هشدار فائو درباره افزایش ۲۰درصدی قیمت کود و خطرات امنیت غذایی ناشی از اختلال در راهگذر تجاری هرمز

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، با تشدید درگیری‌های نظامی در خاورمیانه و اختلالات ایجاد شده در تنگه هرمز کارشناسان و تحلیلگران بسیاری در خصوص پیامد‌های این اتفاق در بخش‌های مختلف هشدار داده‌اند. به نحوی که سازمان فائو در جدیدترین گزارش خود به تبعات بلند مدت این موضوع برای بخش کشاورزی جهان پرداخته است.

ماکسیمو توررو، اقتصاددان ارشد سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، هشدار داد که اختلال مداوم در راهگذر تجاری تنگه هرمز، یکی از شدیدترین شوک‌ها را به جریان جهانی کالا در سال‌های اخیر وارد می‌کند و پیامد‌های قابل توجهی برای «امنیت غذایی، تولید کشاورزی و بازار‌های جهانی» خواهد داشت.

تولید جهانی کود‌های فسفات تحت شعاع اختلال در کریدور تجاری تنگه هرمز

توررو در یک نشست خبری روزانه سازمان ملل متحد تأکید کرد که ترافیک نفتکش‌ها از طریق تنگه هرمز ظرف چند روز پس از تشدید تنش‌ها بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است. این در شرایطی است که این شریان حیاتی برای تجارت جهانی معمولاً روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت (تقریباً ۳۵ درصد از جریان نفت خام جهانی) را در کنار یک پنجم گاز طبیعی مایع (LNG) جهانی و تا ۳۰ درصد از کود‌های شیمیایی تجارت شده بین المللی منتقل می‌کند.

این نماینده سازمان فائو گفت: این فقط یک شوک انرژی نیست. این یک شوک سیستماتیک است که سیستم‌های غذایی را در سطح جهان تحت تأثیر قرار می‌دهد.» او تأکید کرد که منطقه خلیج فارس تقریباً نیمی از تجارت جهانی گوگرد را به خود اختصاص داده است، یک نهاده حیاتی که برای تولید اسید سولفوریک جهت فرآوری سنگ فسفات و تبدیل آن به کود استفاده می‌شود؛ بنابراین اختلال در عرضه گوگرد، تولید جهانی کود‌های فسفات، از جمله در کشور‌های تولیدکننده اصلی را با خطر شکست مواجه می‌کند.

همچنین محدودیت‌های کشتیرانی با افزایش هزینه‌های بیمه تشدید شده است. پس از گسترش مناطق پرخطر در اوایل ماه مارس، حق بیمه خطر جنگ از ۰.۲۵ درصد به ۱۰ درصد ارزش کشتی افزایش یافت و پوشش بیمه اکنون هر هفت روز یکبار تنظیم مجدد می‌شود. توررو هشدار داد که حتی در صورت کاهش تنش، بازگشت به شرایط عادی کشتیرانی ممکن است ماه‌ها طول بکشد.

افزایش هزینه‌های نهاده‌ها و خطرات برای تولید محصولات کشاورزی

این اقتصاددان ارشد سازمان فائو همچنین خاطرنشان کرد که این اختلالات در حال حاضر به هزینه‌های بالاتر برای کشاورزان در سراسر جهان منجر شده است. قیمت کود به شدت افزایش یافته است، به طوری که اوره گرانول خاورمیانه در هفته اول مارس ۱۹ درصد افزایش یافته است، در حالی که قیمت اوره مصر ۲۸ درصد افزایش یافته است.

با توجه به اینکه گاز طبیعی ماده اولیه کود‌های نیتروژنی است، انتظار می‌رود افزایش قیمت انرژی فشار رو به رشد بر هزینه‌های کود را حفظ کند. پیش‌بینی‌های فائو نشان می‌دهد که در صورت ادامه بحران، قیمت جهانی کود می‌تواند در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش یابد.

توررو گفت: کشاورزان با شوک هزینه دوگانه‌ای رو‌به‌رو هستند؛ به این معنا که آنها در کنار افزایش هزینه‌های سوخت، کود‌های گران تری دارند که بر کل زنجیره ارزش کشاورزی، از جمله آبیاری و حمل و نقل، تأثیر می‌گذارد. وی افزود، در پاسخ، بسیاری از تولیدکنندگان احتمالاً مصرف کود را کاهش می‌دهند یا به سمت محصولات با نهاده کمتر روی می‌آورند.

