خزان در بهار حیات وحش فارس

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، مرکز فارس، تَب اَمانش را بُریده؛ جسم نحیف و بی جانش با چشمانی باز روی زمین اُفتاده؛ دیگر خبری از گُریختن میان صَخره‌ها نیست و به سختی نفس‌های آخر را می‌کِشد...

 

کمی آن طرف تر، از میان صخره‌های سنگی که همیشه صدای سکوت می‌آمد، این بار صدای مرگ، بلندتر از هر صدایی شنیده می‌شود و بوی لاشه‌ها مشامت را آزار می‌دهد، اما همین بوی متعفن است که محیط بانان را به سمت لاشه حیوانات می‌کشاند.

این حکایتِ صد‌ها کَل، بُز، قوچ و میش وحشی است که مرگ سیاه یا همان طاعون نشخوارکنندگان کوچک بر سَرشان سایه انداخته و این روز‌ها دسته دسته و رأس به رأس از بین می‌روند.

 

لیلا جولایی رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست فارس می‌گوید: طاعون نشخوارکنندگان کوچک، بیماری ویروسی با قدرت کُشندگی بالاست که حیات وحش استان فارس مانند بسیاری از نقاط کشور درگیر آن شده است.

خانم جولایی می‌افزاید: در ۲ سال گذشته در استان‌های فارس و اصفهان نزدیک به هزار رأس بُز، پازن، قوچ و میش بر اثر این بیماری از بین رفته است که این عدد بسیار بیش‌تر از آمار سالانه شکار غیرمجاز در این مناطق است.

فربد هومن، دامپزشک اداره حفاظت محیط زیست فارس می‌گوید: این بیماری با شروع ناگهانی تب، ریزش ترشحات از چشم و بینی، زخم دهان، تنگی نفس و سرفه بروز می‌کند و به سبب واکسینه نشدن دام‌های وحشی آن‌ها را تلف می‌کند.

وی با بیان اینکه این بیماری از دام‌های اهلی به حیات وحش منتقل شده است، می‌افزاید: این تلفات سنگین و غیر قابل جبران به سبب بی دقتی در ورود دام آلوده از استان‌های همجوار بوده است.

آقای هومن، علت اصلی شیوع این بیماری را استفاده مشترک دام‌های اهلی از چراگاه ها، چشمه‌ها و آبشخور‌های حیات وحش می‌داند و می‌گوید: تلفات این بیماری که در سال‌های اخیر در حال پیشروی است کنشگران و متخصصان محیط زیست را به شدت نگران کرده است.

خانم جولایی رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست فارس هم اضافه می‌کند: دامداری سنتی بلای جان حیات وحش است و چرای دام از یک سو باعث فقیر شدن مراتع و کاهش وسعت زیستگاه‌های مطلوب حیات وحش می‌شود و از سوی دیگر با انتقال بیماری‌ها به یک‌باره سرمایه بزرگی را به نابودی می‌کشاند.

حمید ظهرابی مدیر کل محیط زیست استان فارس نیز با بیان اینکه طاعون بیشتر در شهرستان‌های مرزی استان فارس از جمله لارستان در نزدیکی هرمزگان، بوانات در نزدیکی یزد و قطرویه در مرز کرمان شیوع پیدا کرده است، تاکید می‌کند: این مرگ و میر ناگهانی نشان می‌دهد دام‌های قبل از ورود به فارس قرنطینه نمی‌شوند و به صورت قاچاق به استان وارد می‌شوند.

مدیر کل محیط زیست استان فارس با بیان این که بیش از ۲ دهه است که طبیعت و محیط زیست فارس با پدیده خشکسالی که حالا به یک بحران تبدیل شده است دسته و پنجه نرم می‌کند، می‌افزاید: بارندگی در استان، سال زراعی جاری ۴۰ درصد نسبت به میانگین بلند مدت و ۶۰ درصد نسبت به پارسال کاهش داشته است.

ظهرابی که نگرانی از چگونگی وضع حیات وحش در تابستان پیش رو در کلامش موج می‌زند، می‌گوید: مرگ سیاه، مهم‌ترین پیامد خشکسالی است و با توجه به کاهش منابع آب و علوفه و ورود دامداران به مناطق امن و استفاده دام آن‌ها از آبشخور‌های حیات وحش، احتمال شیوع این بیماری را در بین نشخوارکنندگان و حیات وحش استان فارس افزایش داده است.

مدیر کل محیط زیست استان فارس تاکید می‌کند: طاعون نشخوارکنندگان کوچک از دام‌های اهلی به حیات وحش سرایت می‌کند و برای پیشگیری از این پیامد باید تمام دام‌های اهلی علیه این بیماری واکسینه شوند.

آقای خیده محیط بانی که ۳۰ سال شاهد جَست و خیز و خَرامیدن گلّه‌های کَل و بُز بوده حالا با دیدن لاشه بی جان آن‌ها اشک می‌ریزد و با حسرت می‌گوید: کابوسِ طاعون، حال خوشم را گرفت و داغ دیدن دوباره آن روز‌ها را به دلم گذاشت.

او که در گرما و سرما به عشق حیات وحش، وجب به وجبِ منطقه شکار ممنوع توت سیاه بوانات را روزانه پایش و نگهبانی کرده است، می‌گوید: برای حفظ حیات وحش سال‌ها همه‌ی خطر‌ها را به جان خریدم، ولی با آمدن طاعون و از بین رفتن تمام کل و بز‌های توت سیاه، نتیجه تلاش چندین ساله ام دود شد و به هوا رفت.

