شیوخ عرب دیگر به امریکا اعتماد ندارند

رسانه های بیگانه مواضع جان کری را در نشست منامه نشانه دیگری از دورشدن  امریکا از متحدان دیرینه اش در خاورمیانه ارزیابی می کنند، اما این به معنای آن نیست که واشنگتن خواهان موازنه قدرت به نفع ایران باشد. 

جان کری وزیر امور خارجه امریکا که اواخر هفته گذشته در سفر منطقه ای خود به منامه پایتخت بحرین رفته بود در نشست وزیران خارجه عضو شورای همکاری خیج فارس،  ضمن متهم کردن ایران به اقدامات بی ثبات کننده در منطقه از تهران خواست به  برقراری صلح درسوریه و یمن کمک کند .

جان کری که برای فراهم سازی مقدمات ملاقات باراک اوباما از عربستان در ماه جاری، با وزرای خارجه شورای همکاری خلیج فارس گفتگو می کرد، در پاسخ به آنچه نگرانی شیوخ منطقه از ایران یاد شده است گفت آمریکا به برداشتن تحریم های اقتصادی علیه ایران مطابق توافق انجام شده ادامه می دهد، اما تحریم های جدیدی برای مقابله با آزمایش های موشکی ایران اعمال خواهد کرد که در شورای امنیت در حال بررسی است.

بررسی فضای تحلیلی رسانه های بیگانه  به ویژه رسانه های امریکایی حکایت از آن دارد که از نگاه  تحلیلگران ،  مواضع جان کری در منامه بیش از آنکه برای شیوخ منطقه امیدوار کننده باشد نشانه دیگری ازفاصله گرفتن امریکا از متحدان دیرینه اش در منطقه و بروز جو بی اعتمادی آنان به دولت اوباما است .

جو بی اعتمادی که به زعم رسانه های بیگانه پس از توافق هسته ای این احساس را درشیوخ منطقه ایجاد کرده که امریکا در حال دروی از آنان وشیفت به سوی ایران بوده، بطوریکه حال خود دولت اوباما به مشکلی برای آنان تبدیل شده است .

در پس همه نگرانی ها در مورد ایران، این ترس عمیق تر از طرف متحدان سنتی امریکا - عربستان، امارات متحده عربی، بحرین  و اسراییل- در رسانه ها مطرح است که آمریکا دیگر خاورمیانه ( غرب آسیا ) را یک اولویت نمی داند.

آنچه رسانه ها در تقویت این  باور به آن اشاره می کنند اینکه سعودی ها از خواندن مصاحبه اوباما با آتلانتیک بسیار شوکه و عصبانی شدند که در آن عربستان و دیگر کشورهای کوچک عربی متحد به عنوان  "مفت خور" توصیف شدند و از آنها خواسته شد  «یاد بگیرند همسایگی خود را به اشتراک بگذارند».

از نگاه رسانه های بیگانه واقعیت این است  که تدابیر امریکا برای تسلیح شیوخ منطقه به انواع سامانه های موشکی و تسلیحات پیشرفته و دیگر اطمینان خاطری که کری  در این نشست داد ، تسکین این واقعیت در حال ظهور نبود و آن اینکه توافق هسته ای دولت باراک اوباما  با ایران در حال تغییر یک دهه رویارویی به آغاز توافق  است و احتمالا هیچ بازگشتی نیز در این باره وجود ندارد. 

به زعم رسانه های بیگانه،  توافق هسته ای نه تنها به تضعیف ایران منجر نشده بلکه نفوذ بیشتر تهران را در پی داشته است، شیوخ منطقه به ویژه سران عربستان سعودی، تنها شاهدند رفتار منطقه ای ایران پس از توافق هسته ای بدتر شده است. برای مثال،  نیویورک تایمز نوشت  با گذشت یک سال از توافق هسته ای رهبران کشورهای عربی همچنان نزد آمریکا گلایه می کنند که ایران به آزمایش های موشکی خود ادامه داده، به یمن سلاح می فرستد و فعالیت خود در سوریه را افزایش داده است. اما جان کری برخورد با داعش و القاعده را اولویت دانسته و از ایران برای حل بحران های منطقه ای کمک می خواهد .

به نظر می رسد این برداشت که دیدگاه امریکا به شیوخ عرب منطقه تغییر کرده، با وقعیت هایی همراه است واقعیت هایی که از جنبه ایجابی تغییر نگاه دولت امریکا را به منطقه ضروری می سازد .

