تحول دیجیتالی صنعت بانکداری در گرو تحقق نئوبانک

از سال 2015 میلادی، صنعت بانکداری دنیا در یک چالش درون خانواده‌ای، نسل جدیدی از بانک‌ها را تحت عنوان نئوبانک به دنیا معرفی کرد و از این طریق با شفاف‌سازی فعالیت‌ها، تجزیه ‌و تحلیل داده‌ها، ساده‌سازی مدل کسب ‌و کار و ارائه خدمات بانکی شخصی‌سازی‌شده و ارزان، بانک‌‎های سنتی و شعبه‌های فیزیکی آنها را با چالش جدی مواجه کرد.

وجه تمایز آنها تمرکز بر فناوری‌های دیجیتال و حذف مفهوم شعبه از صنعت بانکداری است که این امر علاوه بر ایجاد یکپارچگی بیشتر در الگوهای ارائه خدمات، موجبات ایجاد ساز و کارهای تحلیل برخط داده‌ها و در نهایت، مشتری محوری را در نحوه ارائه خدمات بانکی فراهم می‌کند.
ماموریت نئوبانک‌ها ارائه همه خدمات بانکی اعم از احراز هویت، افتتاح حساب، اعطای تسهیلات و... در بستر ابزارهای الکترونیکی به مشتریان است. در یک تعریف دقیقتر، منظور از نئوبانک، بانکی است که بتواند همه خدمات بانکی و فرابانکی را به صورت کاملاً دیجیتالی، ارزان، امن و بدون نیاز به مراجعه حضوری مشتریان به شعبه و فقط روی گوشی تلفن همراه به مشتریان ارائه دهد.
در نئوبانک‌ها چابکی، اثربخشی و کارآمدی در ارائه خدمات، با کمترین هزینه و منطبق با نیازهای مشتریان به عنوان یک اصل پذیرفته شده مورد تاکید است. در واقع، هزینه‌های هنگفتی که در بانک‌های سنتی صرف نگهداری و تجهیز شعب و روزآمدسازی سرمایه انسانی است، در نئوبانک‌ها حذف و بخش عمده هزینه‌ها صرف توسعه زیرساخت‌های فناورانه و به روز نگهداشتن آنها می‌شود.
انتظار می‌رود در آینده شاهد کم رنگ‌تر شدن فعالیت بانک‌های سنتی و گسترش جامعه هدف نئوبانک‌ها در سطح جوامع مختلف باشیم که این امر قطعاً بانک‌های قدیمی را مجبور به ایجاد تغییرات ساختاری و حذف فرآیندهای پیچیده و موازی، با هدف مواجهه مدیریتی با چالش‌های پیش‌رو خواهد کرد. 
در کشور ما ایران نیز به تازگی مشابه همه تغییرات و تحولات پیشین، ایجاد نئوبانک‌ها با ورود مفاهیم مرتبط با این موضوع در ادبیات کارشناسان و صاحبنظران این صنعت مطرح شده است و به تازگی معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی ج.ا.ا ضمن اعلام راه‌اندازی یک تا چند نئوبانک در کشور تا سال ۱۴۰۰ از تهیه اطلس توانمندی‌های هوش مصنوعی در حوزه بانکداری خبر داده است؛ لیکن، علیرغم همه این مباحث، تاکنون چارچوب‌ها و قوانین و مقررات حاکم بر موضوع تا این مقطع زمانی از سوی این مرجع ارائه نشده است.

هر چند نئوبانک‌ها در کشورهای مختلف دنیا فعالیت‌ خود را آغاز کرده‌اند اما، این مقوله هنوز در ایران در ابتدای راه است. به عنوان نمونه، در یک سناریوی کم‌خطر و مشارکتی پیش‎بینی می‎شود که اولین نئوبانک‌های کشور با مشارکت بانک‌های سنتی و در سایه آنها شروع به فعالیت کنند که این امر در صورت عدم توجه به ماموریت و هدف تشکیل این بانک‌های نوظهور، در میان مدت باعث تسری ساختار مدیریتی و فرآیندی بانک‌های سنتی به نئوبانک‌ها خواهد شد.
بانک‌های ایرانی در سنوات اخیر در عرصه ارائه خدمات الکترونیکی از طریق سامانه‌هایی مانند موبایل بانک و اینترنت بانک بسیار فعال عمل کرده‌اند که این مهم تا حدودی مفهوم ارائه خدمات به صورت غیرحضوری را در شبکه بانکی کشور ساری و جاری کرده است؛ لیکن، توجه دقیق به نیازها و خواسته‌های ذینفعان و مشتریان اینگونه خدمات، می‌تواند تعریف دقیقتری از خواستگاه و جایگاه نئوبانک‌ها را در شبکه بانکی کشور نمایان کند. 
از سوی دیگر، در یک نئوبانک، محصولات و خدمات بایستی متناسب با سلیقه کاربران شخصی‌سازی شده و در یک قالب کاربرپسند به آنها ارائه شود. 
حائز اهمیت است که با توجه به نوع کاربران این گونه بانک‌ها، ایجاد مزیت‌های منحصربفرد در خدمات و محصولات نئوبانک‎ها امری اجتناب ناپذیر است. 

در یک نگاه دقیقتر، بانک‌های آتی با حرکت به سمت معماری سرویس‌گرا و ارائه خدمات بانکی در قالب سرویس‌‌های پایه‌ای به مشتریان، به عنوان واسطه‌ای میان مشتریان و شرکت‌های ارائه دهنده اینگونه سرویس‌ها نقش آفرینی خواهند کرد. 
به عبارت دیگر، در این دگردیسی، شرکت‌های فناوری، با ارائه بستری برای سرویس‌هایی که قابل انتخاب و چینش در کنار هم (برای تشکیل بانکی که در این مسیر سرمایه‌گذاری هوشمندانه با اتکاء به خلاقیت و نوآوری‌هایی که تکنولوژی به ارمغان آورده است) باشد، راهگشا خواهند بود.
امید است همه سیاستگذاران حوزه پولی و بانکی کشورمان با نگاهی عمیق‌تر به آینده، فرصت‌های ذیقیمتی برای این صنعت رقم بزنند.
راما روشن‌روان
کارشناس بانکداری الکترونیکی