خوش آمن دهیار روستای مُنجِ بوانات که یکی از همیاران محلی فعال است، از برخی دامداران گلایه می‌کند و می‌گوید: عمق فاجعه آنجاست که برخی افراد پروانه چرا دارند، اما دامی ندارند و مجوز چرایِ دام خود را در اختیار دامدارانی قرار می‌دهند که بدون پروانه چرا هستند و با استفاده از این پروانه به ورود دام‌های خود به منطقه شکار ممنوع توت سیاه اقدام می‌کنند.

او می‌گوید: طاعون نشخوارکنندگان کوچک قابل سرایت به انسان نیست، اما انسان‌ها را درگیر می‌کند و در ازای چرای بی‌رویه و بی‌اجازه در مراتع آلوده، دام‌هایشان را از آن‌ها می‌گیرد.

علی جواهری معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری فارس نیز در این باره هشدار می‌دهد کمبود نیرو برای رصد و کنترل پروانه چرای دام علت اصلی ورود بی رویه دام در مراتع و منابع طبیعی استان است.

تلف شدن کل و بزهای وحشی در لارستان

خدانظر انصاری رئیس اداره محیط زیست لارستان با تایید خبر تلف شدن تعدادی از کَل و بُز‌های وحشی منطقه دُرز و سایبان به علت بیماری طاعون، می‌گوید: این منطقه جزو مناطق آزاد و خارج از منطقه حفاظت شده است و با اقدام پیشگیرانه، از ورود بیماری به مناطق حفاظت شده جلوگیری شده است.

او تاکید می‌کند: پایش روزانه، لایه روبی و ضد عفونی، پُر کردن آبشخورها، جلوگیری از ورود هرگونه دام اهلی به منطقه حفاظت شده هِرمود از جمله برنامه‌هایی بوده که برای کنترل و پیشگیری از ورود بیماری به مناطق حفاظت شده اجرا شده است.

علی جامِشی، یکی دیگر از محیط بانان منطقه توت سیاه بوانات که شاهد تلف شدن بسیاری از حیات وحش این منطقه بر اثر طاعون بوده است، می‌گوید: برای نجات جان دیگر چارپایان، تمام منطقه را با همکارانم و همیاران محلی پایش کرده ایم و لاشه حیوانات تلف شده را که ۸۰ درصد آن‌ها در اطراف آبشخور‌ها و قله‌ها بودند در گودال‌های عمیق دفن و اطرافشان را با آهک پوشانده ایم و به علت صعب العبور بودن منطقه، برخی لاشه‌ها را با شعله‌های آتش سوزانده ایم.

جواد مهدی پور رییس پارک ملی قطرویه هم می‌گوید: در چند ماه گذشته ۷۰ راس بُز و کَل در این منطقه به علت ابتلا به طاعون نشخوار کنندگان کوچک تلف شده است.

لیلا جولایی رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست فارس می‌گوید: ریشه‌کن کردن بیماری‌های مرگباری، چون طاعون به برنامه‌ریزی در سطح کلان مدیریتی و همکاری مشترک سازمان محیط زیست و سازمان جهاد کشاورزی نیاز دارد.

او به دستان خالی محیط زیست برای مبارزه با طاعون اشاره می‌کند و می‌گوید: در دو سال اخیر منابع مالی محیط زیست در حوزه‌های مدیریت بحران، کاهش یافته و برای آتش سوزی و شیوع بیماری، اعتباری در اختیار این مجموعه قرار داده نشده و این روز‌ها چالش مهم این مجموعه تامین منابع مالی در این زمینه است.

خانم جولایی که دغدغه اش پیشگیری از شیوع بیماری طاعون است، می‌افزاید: اگر پای این بیماری به منطقه‌ای باز شود، فاجعه به بار می‌آید و صحنه جان دادن یک حیوان وقتی کاری برای نجاتش از دستت برنمی‌آید؛ به این زودی‌ها از خاطر نخواهد رفت.

رییس اداره نظارت بر امور حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست فارس می‌گوید: برای حفظ حیات وحش که میراث طبیعی است از مردم و دوستداران محیط زیست می‌خواهیم در این شرایط سخت برای ساخت آبشخور، تامین آب و علوفه به این مجموعه کمک کنند.

خدانظر انصاری مدیر حفاظت محیط زیست شهرستان لارستان از حمایت برخی نیک اندیشان و حامیان محیط زیست برای ساخت آبشخور خبر می‌دهد و می‌گوید: خیران منطقه خور لارستان تاکنون به ساخت ۱۴ آبشخور در اطراف و نزدیکی منطقه حفاظت شده هِرمود اقدام کرده اند.

او می‌افزاید: آبشخور‌های این منطقه روزانه توسط محیط بانان پایش و هفته‌ای یک بار آبرسانی می‌شوند.

شریف سعدی، محیط بانی که عشقش به محیط زیست در قالب کلمات نمی‌گنجد، جسم نیمه جان بُز وحشی را به دوش می‌کشد و به امید اینکه رمقی دوباره به جان حیوان زبان بسته برگردد، صخره‌ها و شیب تند ۲ هزار متری را با تقلا و بدون استراحت طی می‌کند تا رهسپار قرارگاه شود.

بُز وحشی که طاعون تمام بدنش را گرفته، نفس نفس می‌زند. چشمانش، اما هنوز به امید زندگی دوباره، سوسو می‌زند.

 

*  فریبا غلامی
خبرگزاری صداوسیما مرکز فارس