفق از همکاری میان شرکت‌های فناور و بخش کشاورزی اشاره کرد: ما یک شرکت دانش‌بنیان را ترغیب کردیم تا دستگاه‌های هوشمندسازی مصرف کود را که از خارج وارد شده بودند، در سطح ۲۰ هکتار از گلخانه‌های استان پیاده‌سازی کند. نکته جالب این بود که دستگاه‌های وارداتی پس از چند مرحله آسیب دیدند، اما این شرکت داخلی توانست دستگاه خود را توسعه دهد و آن را در سطح گسترده پیاده‌سازی کند.

 محصص مستشاری، افزود: این دستاورد به قدری موفقیت‌آمیز بود که اکنون یک کشت و صنعت بزرگ دیگر نیز درخواست استفاده از این سامانه را برای سطح استان ارائه کرده است. این امر مفهوم بهره‌وری مهندسی ارزش را اثبات می‌کند و مصرف کود را به شدت کاهش می‌دهد.

رئیس مرکز تحقیقات، با تأکید بر اهمیت این موفقیت‌ها برای ایجاد اعتماد در کشاورزان سنتی، اظهار داشت: وقتی کشاورز نتیجه عملیاتی و اقتصادی این فناوری‌ها را می‌بیند، به رشد و توسعه اقتصاد کشاورزی خود اطمینان پیدا می‌کند.

وی به اقدامات ترویجی مرکز اشاره کرد: ما نیز در مرکز، هر سه‌شنبه جلسات آموزشی با محوریت دانش‌بنیان برگزار می‌کنیم تا شرکت‌های فناور محصولات و دستاورد‌های خود را به صورت گسترده به کشاورزان معرفی کنند.

دانش‌بنیان‌سازی تنها راه برای رقابت با کشت ارگانیک و کاهش مصرف سموم

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی قزوین، مسیر آینده کشاورزی استان را در گرو استفاده از فناوری‌های نوین و مدیریت دقیق منابع دانست.

وی توسعه کشت‌های گلخانه‌ای و کشت‌های زیر سایه‌بان را به عنوان راهبردی اساسی برای قزوین معرفی کرد.

محصص مستشاری، در این باره گفت: این روش‌ها به طور شدید میزان مصرف آب را کاهش می‌دهند و در عین حال، عملکرد محصول را افزایش داده و کنترل مخاطرات اقلیمی را میسر می‌سازند.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی قزوین با تأکید بر پیچیدگی‌های کشت گلخانه‌ای، هشدار داد که صرفاً خرید و نصب دستگاه‌ها کفایت نمی‌کند: وقتی وارد فضای گلخانه می‌شویم، کشاورزی سنتی دیگر پاسخگو نیست و کار حتماً باید دانش‌بنیان باشد. به عنوان مثال، اگر کود در زمان صحیح فیزیولوژی گیاه مصرف نشود، خسارت اقتصادی بزرگی به دنبال خواهد داشت.

 محصص مستشاری، چالش اصلی بازار مصرف‌کننده ایرانی را کیفیت طعم محصول دانست و اشاره کرد که محصولات گلخانه‌ای نباید از نظر طعم و مزه، جایگاه ویژه‌ای در ذائقه مردم نداشته باشند.

وی با اشاره به نمونه‌های موفق در استان، این چالش را قابل حل خواند: ما در قزوین، در منطقه آب یک، گلخانه‌ای داریم که گوجه‌ای تولید می‌کند که دقیقاً همان مزه گوجه مزرعه را دارد و در عین حال، بدون مصرف کوچک‌ترین سمی عرضه می‌شود. این در حالی است که مصرف آب در آن پایین‌تر است و در فضای گلخانه، مصرف سموم باید به صورت مداوم کنترل شود.

رئیس مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی قزوین افزود: این سطح از کیفیت که قادر به رقابت با محصولات ارگانیک باشد، با علم و دانش و انتخاب رقم مناسب به دست می‌آید، نه صرفاً با کاشتن یک رقم و استفاده از سم‌پاشی‌های نامناسب که محصولی با ذائقه ضعیف تولید کند.