موانع استارتاپ‌ها (کسب وکار‌های نوین) در حکمرانی دیجیتال

به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما: اینترنت به عنوان بستری برای گسترش فعالیت‌ها و افزایش درآمدزایی مورد توجه کسب و کار‌ها قرار گرفته است؛ چنان‌که امروزه شاهد توسعه‌ی کسب و کار‌هایی هستیم که نه تنها بخشی از فعالیت آ‌ن‌ها، بلکه اساس موجودیتشان در این بستر شکل گرفته است. کسب وکار‌های بزرگی از این فرصت بهره‌مند شده و سود‌های کلانی به دست آورده‌اند.
یکی از دلایل میزان اهمیت آن‌ها نقش‌شان در اقتصاد کشور‌ها و ایجاد مشاغل جدید است. اما این حوزه نیز مانند هر بخش دیگری از اقتصاد خالی از شکست و مشکلات نبوده است. در کشور ما نیز در طی سال‌های اخیر استارتاپ‌های بسیار زیادی شکل گرفته و متناسب با نرخ شکست بالای استارتاپ‌ها در سراسر جهان، بسیاری از استارت آپ‌های موفق ایرانی نیز با شکست مواجه شده اند.

اما همچنین بسیاری از آن‌ها نیز به موفقیت رسیده و اکنون به کمپانی‌های معتبری تبدیل شده اند که خیلی از ما از محصولاتشان در زندگی روزمره خود استفاده می‌کنیم. در عین حال بررسی‌ها و پژوهش‌ها نشان داده اند که چالش‌ها و مشکلات موجود در فضای استارتاپ‌ها در بیشتر کشور‌های در حال توسعه یکسان هستند. در کشور ما نیز چالش‌ها و مشکلاتی برای استارتاپ‌های ایرانی و بومی مطرح هستند که باعث جلوگیری از رشد و پیشرفت بسیاری از فرصت‌ها شده اند.

* استارت آپ‌های موفق ایرانی
- استارتاپ‌های حوزه استخدام و کاریابی: جابینجا، جاب ویژن، کاربانک، اسکیل ما و …
-  استارتاپ‌های حوزه اپلیکیشن ها: اپتو، مستر ۲ اپ، پازلی و …
 - استارتاپ‌های حوزه آرایشی و بهداشتی: موتن رو، خانومی، میسلند، روبان و …
- استارتاپ‌های حوزه اخبار فناوری: زومیت، دیجیاتو، زومجی، ترنجی و …
- استارتاپ‌های حوزه کارآفرینی: اکوموتیو، شنبه مگ، نت استارت، آراتیس و …
- استارتاپ‌های حوزه فروشگاه‌های اینترنتی: ایمالز، زنبیل، تهران کالا و …
- استارتاپ‌های حوزه آموزش مجازی: ایسمینار یکی از کامل‌ترین حوضه‌های آموزشی در کشور می‌باشد
- استارتاپ‌های حوزه سبک زندگی: روزیاتو، چگونه ها، پادپرس، صورتی‌ها و …
- استارتاپ‌های حوزه محل اقامت: اسنپ تریپ، جاباما، سفرمی، پارمینت و …
- معروف‌ترین استارتاپ‌هایی که در زندگی روزمره ما جای دارند: دیجی کالا، اسنپ، تپسی، علی بابا، ترب، جعبه، کافه بازار، آپارات، دیوار و …

 موانع عمده استارت‌آپ‌ها در ایران
- زیرساخت‌های مناسب برای پذیرش استارت‌آپ فراهم نشده است و بوروکراسی پیچیده برای گرفتن مجوز‌های متعدد از دستگاه‌ها و سازمان‌های متعدد دشوار و گاهی ناممکن است.
- حاکم بودن نگاه سنتی، به رغم برخی اقدامات مفید صورت گرفته از سوی معاونت علمی ریاست جمهوری، هنوز یک نگاه مشترک و آینده‌نگر در ارتباط با فعالیت استارت آپ‌ها وجود ندارد.
-  دسترسی پیدا کردن به تسهیلات بانکی هم مستلزم به رسمیت شناخته شدن آن استارت‌آپ از سوی وزارت کار است.

 موانع توسعه استارتاپ‏ها به روایت مجلس
 بیمه/ بسیاری از کسب‎وکار‌های نوپا به‎دلیل فشار هزینه‎ای بیمه در بدو تاسیس، قادر به بیمه کردن کارمندان و پرداخت حق بیمه کارفرما نیستند و به‎دلیل احتمال بالای شکست کسب‎وکار به‎واسطه ریسک فناوری، تمایلی به ثبت رسمی شرکت یا استخدام رسمی کارکنان خود ندارند.

 مالیات/ مدل‌های محاسبه مالیات بر درآمد، حقوق و ارزش‌افزوده در کشور مبتنی‌بر کسب‎وکار‌ها و شرکت‌های سنتی است و این مدل در بیشتر موارد با نوع فعالیت و هزینه‌های شرکت‌ها برای توسعه کسب‎وکار همخوانی ندارد.

 نظام تامین مالی/ مشکل جذب سرمایه و فقدان مدل‌های تامین مالی مناسب و خلأ‌های قانونی در این ارتباط است. بسیاری از کسب‎وکار‌های نوپا، امکان تامین مالی از طریق وام‌های معمول بانکی به‌دلیل درخواست وثیقه‌های سنگین و نامتناسب با اندازه کسب‎وکار خود را ندارند.

 مجوز/ برخی از مهم‌ترین نهاد‌های صدور مجوز به ویژه در مورد شرکت‌های حوزه ICT عبارتند از: وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت صنعت، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، وزارت علوم، وزارت ارشاد و سایر نهاد‌ها بسته به زمینه فعالیت شرکت. همچنین نهاد‌های مختلف، به استناد قانون یا مقرراتی که اختیار صدور مجوز را برای آن‌ها پیش‎بینی کرده است، می‌توانند اقدام به نظارت، جریمه یا تعطیلی کسب‌وکار نیز کنند (واجا، پلیس فتا، اداره نظارت بر اماکن (نیروی انتظامی)، پلیس آگاهی، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، معاونت‎های امنیتی نهاد‌ها و سازمان‌های مختلف.

 بازار/ در بسیاری از بررسی‌های انجام شده، این شرکت‌ها اهمیت وجود بازار و تقاضا برای تولیدات خود را بسیار بیشتر از حمایت‎های تحریک طرف عرضه و حتی کمک‌های بلاعوض عنوان کرده‎ اند.

 نظام مالکیت فکری/ از آنجا که استارت‌آپ‎ها به شدت بر منابع فکری و ایده‌های نوآورانه خود متکی هستند، حفاظت از حقوق مالکیت فکری یکی از سیاست‌های حمایتی زیربنایی و کلیدی در زیست‌بوم کارآفرینی و نوآوری کشور محسوب می‌شود. فرآیند‌های زمانبر ثبت اختراعات در کشور و بلاتکلیفی بین قوه مجریه و قضائیه به شدت بر ساماندهی وضعیت حقوق مالکیت فکری که رشد و تثبیت و بازار شرکت‌ها را در معرض آسیب قرار داده است، تاثیر دارند.

پژوهشگر: محمد نیک ملکی