آغاز انارچینی در تنها ذخیرگاه انار‌ستان ترش خاورمیانه

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای مرکز مازندران،میانکاله با وسعت ۶۸ هزار و ۸۰۰ هکتار یکی از مهمترین مخازن نگهداری ژن‌های گیاهی و جانوری زیست کره و متشکل از اکوسیستم‌های مختلف با گیاهانی مانند تمشک، گل پر و انار است.

یکی از میوه‌های جنگلی که در دامنه ارتفاعات شمال البرز در اواخر فصل تابستان و اوایل فصل پاییز خودنمایی می‌کند، اناری است که بیشتر طعم ترش دارد و از آن برای پختن رب انار استفاده می‌کنند.


آغاز انارچینی در تنها ذخیرگاه انار‌ستان ترش خاورمیانه

پاییز این روز‌های مازندران، پاییز شاخه‌های متواضع درختان انار ترش میانکاله است شاخه‌هایی که از سنگینی میوه‌های بهشتی سر خم کرده اندو آواز‌های دسته جمعی کارگران در انارستان‌های میانکاله بهشهر حال این روز‌های فصل برگریزان در پناهگاه حیات وحش میانکاله است.

در گوشه گوشه انارستان‌های میانکاله این روز‌ها زنان و مردان پر همتی را می‌بینی که قدر این نعمت را می‌دانند و فارغ از هر نسبت خویشاوندی، چون یاقوت‌های سرخ انار در کنار یکدیگر هستند و به رسم همسایگی، سنت به جای مانده از پیش تاکنون وقتی وقت خودنمایی انار برسد دست در دست هم و پا همپای یکدیگر راهی انارستان‌ها می‌شوند تا دست هایشان آغوشی شود برای چیدن پوسته‌ای که یاقوت‌های سرخ و سفید را در خود گرفته است.

یکی از انارچین‌های میانکاله که اهل زاغمرز بهشهر است و با نی مشغول تکان دادن انار روی شاخه است، می‌گوید: انار‌های میانکاله، چون ارگانیک، بدون کود و سم و طبیعی است از شهر‌های آمل، بابل، قائم شهر، ساری و استان‌های گلستان، خراسان شمالی و سمنان مشتری دارد.

یکی دیگر از انار چین‌ها که از چهره چروکیده، آفتاب سوخته و پینه‌های دستانش می‌شود فهمید سالیان سال است، کشاورزی قسمت جدا نشده زندگیش است، می‌گوید: هر روز صبح با گروه‌های ۵ تا ۸ نفره از روستا وارد میانکاله می‌شوند و روزانه چهار تا هشت کیسه انار ترش می‌چینند.

او می‌گوید: هر کیسه انار ۴۰ کیلویی که از میانکاله برداشت می‌کند در داخل میانکاله ۵۰ تا ۶۰ هزار تومان و در خارج از درب منطقه حفاظت شده ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان بفروش می‌رساند و الحمدالله در آمد فصلی خوبی است.

یکی از بانوان انار چین که کودک خردسالش را به دوش گرفته است و در کنار همسرش مشغول جمع آوری انار‌های چیده شده است و زباله‌های پلاستیکی و ته سیگار در پلاستیک زباله جمع کرده است، می‌گوید: در کنار چیدن انار، برای کمک به حفظ محیط زیست میانکاله، زباله‌های ریخته شده زیر درختان را هم جمع آوری می‌کنیم.

پایان خامی و قصه چیدن و آغاز ماجرای پخته شدن انار

بعد از چیدن انار‌های ترش از میانکاله مسیری جدید آغاز می‌شود، مسیری که کم از هفت خوان نیست برای این یاقوت‌های سرخ، سفید و ترش میانکاله یا شبه جزیره انجیله.

در گوشه گوشه حیاط‌ها و کوچه‌های شرق مازندران این روز‌ها فرصت برای تجدید دیداری دوباره فراهم آمده است آن هم به یمن آمدن انار وقتی زنان و دخترکان خانه و همسایگان گرد هم می‌آیند برای پوست گرفتن و دان کردن انار از پوسته‌های سخت سبز و سرخش. با هر ضربه‌ای که بر سر انار فرود می‌آورند دانه هایش می‌ریزد و پوسته هایش نرم و نرم‌تر تا آنجا که از یاقوت‌های سرخ و سفید تهی می‌شود.

دانه‌های انار در ظرف‌هایی بزرگ روی هم جمع می‌شوند و پس از آبکشی کردن به همراه همان میزان آب در دیگ‌هایی بزرگ به ۵ ساعتی می‌جوشند. بعد به جوش آمدن مجددا آبکشی شده و زنان با ابزار چوب مانندی به نام قلیان گوشته انار‌های پخته شده را می‌کوبند تا گوشته از مغز انار جدا شود.

