فناوری RNA، سپر بلای صنعت چای ایران در برابر ویروس‌ها

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما ، رساله دکتری شناسایی ویروس‌های آلوده‌کننده گیاه چای در مناطق عمده تولید آن در ایران با استفاده از توالی‌یابی، توسط فرشته اسماعیل‌زاده و با راهنمایی داود کولیوند، در آزمایشگاه ویروس‌شناسی گروه گیاه‌پزشکی دانشگاه زنجان و با حمایت بنیاد ملی علم ایران انجام شده است.

این پژوهش با تکیه بر فناوری پیشرفته توالی‌یابی نسل جدید به‌عنوان یکی از ابزار‌های نوین زیست‌فناوری، به شناسایی و پایش ویروس‌های آلوده‌کننده گیاه چای در مناطق اصلی کشت این محصول در کشور پرداخته است. استفاده از این فناوری، امکان شناسایی هم‌زمان و دقیق عوامل بیماری‌زای شناخته‌شده و ناشناخته را فراهم می‌کند و به‌ویژه در بیماری‌هایی با اتیولوژی نامشخص، رویکردی کارآمد و مبتنی بر داده‌های ژنومی محسوب می‌شود.

اسماعیل‌زاده، دانش‌آموخته دکترای تخصصی ویروس‌شناسی گیاهی از دانشگاه زنجان، درباره ضرورت اجرای این طرح گفت: با توجه به اهمیت اقتصادی گیاه چای در استان‌های شمالی کشور و مشاهده علائمی دال بر وجود بیمارگر‌های ویروسی در باغات، در حالی که عوامل دقیق این علائم ناشناخته بود، از فناوری RNA Sequencing برای شناسایی جامع ویروس‌های درگیر استفاده شد.

وی افزود: با وجود گزارش ویروس TPNRBV در باغات چای استان مازندران و تهدید بالقوه آن برای صنعت چای کشور، تاکنون اطلاعات دقیقی درباره جدایه‌های ایرانی این ویروس و میزان تنوع ژنتیکی آن در دسترس نبود. در این پژوهش، علاوه بر شناسایی ویروس‌های موجود، ساختار ژنتیکی و تنوع جدایه‌های این ویروس نیز مورد بررسی قرار گرفت که می‌تواند مبنایی برای طراحی راهبرد‌های کنترلی دقیق‌تر باشد.

به گفته این پژوهشگر، گیاه چای یکی از محصولات راهبردی مناطق شمالی ایران است که نقش مهمی در اقتصاد محلی و معیشت کشاورزان ایفا می‌کند. ویروس‌ها با هدف قرار دادن برگ، به‌عنوان بخش اقتصادی اصلی این گیاه، می‌توانند منجر به ریزش زودهنگام برگ‌ها، کاهش رشد، ضعف عمومی بوته‌ها و افت محسوس عملکرد و کیفیت محصول شوند؛ موضوعی که تهدیدی جدی برای پایداری تولید چای به شمار می‌رود.

این طرح، نخستین مطالعه ملی است که با رویکردی مبتنی بر داده‌های ژنومی و استفاده از فناوری‌های نوین زیست‌فناوری، به پایش سلامت ویروسی باغات چای ایران می‌پردازد.

در این تحقیق، نه‌تنها ویروس‌های آلوده‌کننده شناسایی شدند، بلکه مهم‌ترین ویروس غالب در مناطق اصلی کشت تعیین و تنوع ژنتیکی آن تحلیل شد؛ اقدامی که می‌تواند به توسعه کیت‌های تشخیصی دقیق، برنامه‌های اصلاحی برای تولید ارقام مقاوم و طراحی سیاست‌های مدیریت بیماری منجر شود.

اسماعیل‌زاده در پایان تأکید کرد: داده‌های حاصل از این پژوهش، یک بانک اطلاعاتی ارزشمند ژنومی در حوزه ویروس‌های گیاه چای ایجاد کرده است که در اختیار متولیان سلامت گیاهی، مروجان کشاورزی و پژوهشگران قرار می‌گیرد. این اطلاعات می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی علمی برای مدیریت بیماری‌ها، ارتقای بهره‌وری و تضمین پایداری و کیفیت صنعت چای کشور باشد.