توقف صادرات هلیوم از قطر به علت تجاوز به ایران

به گزارش سرويس بين الملل خبرگزاری صدا و سيما، حمله ایران به تأسیسات صادرات گاز طبیعی قطر، نه‌تنها بازار‌های جهانی انرژی بلکه زنجیره‌های تأمین فناوری در سراسر جهان را نیز تهدید می‌کند، زیرا هلیومی که آن تأسیسات تولید می‌کند، برای مجموعه‌ای از صنایع پیشرفته، حیاتی است.

از هلیوم بیشتر برای باد کردن بادکنک‌های مهمانی استفاده می‌شود، همچنین نهادهای کلیدی در تولید تراشه، موشک‌های فضایی و تصویربرداری پزشکی است.

بر اساس داده‌های سازمان زمین‌شناسی آمریکا، قطر یک‌سوم هلیوم جهان را تأمین می‌کند، اما این کشور ناچار شد اندکی پس از شعله‌ور شدن جنگ، سه هفته پیش، تولید را متوقف کند.شرکت دولتی گاز قطر اعلام کرده که صادرات هلیوم را ۱۴ درصد کاهش خواهد داد.

در ادامه نگاهی عمیق‌تر می‌اندازیم به نقش صنعتی هلیوم:

نقش قطر در عرضه هلیوم

هلیوم محصول جانبی تولید گاز طبیعی است؛ زمانی به دست می‌آید که در فرآیند تقطیر برودتی (در دما‌های بسیار پایین) از گاز جدا می‌شود. قطر که روی بزرگ‌ترین میدان گاز طبیعی منفرد جهان قرار دارد، حدود ۳۰ درصد عرضه جهانی هلیوم را تولید می‌کند؛ بنا بر اعلام سازمان زمین‌شناسی آمریکا.

هلیوم قطر در تأسیسات راس لفان تولید می‌شود؛ بزرگ‌ترین مجتمع گاز طبیعی مایع (LNG) در جهان. اما شرکت دولتی قطرگاز در ۲ مارس به دلیل حملات پهپادی ایران، تولید LNG و «محصولات وابسته» را متوقف کرد و دو روز بعد وضعیت فورس ماژور اعلام کرد؛ به این معنا که به دلیل شرایط خارج از کنترل خود، قادر به انجام تعهدات قراردادی در قبال مشتریان نیست.

پس از آنکه رأس لفان روز‌های چهارشنبه و پنجشنبه دوباره هدف حمله قرار گرفت، قطر گاز از خسارت «گسترده» خبر داد که تعمیر آن سال‌ها زمان خواهد برد و صادرات سالانه هلیوم را ۱۴ درصد کاهش می‌دهد.

فیل کورنبلوث، رئیس شرکت مشاوره‌ای «کورنبلوث هلیوم»، گفت: «این وضعیت را بدتر می‌کند. در بهترین سناریو شما شاید در شش هفته دیگر بتوانید مقداری هلیوم دوباره تولید کنید؛ اما در شرایط فعلی، این اتفاق بسیار بعید به نظر می‌رسد.»

قیمت هلیوم رو به افزایش است

کورنبلوث می‌گوید قیمت‌های لحظه‌ای (اسپات) هلیوم از زمان آغاز بحران، دو برابر شده و احتمالاً باز هم افزایش خواهد یافت.

با این حال، او توضیح می‌دهد که معاملات اسپات در شرایط عادی تنها حدود ۲ درصد کل بازار را تشکیل می‌دهد. هلیوم کالایی است با حجم معامله نسبتاً کم و عمدتاً از طریق قرارداد‌های بلندمدت فروخته می‌شود.

با وجود این، کورنبلوث می‌گوید قیمت‌های قراردادی نیز «می‌توانند بسیار بالا بروند». او اضافه می‌کند: «اگر این توقف طولانی‌مدت باشد، فضای زیادی برای افزایش قیمت وجود دارد.»

به گفته کورنبلوث، کمبود هنوز به طور کامل خود را نشان نداده، زیرا کانتینر‌های هلیومی که قرار بود در زمان شروع درگیری در اوایل مارس پر شوند، همچنان چند هفته زمان لازم دارند تا به آسیا برسند.

«هنوز مخازن مشتریان طرف قرارداد کاملاً از هلیوم خالی نشده است. اما چند هفته دیگر است که کمبود واقعی خودش را نشان می‌دهد.»

هلیوم برای تولید نیمه‌هادی‌ها، از جمله تراشه‌های پیشرفته‌ای که برای مدل‌های هوش مصنوعی در کارخانه‌های آسیایی ساخته می‌شوند، ضروری است.

هلیوم در انتقال و هدایت گرما بسیار خوب عمل می‌کند و همین ویژگی آن را برای خنک‌سازی سریع ایده‌آل می‌سازد.

شرکت‌های سازنده تراشه از هلیوم برای خنک کردن «ویفرها» – دیسک‌های سیلیکونی که مدار‌های الکترونیکی ریز روی آنها چاپ می‌شود – استفاده می‌کنند. هلیوم در جریان فرآیند اچ‌کاری (etching) به کار می‌رود؛ مرحله‌ای که در آن موادی که روی ویفر رسوب داده شده‌اند، تراشیده می‌شوند تا ساختار ترانزیستور‌ها شکل بگیرد.

جیکوب فلدگویز، تحلیل‌گر مرکز امنیت و فناوری نوظهور دانشگاه جورج‌تاون، می‌گوید: در طی فرآیند اچ‌کاری، «شما واقعاً می‌خواهید دما در سراسر ویفر ثابت بماند؛ و برای رسیدن به این هدف باید بتوانید گرمایی را که از ویفر در حال پردازش ساطع می‌شود، خارج کنید.»

او می‌افزاید: «هلیوم رسانای حرارتی فوق‌العاده‌ای است، بنابراین کارخانه‌های تراشه، هلیوم را از پشت ویفر عبور می‌دهند تا هم سرعت دفع گرما را بالا ببرند و هم این فرآیند را یکنواخت نگه دارند.»