امروزه کشورهای منطقه از ساختارهای سیاسی بدوی برخوردارند که تمامی شئونات این کشورها به دست یک خانواده اداره می شود، آموزه های افراطی و تکفیری در این کشورها، رشد جمعیت جوان، افزایش سطح تحصیلات عالی، گسترش ارتباطات رسانه ای وشبکه های اجتماعی، بیکاری و مسایلی  از این دست سبب شده تا بحران هاسی سیاسی ، اقتصادی واجتماعی این جوامع را با پدیده های مختلفی از جمله ظهور گروههای تروریستی روبروسازد .که این پدیده ها می تواند دیگر مناطق از جمله امریکا را هم با تهدید مواجه کند چنانچه در سند راهبردی امنیت ملی امریکا در قرن 21 نیز به آن اشاره شده است. 

هر چند این بحران ها هیچ ارتباطی به ایران ندارد و شیوخ منطقه  با فرافکنی می کوشند مشکلات داخلی خود را به ایران ربط دهند اما به نظر می رسد امریکا می کوشد در این برهه برای تامین منافع بلند مدت خود بگونه ای متحدان خود را بازسازی کند که این مسئله به تغییر موازنه قدرت به نفع ایران تمام نشود .

سخنرانی هیلاری کلینتون در کلوپ اقتصادی نیویورک، می تواند بیانگر  بخشی از استراتژی امریکا برای حفظ منافع بلندمدت این کشور در منطقه باشد. 

کلینتون با اشاره به تحولات چند سال گذشته خاورمیانه که از تونس آغاز شد ریشه این تحولات را اقتصادی دانسته و می گوید اگر می‌خواهیم شاهد ریشه‌دواندن دموکراسی باشیم، باید ابزاری پیشرفته ارائه نمائیم تا به کشورها کمک نمائیم اقتصادهایی را که برای حفظ قدرت حکام مستبد طراحی شده‌اند، اصلاح کنند. 

وی می گوید: «همه چیز در حال و آینده قرن 21 که مرتبط با رهبری آمریکا باشد، چیزی جز اقتصاد نخواهد بود و  در ادامه به جمله‌ای از "هری ترومن" اشاره می‌کند که معتقد است "روابط ما چه خارجی و چه اقتصادی از یکدیگر جداناپذیر هستند."

کلینتون می افزاید: ترومن در آن زمان قدرت اقتصادی خود را برای بازسازی دوستان و حتی دشمنان به کار گرفت و این فرمول هم‌اکنون به همان اندازه قبل درست است.

از مواضع  مقامات امریکایی می توان استنباط کرد این  اصلاحات درصورتی می تواند مطلوب امریکا باشد که  جریان اصلاحات، موازنه قدرت را به نفع ایران تغییر ندهد  و بنابر این یکی از راههای چنین اصلاحاتی،  مهار ایران از طریق تعامل  است .

اینکه جان کری در نشست منامه از برداشتن تحریم های هسته ای و جلب  همکاری ایران برای استقرار  صلح در سوریه  و یمن سخن می گوید و در ادامه از تلاش برای تحریم ها موشکی تهران در همین راستای حفظ موازنه قدرت تحلیل می شود .

در واقع امریکایی ها چاره ای جز فشار برشیوخ منطقه برای اجرای اصلاحات ندارند اما از این نگرانند این اصلاحات به افزایش نفوذ ایران در منطقه و قدرت بیشتر تهران منجر شود بنابر این می کوشند ایران نقشی را بازی کند که آنان برایش تعریف می کنند . 

مواضع جان کری پس از نشست منامه در کنفرانس خبری مشترک با همتای سعودی خود می تواند موید این مطالبه باشد . وزیر امور خارجه امریکا می گوید اگر ایران می خواهد به آنچه که رئیس جمهور این کشور روزهای اخیر درباره اینکه کشورش تهدیدی برای مردم منطقه نیست و خواهان همکاری است، عمل کند، نقطه شروع  حمایت از گفتگوهای صلحی است که در یمن شروع شده است ...ما از ایران می خواهیم به صورتی سازنده به تلاش های صلح بپیوندد و به ما کمک کند تا موضوع سوریه حل و فصل شود، به جای ارسال سلاح برای حوثی ها، به تلاش ها برای تشویق حوثی ها برای صلح ملحق شوند و برای ترک مخاصمه کار کنند. 

---------------------------

بررسی  و تحلیل /  رضا محمدمراد