اطلس دفاع در ایران در دست تدوین است

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ داریوش ذوالفقاری با اشاره به اینکه پیشینه «میراث دفاع در ایران» به نخستین دیوارهای ایلامی تا پیچیده‌ترین ساختارهای دفاع شبکه‌ای امروز برمی گردد گفت : این میراث یک پیوستار تاریخی- فرهنگی است که در آن شکل دفاع تغییر کرده ، اما اصل دفاع از مردم، سرزمین، دین و آیین و هویت همواره ثابت مانده است.

وی با بیان اینکه در ایران باستان، دفاع بر دژها، دیوارها، ساختارهای شاهنشاهی و نیروی انسانِ رزمی استوار بود، افزود: در ایران اوایل دوران اسلامی، «دفاع شهری» و نظام قلعه‌داری و رباط‌ها شکل اصلی حفاظت بود. در دوره‌های صفوی و قاجار، دفاع با سیاست، مذهب و فناوری پیوند خورد. در دوران معاصر، دفاع مقدس بزرگ‌ترین نقطۀ عطف حافظۀ جمعی شد و سرانجام، در جنگ ۱۲ روزه، دفاع وارد عرصه‌ای تازه شد یعنی دفاع فناوری‌محور، اطلاعات‌محور و جامعه‌محور.

رئیس پایگاه پژوهشی دفاع مقدس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با بیان اینکه اکنون دژهای ایران، مجموعه‌ای از زیرساخت‌های حیاتی، سامانه‌های هوشمند و پدافندی و در کنار آن، مردم و تاب‌آوری اجتماعی‌اند، گفت : از منظر میراث فرهنگی، این تحول به این معناست که دفاع فقط در آثار معماری گذشته نیست بلکه در زیرساخت‌ها، اسناد دیجیتال، روایت‌های مردمی، حافظۀ اجتماعی و شبکه‌های امنیتی نیز تداوم دارد.

ذوالفقاری با اشاره به اینکه میراث دفاع در ایران نه تنها گذشته‌ای درخشان داشته، بلکه آینده‌ای پیچیده و چندلایه نیز پیش رو دارد ، افزود : مستند کردن آن، بر عهدۀ نهادهایی مانند پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری است.

این عضو هیات علمی پژوهشگاه با اشاره به ظرفیت‌های پژوهشی برای پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، افزود : پژوهشگاه می‌تواند با تدوین اطلس دفاع، در حوزه‌های متنوع کارهای ماندگار انجام دهد و کاوش علمی خطوط دفاعی ساسانی، مطالعه دژهای اشکانی و سلجوقی و پژوهش میدانی در مناطق عملیاتی دفاع مقدس شامل این حوزه می‌شود.

وی با اشاره به حوزه مرمت و حفاظت و ظرفیت‌های این حوزه گفت : حفظ دیوار گرگان، مرمت دژهای قاجاری و صفوی، حفاظت از بناها و یادمان‌های دفاع مقدس و تدوین شیوه‌نامه‌های مرمت و حفاظت در دوران جنگ و پس از آن ، جزء ظرفیت‌های پژوهشگاه به شمار می‌رود.

ذوالفقاری با اشاره به ظرفیت مردم‌شناسی دفاع در پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری افزود : ثبت روایت‌های شفاهی جنگ، مطالعه آیین‌های یادبود دفاع و تحلیل فرهنگ مقاومت در مناطق مرزی جزء  این بخش‌هاست.

وی گفت: گردآوری اسناد میراث دفاع، دیجیتال‌سازی آرشیوهای تصویری میراث دفاع و ایجاد «موزه ملی میراث دفاع» یا مخزن پژوهشی یکپارچه ظرفیت‌های مهم پژوهشگاه هستند.

رئیس پایگاه پژوهشی دفاع مقدس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با بیان اینکه گردشگری دفاع از دیگر قابلیت‌های مهم پژوهشگاه محسوب می‌شود، افزود : گردشگری دفاع ، یکی از ظرفیت‌های کم‌تر بهره‌برداری‌شده در حوزه میراث فرهنگی ایران است؛ حوزه‌ای که می‌تواند هم به ثبت و انتقال ارزش‌های دفاعی کمک کند و هم در توسعۀ اقتصادی مناطق نقش‌آفرین باشد.

ذوالفقاری در خصوص مسیرهای گردشگری دفاع تاریخی گفت : طراحی مسیرهای بازدید از دژهای ایلام، مانا و اورارتو، مسیر ماد ـ هخامنشی شامل نوشیجان، هگمتانه و گودین‌تپه و تدوین مسیر تخصصی «ایران و روم» شامل نبرد خران، دژهای ساسانی و سنگ‌نگاره‌های شاپور است.

وی در مورد گردشگری دفاع دوران اسلامی افزود : بازدید علمی ـ آموزشی از قلعه‌های اسماعیلی مانند الموت، لمبسر، گردکوه و مسیر «سلجوقی ـ ایلخانی» شامل شهرهای دفاعی و قلعه‌های کوهستانی البرز و آذربایجان و معرفی ارگ‌ها و قلعه‌های تاریخی صفوی و قاجاری با رویکرد دفاع سرزمینی جزو این مباحث است.

رئیس پایگاه پژوهشی دفاع مقدس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری گفت : گردشگری دفاع مقدس شامل بازآفرینی علمی مناطق عملیاتی جنوب (فتح‌المبین، والفجر، بیت‌المقدس)، طراحی سایت‌های بازدید ایمن در غرب کشور (کرمانشاه، ایلام، کردستان). توسعۀ یادمان‌های دیجیتال و موزه‌های تعاملی و تقویت مسیرهای راهیان نور با رویکرد پژوهشی و آموزشی خواهد بود.

وی گردشگری موضوع دفاع معاصر را عنوان و در اين زمینه به معرفی زیرساخت‌های دفاع غیرعامل (بدون ورود به بخش‌های محرمانه)، طراحی تورهای آموزشی برای آشنایی با فرهنگ تاب‌آوری شهری، بازنمایی میراث جدید دفاع در جنگ ۱۲ روزه و شکل‌گیری حافظۀ دیجیتال دفاع و ایجاد «مسیر روایت» که تجربه جنگ مدرن را بازسازی کند با استفاده از فناوری موزه‌های هوشمند اشاره كرد.