بنا بر این گزارش از آنجایی که مصرف کود از یک واکنش غیرخطی در عملکرد پیروی می‌کند، حتی کاهش اندک نیز می‌تواند منجر به کاهش نامتناسب و زیاد در عملکرد محصولات کشاورزی شود، به ویژه در مناطقی که میزان مصرف پایه در حال حاضر پایین است.

مدت زمان اختلال تعیین کننده خواهد بود

بنا بر این گزارش کارشناسان و تحلیلگران بر این باورند که مدت زمان اختلال در تنگه هرمز تعیین کننده خواهد بود؛ به عبارت دیگر مدت زمان بحران، میزان تأثیر جهانی آن را تعیین خواهد کرد. سازمان فائو معتقد است در صورت اختلال کوتاه مدت تا یک ماه، انتظار می‌رود تأثیرات مهار شوند. ذخایر جهانی غذا در حال حاضر کافی است و بازار‌ها می‌توانند تقریباً ظرف سه ماه به ثبات برسند. در حال حاضر شاخص قیمت مواد غذایی فائو حدود ۲۱ درصد کمتر از اوج خود در مارس ۲۰۲۲ است.

با این وجود اگر این اختلال به مدت سه ماه یا بیشتر ادامه یابد، خطرات به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد و بر تصمیمات جهانی کاشت برای سال ۲۰۲۶ و پس از آن تأثیر می‌گذارد. همچنین سازمان فائو در سناریوی اختلال میان مدت، کاهش بازده محصولات کشاورزی با نیاز شدید به کود مانند گندم، برنج و ذرت، جایگزینی محصولات با محصولات تثبیت کننده نیتروژن مانند سویا و افزایش رقابت از سوی تولید سوخت‌های زیستی را پیش بینی می‌کند، زیرا افزایش قیمت نفت تقاضا برای خوراک کشاورزی را افزایش می‌دهد.

کدام کشور‌ها در برابر بحران تنگه هرمز آسیب پذیرتر هستند؟

توررو کارشناس ارشد سازمان فائو همچنین تأکید دارد که اثرات این بحران بسته به چرخه‌های کشت و وابستگی به واردات متفاوت خواهد بود. بنا بر این گزارش، کشور‌هایی که در حال حاضر آسیب پذیرترین کشور‌ها هستند عبارتند از:

*سریلانکا، جایی که برداشت برنج ما‌ها در حال انجام است.

*بنگلادش، در حال حاضر در فصل بحرانی برنج بورو قرار دارد.

*هند، با کاهش تولید کود داخلی مواجه است.

*مصر، به دلیل وابستگی شدید به واردات گندم، به شدت آسیب پذیر است.

*سودان، در حال حاضر با ناامنی غذایی حاد مواجه است.

همچنین در کشور‌های جنوب صحرای آفریقا، سومالی، کنیا، تانزانیا و موزامبیک به دلیل وابستگی زیاد به واردات کود، به ویژه در معرض خطر هستند. از سوی دیگر صادرکنندگان عمده کشاورزی مانند برزیل نیز ممکن است با تأثیرات تولیدی مواجه شوند و این تأثیرات بالقوه به بازار‌های جهانی سرایت خواهد کرد.

ریسک‌های ثانویه بسته ماندن تنگه هرمز

توررو همچنین به دو ریسک ثانویه حیاتی اشاره کرد؛ اول اینکه کاهش احتمالی جریان درآمد از اقتصاد‌های خلیج فارس می‌تواند میلیون‌ها خانوار در کشور‌های در حال توسعه را که به حواله‌های کارگران وابسته هستند، تحت تأثیر قرار دهد و از سوی دیگر محدودیت‌های صادراتی می‌تواند عرضه جهانی را بیش از پیش محدود کرده و نوسانات قیمت را تشدید کند.

توصیه‌های سازمان فائو برای تاب آوری در برابر بحران تنگه هرمز

سازمان فائو در حالی خواستار اقدام فوری و هماهنگ بین المللی برای بحران پیش آمده شده که پیشنهاد می‌دهد: در کوتاه مدت، ایجاد کریدور‌های تجاری جایگزین، ارائه حمایت مالی اضطراری به کشور‌های وابسته به واردات و اطمینان از دسترسی کشاورزان به اعتبار بسیار مهم است.

در میان مدت، کشور‌ها باید منابع واردات کود را متنوع کنند، ذخایر منطقه‌ای را تقویت کنند و از محدودیت‌های صادراتی اجتناب کنند. از سوی دیگر در درازمدت، فائو سرمایه گذاری در کشاورزی پایدار و کارآمد از نظر نهاده ها، گسترش فناوری‌های جایگزین کود مانند آمونیاک سبز و در نظر گرفتن سیستم‌های غذایی به عنوان زیرساخت‌های استراتژیک را توصیه می‌کند.