تقویم تاریخ؛ از قرارداد سایکس پیکو تا لغو امتیاز کاپیتولاسیون

 

لغو امتیاز استعماری کاپیتولاسیون توسط مجلس شورای ملی
۹۴ سال پیش در چنین روزی برابر با نوزدهم اردیبهشت ۱۳۰۶ هجری شمسی امتیاز استعماری «کاپیتولاسیون» توسط مجلس شورای ملی ایران لغو شد.

مفهوم عام حقوقى کاپیتولاسیون، عبارت از نظام قضاوت کنسولى و برخى امتیازات و مصونیت هاى قضایى است که به موجب آن، اتباع یک کشور در صورت ارتکاب جرم در کشور مورد نظر، از شمول قوانین جزایى و مدنى در قلمرو کشور میزبان مستثنى مى شدند. حق کاپیتولاسیون در ایران، اولین بار در معاهده ترکمنچاى در سال ۱۲۰۶ ش در زمان فتحعلى شاه قاجار به روسیه داده شد و بعد‌ها بسیارى از دولت هاى دیگر نیز صاحب این امتیاز شدند و قضاوت کنسولى خود را بر دستگاه سیاسى و قضایى ایران تحمیل کردند. در سال ۱۲۹۷ ش، لایحه اى به تصویب رسید که به موجب آن حق کاپیتولاسیون روس‌ها در ایران که تحت فشار و تهدید و تطمیع، برخلاف مصالح ملت ایران بود با استناد به قانون اساسى لغو شد. پس از لغو قرارداد کاپیتولاسیون بین ایران و روسیه، قراردادهاى مشابه با کشورهاى دیگر نیز ملغى شد، اما کشورهاى غربى همچنان به این امتیاز پایبند بودند تا این که مجلس شوراى ملى در چنین روزى در نوزدهم اردیبهشت ۱۳۰۶ ش، الغای کاپیتولاسیون را اعلام کرد و به همه دولت هایى که از حق کاپیتولاسیون استفاده مى کردند یک سال وقت داد که در قراردادهاى خود تجدید نظر و این امتیاز را لغو کنند. این قانون ننگین، یک بار دیگر در سال ۱۳۴۳ ش مطرح شد و به تصویب رسید که به سبب اعتراض امام خمینى (ره) به آن، آن حضرت را به ترکیه تبعید کردند. در نهایت کاپیتولاسیون پس از پیروزى انقلاب اسلامى ایران براى همیشه در این کشور لغو شد.