پیری سیستم ایمنی بدن و چگونگی مقابله با آن

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما؛ هرچه سن انسان بالاتر می رود به نظر می‌رسد از کارایی بدن در واکنش موثر به بیماری‌ها نیز کاسته می‌شود.

از این رو پیری سیستم ایمنی بدن خطرات ناشی از بیماری‌هایی که فرد به آن‌ها مبتلا می‌شود را افزایش می‌دهد. روند پیری سیستم ایمنی بدن به طور کامل برگشت ناپذیر نیست. عادات خوب و سبک زندگی سالم به افراد در حفظ عملکرد مطلوب سیستم ایمنی بدن با افزایش سن کمک می‌کنند.

سیستم ایمنی از بدن در برابر عوامل خارجی که می‌توانند مضر بوده و موجب بیماری شوند، محافظت می‌کند. در این مورد، ما به مواردی مانند میکروب‌ها (باکتری ها، ویروس ها، قارچ ها، پارازیت ها)، سلول‌های غیر طبیعی خود بدن و آلرژن‌ها (مواد حساسیت‌زا) اشاره داریم. برای تحقق این هدف، پادتن‌ها توسط سیستم ایمنی بدن تولید می‌شوند و باعث می شوند تا مواد مضر را تخریب و خنثی می‌کنند؛ این دفاع ما، در برابر هر گونه تهدید و حمله است.

با این وجود، سیستم ایمنی بدن همواره شرایطی یکسان را حفظ نکرده و در طول زندگی فرد تغییراتی را تجربه می‌کند.

به عنوان مثال، نوزادان تازه متولد شده هنوز از ایمنی کامل برخوردار نیستند و کودکان کوچک تنها دارای پادتن‌هایی هستند که در دوران باردرای از طریق جفت و همچنین در دوران تغذیه از طریق شیر مادر از مادر خود دریافت می‌کنند.

با گذشت زمان و قرار گرفتن در معرض عناصر مختلف، کودکان به تدریج تقویت مکانیزم‌های دفاعی خود را تجربه می‌کنند.

عمکلرد‌های سیستم ایمنی بدن پس از بلوغ جنسی تا حدودی کاهش می‌یابد و مهم‌ترین تغییرات در این مورد مربوط به سلول‌های بنیادی است.

پیر شدن سیستم ایمنی بر در دسترس بودن سلول‌های T نیز تاثیرگذار است اما زمانی که افراد بزرگ‌تر می‌شوند، تحولی بزرگ رخ می‌دهد؛ به طور کلی، ما می‌توانیم پیری سیستم ایمنی بدن را به عنوان تاثیر سن بر سلول‌های این سیستم تعریف کنیم.

با افزایش سن، سیستم ایمنی بدن افت کارایی خود را تجربه می‌کند که می‌تواند با از دست رفتن برخی عملکرد‌های آن از جمله موارد زیر همراه باشد:
افت توانایی تشخیص بین عوامل حارجی و سلول‌های خود بدن. از این رو، سیستم ایمنی در تشخیص عوامل خارجی ناموفق بوده یا سلول‌های بدن را به عنوان عوامل متخاصم در نظر می‌گیرد.
کاهش لکوسیت ها. این شرایط نه تنها از نظر تعداد لکوسیت ها، بلکه از نظر توانایی واکنش آن‌ها به عفونت‌ها رخ می‌دهد.
کند شدن ماکروفاژها. مدت زمان بیشتری طول می‌کشد تا سلول‌های سرطانی و باکتری‌ها توسط ماکروفاژ‌ها نابود شوند.
افت عملکرد پادتن ها. آن‌ها قادر به ارائه واکنش و پاسخگویی موثر نیستند.

تغییراتی که به واسطه افزایش سن انسان رخ می‌دهند بر فعالیت سیستم ایمنی بدن تاثیر می‌گذارند. از این رو، افراد پیرتر احتمال بیشتری دارد به عفونت ها، سرطان، و بیماری‌های مختلف مانند آنفلوآنزا و سینه پهلو مبتلا شوند.

در حقیقت، بسیاری از بیماری‌های خودایمنی اغلب در نیمه دوم بزرگسالی شکل می‌گیرند؛ همچنین، در دوران پیری، از آنجایی که سلول‌های کمتری وجود دارند که روند بهبودی را امکان‌پذیر سازند، بدن به بهبودی کندتر تمایل دارد، این می‌تواند به یک چرخه معیوب تبدیل شود و از آنجایی که بهبودی کند است، بدن در معرض خطر قرار دارد، از این رو، می‌تواند دوباره بیمار شود.

ایمنی ذاتی نخستین خط دفاعی بدن در برابر عفونت است. به طور همزمان، ایمنی تطبیقی به بدن اجازه می‌دهد عوامل بیماری‌زای خاص را به یاد آورده و به آن‌ها حمله کند. به واسطه از دست دادن ایمنی تطبیقی، عوامل بیماری‌زای غیر فعال که پیش از این توسط بدن سرکوب شده اند می‌توانند دوباره فعال شوند. از نمونه‌های کلاسیک در این زمینه می‌توان به هرپس زوستر (زونا) و سل اشاره کرد.

