دهخدا؛ معمار نثر نوین مطبوعات و مؤلف ماندگارترین لغت‌نامه فارسی

ناصر فیض در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما با اشاره به سال‌ها تلاش دهخدا در تدوین لغت‌نامه گفت: لغت‌نامه دهخدا حاصل بیش از چهار دهه کوشش شبانه‌روزی اوست؛ اثری که جامع‌ترین مجموعه واژگان، معانی، شواهد شعری و اطلاعات تاریخی زبان فارسی است.

وی افزود: دهخدا علاوه بر لغت‌نامه، مجموعه «امثال و حکم» را نیز در چهار جلد تدوین کرد و با گردآوری ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات رایج فارسی، خدمت بزرگی به فرهنگ عامه و زبان مردم انجام داد.

این استاد زبان و ادبیات فارسی با تأکید بر نقش دهخدا در مطبوعات دوره مشروطه گفت: آنچه دهخدا را به چهره‌ای اثرگذار در تاریخ معاصر تبدیل کرد، شیوه نوشتن او در روزنامه «صور اسرافیل» بود؛ روزنامه‌ای که به همت میرزا جهانگیرخان شیرازی منتشر می‌شد و دهخدا نویسنده اصلی آن بود.

فیض ادامه داد: ستون «چرند و پرند» با نام مستعار «دخو» نقطه عطفی در نثر فارسی است. دهخدا در این ستون با زبانی طنزآمیز، تند و در عین حال دقیق، جدی‌ترین مسائل سیاسی و اجتماعی کشور را نقد می‌کرد. این شیوه نگارش پیش از او سابقه نداشت و بعد‌ها به الگویی برای طنزنویسان و روزنامه‌نگاران تبدیل شد.

به گفته وی، «چرند و پرند» تنها طنز نبود؛ بلکه نوعی روزنامه‌نگاری مسئولانه و نقادانه بود که با ظرافت و شوخ‌طبعی، استبداد و تعصب را به چالش می‌کشید. به همین دلیل نیز دهخدا همواره با اعتراض سنت‌گرایان و هواداران استبداد روبه‌رو بود و حتی کار به احضار او به مجلس و تهدید‌های جدی علیه جانش کشید.

علی‌اکبر دهخدا در سال ۱۲۵۷ خورشیدی در تهران و در محله سنگلج زاده شد. تحصیلات خود را نزد غلامحسین بروجردی آغاز کرد و سپس با ورود به مدرسه علوم سیاسی در سال ۱۲۷۸، در زمره نخستین فارغ‌التحصیلان این مدرسه قرار گرفت.

او پس از مدتی خدمت در وزارت امور خارجه و همراهی با سفیر ایران در بالکان، هم‌زمان با اوج‌گیری نهضت مشروطه به ایران بازگشت و فعالیت مطبوعاتی خود را آغاز کرد. روزنامه «صور اسرافیل» در چهارده ماه انتشار، در مجموع ۳۲ شماره منتشر شد و باوجود توقیف‌های مکرر، تأثیری ماندگار بر فضای سیاسی و ادبی کشور گذاشت.

هفتم اسفند در گاهشمار ایران، روز درگذشت علامه دهخداست.