راهبرد ضد ایرانی آمریکا؛ تغییر برجام یا مقابله با نفوذ

برخی منابع کاخ سفید ادعا کرده اند دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا پایبندی ایران را به موافقتنامه هسته ای سال 2015 تایید نخواهد کرد و به این ترتیب زمینه برای خروج آمریکا از این موافقتنامه و اعمال تحریم های شدیدتر علیه جمهوری اسلامی هموار می شود.

دونالد ترامپ در 12 اکتبر (بیست مهر) و بر اساس گزارش نهادهای مختلف به صورت رسمی باید درباره وضعیت  پایبندی ایران به توافق هسته‌ای با پنج به علاوه یک اعلام نظر کند. بنابراین طبیعی است برجام و نتایج آن و همچنین جنجال آفرینی آمریکا در زمینه آن در صدر اخبار جهان قرار گیرد.  رئیس جمهور آمریکا بر اساس قوانین کنگره این کشور باید هر نود روز این توافق را بررسی و وضع پایبندی ایران را به این توافق اعلام می‌کند. 

ظاهرا آمریکا رویه‌ای سینوسی را  در قبال جمهوری اسلامی ایران در پیش گرفته است و فکر می‌کند می‌تواند با دوره های جدید و پی در پی تحریم‌ها، ایران را مجبور کند به توافقنامه‌های جدید در زمینه‌‌های دیگر وادار کند.  

ظاهرا آمریکا تلاش می‌کند در سه زمینه بر ضد ایران اقدام کند. نخست اینکه به آژانس بین المللی انرژی اتمی اجازه داده شود بازدیدی از تاسیسات نظامی ایران داشته باشد. دوم این که ایران - به رغم مفاد برجام - پس از ده تا پانزده سال دیگر نتواند به دنبال سلاح هسته ای باشد. سوم این که لغو تحریم های ایران و بازگشت پول های این کشور باعث بی ثبات شدن منطقه نشود. اینها انگیزه‌هایی است که ترامپ از آغاز مذاکرات مجدد درباره توافق هسته‌ای دارد. 

نیکی هیلی نماینده آمریکا در سازمان ملل ادعا کرده است فرصتی برای مذاکره مجدد درباره این توافق وجود دارد. در عین حال نماینده پیشین آمریکا در سازمان ملل از دونالد ترامپ خواست که کاملا از برجام خارج شود. جان بولتون در حساب توئیتری خود ادعا کرد: از رئیس جمهور آمریکا می خواهم که کاملان از برجام خارج شود. این توافق مانع از آن نمی شود که ایران به دنبال سلاح هسته ای نرود.

آمریکا در چارچوب توافق هسته ای نمی تواند علیه ایران تحریم هایی را اعمال کند ولی اگر کنگره آمریکا از این توافق خارج شود، مقدمه اعمال تحریم های جدید علیه ایران فراهم خواهد شد. گام نخست این است که رئیس جمهور آمریکا این توافق را تایید نکند و باید قبل از پانزدهم اکتبر این موضوع را به کنگره ابلاغ کند.

البته موانعی بر سر راه ترامپ برای کناری گیری از برجام وجود دارد. به عنوان مثال، کشورهای اروپایی لابی قوی در واشنگتن دارند و می خواهند این توافق باقی بماند. برخی ها می‌گویند که تاکید این کشورها بر باقی بودن در این توافق بر اساس منافع اقتصادی است و برخی‌ها نیز می‌گویند که به دست آوردن اجماع بین المللی برای خارج شدن از این توافق دشوار است به ویژه آنکه روسیه و چین مخالف خروج از این توافق هستند و در شرایط کنونی و تهدیدات کره شمالی بهتر است این توافق حفظ شود. 

ظاهرا همین موانع سبب شده بنا بر برخی گزارش‌ها وزرای دفاع و خارجه آمریکا تلاش کنند تا رئیس جمهور این توافق را حفظ کند. حتی سناتور دموکرات «الیزابت وارن» در بیانیه ای به دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا در مورد پیامدهای نقض توافقنامه هسته ای با ایران هشدار دهد.

با این حال برخی صاحب نظران تصریح کرده اند در صورتی که ترامپ این توافق را تایید نکند و بگوید این توافق به سود منافع ملی آمریکا نیست، این وضع به معنای خارج شدن از توافق نیست بلکه مقدمه ای برای اعمال تحریم های جدید علیه ایران خارج از توافق هسته ای خواهد بود. این مطلب می‌تواند بیانگر این باشد که آمریکا «در وهله نخست» یا به عبارت دیگر «در گام اول» می‌خواهد بدون لطمه زدن به توافق هسته‌ای ایران تغییراتی را در مفاد برجام بوجود آورد.  

در این میان واکنش این روز‌های یک سناتور روسی به خروج احتمالی آمریکا از برجام قابل تامل است.  وی تاکید کرده است خروج آمریکا از توافقنامه هسته ای ایران تاثیری بر صادرات سلاح روسیه به ایران نخواهد داشت.

اگر این اظهارات موضعی رسمی مسکو باشد می‌توان نتیجه گرفت روس‌ها هم با آمریکا در زمینه تغییرات در مفاد برجام همسو هستند. هر چند وانمود می‌کنند در ظاهر موضع دیگری دارند و درباره پیامد‌های خروج احتمالی آمریکا از توافق هسته ای از جمله خشم، برآشفتگی و واکنش تند احتمالی ایران هشدار می‌دهند. 

اما اسکای نیوز امروز به مطلبی اشاره می‌کند که بیانگر این است که آمریکا «نهایتا» - نه در گام نخست- می‌خواهد بدون لطمه خوردن به توافق هسته‌ای تغییراتی را در مفاد برجام بوجود آورد. بر این اساس آمریکا به هر قیمتی نمی‌خواد تغییراتی را در مفاد برجام بوجود آورد و  گزینه‌ای جایگزین نیز برای شکست این سناریو در نظر گرفته‌ است گزینه‌هایی که ظاهرا پیش از این، فرایند عملی شدن آن کلید خورده است. به گزارش امروز اسکای نیوز  "در صورتی که دولت آمریکا نتواند توافق هسته ای را تغییر دهد، راهبرد مقابله با نفوذ ایران را جایگزین می‌کند". 

ظاهرا اقدامات جدید در کنگره آمریکا بر ضد جنبش حزب الله گامی در این جهت است. به گزارش این شبکه تلویزیونی "چهار طرح در کنگره آمریکا برای اعمال تحریم ها علیه حزب الله لبنان به عنوان گروه شبه نظامی وابسته به ایران در حال بررسی است. هفته گذشته کمیته امور خارجی دو طرح را تصویب کرده است و پیش بینی می شود کنگره نیز این دو طرح را تایید کند. آمریکا می خواهد اروپایی ها نیز حزب الله لبنان را به عنوان یک سازمان تروریستی بپذیرند."

بر این اساس حال که برجام دست پای آمریکا را برای تحریم ایران بسته است؛ تنها گزینه پیش روی این کشور برای کنترل نفوذ منطقه‌ای ایران فشار و محصور کردن متحدان منطقه‌ای تهران است. 

----------------------------------------

عبدالرضا خلیلی