با وجود سناریوی که توضیح داده شد، همچنان می‌توان خطرات مرتبط با پیری سیستم ایمنی بدن را کاهش داد تا آثار آن‌ها به حداقل برسد.

همچنین، امکان به تاخیر انداختن ظهور این روند وجود دارد؛ در این مورد، جنبه‌های مختلفی وجود دارند که از نظر سبک زندگی باید به آن‌ها توجه کرد.این‌ها با چهار مورد اساسی شامل ورزش، غذا، عادات، و مدیریت استرس و عواطف مرتبط هستند.

پژوهش‌ها نشان داده اند که ورزش اثر چشمگیری بر حفظ سلامت سیستم ایمنی بدن دارد. از نظر فیزیولوژیکی، بافت عضلانی برخی پروتئین‌ها به نام میوسین‌ها را تولید می‌کند. این پروتئین‌ها التهاب را کاهش می‌دهند و به حفظ عملکرد ایمنی بدن کمک می‌کنند. برخی مطالعات نشان داده اند که افرادی که از نظر بدنی فعال هستند، نسبت به افرادی با فعالیت بدنی کم، پادتن‌های بیشتری در واکنش به واکسیناسیون تولید می‌کنند.

همچنین، ورزش به محافظت در برابر عفونت‌ها و بیماری‌های مزمن دیگر که ممکن است به ضعف سیستم ایمنی بدن منجر شوند، کمک می‌کند. افزون بر این، ورزش از طریق افزایش سطوح هورمون‌های شادی (سروتونین، دوپامین، اُکسی‌توسین) به کاهش استرس و نگرانی کمک می‌کند. ورزش به حفظ خلق و خوی خوب انسان کمک می‌کند که در بهبودی بیماری یا پرهیز از بیمار شدن اهمیت دارد.

رژیم غذایی سالم
هیچ مدرک مستقیمی که نشان دهد رژیم غذایی سالم پیری سیستم ایمنی بدن را کاهش می‌دهد، وجود ندارد؛ با این وجود، شواهد بسیاری آسیب یک رژیم غذایی ناسالم را نشان می‌دهند.

به بیان دیگر، مصرف بیش از حد چربی‌های ترانس، قندها، و کربوهیدرات‌های پالایش شده به بروز بیماری منجر می‌شود و هر چه بیشتر بیمار شوید، سیستم ایمنی نیز فشار بیشتری را متحمل خواهد شد.

در مقابل، یک رژیم غذایی سالم شامل میوه‌ها و سبزیجات، روغن زیتون، ماهی و ماکیان بیشتر نسبت به گوشت قرمز، و میزان شکر و آرد سفید کمتر می‌شود. این رژیم غذایی با خطر کمتر چاقی، بیماری قلبی‌عروقی، دیابت، و انواع مختلف سرطان پیوند خورده است.

همچنین، یک رژیم غذایی متعادل به حفظ وزن سالم کمک می‌کند. در افراد مسن، انباشت چربی می‌تواند اثر منفی بر التهاب مزمن داشته باشد. التهاب تقریبا با تمام بیماری‌های دوران پیری از دیابت نوع ۲ تا بیماری قلبی‌عروقی و سرطان مرتبط است. همچنین، التهاب مزمن در ابتلا به بیماری‌های خودایمنی در افراد مسن نقش دارد.

عادات سالم و مدیریت استرس و عواطف

زمانی که درباره عادات سالم صحبت می‌کنیم، افرون بر ورزش که پیشتر به آن اشاره کرد، باید خواب خوب را نیز مد نظر قرار دهید. استراحت به بازیابی انرژی مورد نیاز بدن و کسب آرامش کمک می‌کند. به طور همزمان، ما باید از مصرف موادی که به بدن آسیب می‌رسانند، پرهیز کنیم که از آن جمله می‌توان به الکل، سیگار و مواد مخدر اشاره کرد.

حتی کافئین بیش از حد نیز می‌تواند مضر باشد. همچنین، باید از کار زیاد، نگرانی ها، استرس و عواطف منفی تا حد امکان پرهیز کرد. هر چیزی که موجب بی تعادلی شده و ما را بیمار کند بر توانایی بدن برای بهبودی تاثیر می‌گذارد. به بیان دیگر، این شرایط بر طول عمر سیستم ایمنی بدن ما تاثیر می‌گذارد.

 

برای جلوگیری از خطرات پیری سیستم ایمنی بدن نباید تا فرا رسیدن دوران پیری صبر کنیم. اگر هنوز جوان هستید یا به اوایل دوران بزرگسالی رسیده اید، می‌توانید مراقبت از سیستم ایمنی بدن خود را آغاز کنید. این کار دشوار و پر هزینه نیست. ورزش، رژیم غذایی سالم، پرهیز از الکل و سیگار و نگرانی‌ها و خواب خوب آن چیز‌هایی هستند که باید مد نظر قرار دهید. فواید بلند مدت آن‌ها بسیار ارزشمند خواهد بود.