باز هم این پایان کار نیست تمام این مراحل که سپری شد آب انار بی وقفه به مدت ۷ تا ۱۰ ساعت روی آتشی ملایم هم زده می‌شود تا ترکیبی نیمه جامد از آن حاصل شود، این همان رب انار است که بسته به نوع انار‌های مصرفی طعم‌های شیرین، ملس و ترش را دارد.

شیرین شدن کام زنان روستا با انار ترش

اعضای شرکت‌های تعاونی انار ترش میانکاله روزانه ۳۲ تن انار از میانکاله برداشت می‌کنند، بانوان هم با پخت رب انار تلاش می‌کنند سهمی در رونق اقتصاد خانواده داشته باشند.

یکی از خانم‌های روستای زاغمرز که مشغول دون کردن انارترش چیده شده از میانکاله است، می‌گوید: یکی از سوغات‌های خوش آب و رنگ مازندران همین فرآورده‌های حاصل از انار است. ترکیباتی که در انواع آش، خورشت و لواشک استفاده می‌شوند.

یکی دیگر از خانم‌ها که از خدا ۷۰ سال عمر گرفته است و سالیان سال است تجربه پخت رب انار را هم دارد، می‌گوید: رب اناری که تهیه شد مقداری را برای مصرف خودمان نگه‌داشته و مابقی را کیلویی ۵۰ تا ۷۵ هزار تومان در بازار به فروش می‌رسانیم.

تاسیس شرکت تعاونی انارترش میانکاله در بهشهر

بومیان شبه جزیره میانکاله در بهشهر، حاشیه نشین‌ها، سازمان‌های مردم نهاد ۵ شرکت تعاونی در منطقه تاسیس کردند و برای جوامع محلی اشتغالزایی فصلی با برداشت اصولی انار از ذخیره گاه زیست کره‌ی میانکاله ایجاد شده است که این فعالیت با برنامه انسان و زیست کره (MAB) که توسط یونسکو برای ذخیرگاه‌های زیست کره تعریف شده است همخوانی دارد.

آریان ابوطالبی دبیر هیات مدیره شرکت تعاونی بوم گردان بهشت میانکاله و فعال محیط زیست، می‌گوید: قبل از آغاز برداشت جوامع محلی داوطلب، بومیان و حاشیه نشینان آموزش لازم برای برداشت عالمانه و پایدار از انارستان‌های میانکاله را دیدند.

او می‌گوید: آموزش‌ها شامل نوع درست چیدن و آسیب نرساندن به شاخ و برگ، باقی گذاشتن ۳۰ درصد از انار هر درخت برای پرندگان بخصوص قرقاول خزری و دیگر موجودات، آتش نیفروختن در منطقه و جمع آوری زباله‌های پراکنده شده‌ی موجود و تحویل آن به ورودی حیات وحش میانکاله بود.

دبیر هیات مدیره شرکت تعاونی بوم گردان بهشت میانکاله می‌گوید: در این طرح برای حدود ۶۰۰ نفر بومی و ذی نفع میانکاله که اکثرا اهالی ۱۱ روستای دهستان میانکاله هستند و در قالب ۲۰ گروه در انار چینی شرکت دارند، کارت شناسایی و ورود صادر شد.

آریان ابوطالبی می‌گوید:اجرای این طرح سبب شد تا اشتغال پایدار خوبی برای این افراد و بیش از هزار نفر دیگر از افراد منطقه ایجاد شود.

این دوستدار محیط زیست میانکاله می‌گوید: دستاورد بزرگ این طرح ایجاد حس دوستی با طبیعت و حفظ هر چه بهتر طبیعت بکر و بی نظیر این ذخیره گاه خواهد شد و درآمد حاصل از ان طبق توافق به محیط زیست اهدا و برای ارتقا منطقه هزینه خواهد شد.

!میانکاله، هنگام برداشت انار ترش هم شاهد فاجعه سرخ است؟

همین ماه قبل بود که برای گزارش ماجرای ۱۸۶ شبانه روز دلشوره‌ی شبه جزیره انجیله چه بود؟ با رئیس پناهگاه حیات وحش میانکاله تماس گرفته بودم که می‌گفت: با این آتش سوزی جدید در ۲ روز مانده به پاییز ۳۳ مورد حریق از ابتدای امسال تاکنون در میانکاله رخ داده که براثر آن بیش از ۲۷۰ هکتار از میانکاله در آتش سوخته است.

اما ابوطالبی مسئول روابط عمومی و کارشناس ذخیرگاه زیست کره میانکاله، خبر‌های خوبی از میانکاله در مهرماه می‌دهد و می‌گوید: رعایت قانون ممنوعیت روشن نکردن آتش از سوی انارچین‌ها و بردن فلاکس چای سبب شد، آتش سوزی چندین سال است در این منطقه از ۲۰ مهر تا اواسط آبان به صفر برسد.

او ادامه داد: شکسته شدن شاخه‌های درختان و آتش سوزی‌های متعدد ناشی از بی توجهی برخی از افراد یکی از آسیب‌هایی بود که به درختان انار میانکاله در گذشته وارد می‌شد، که در طرح جدید و ساماندهی، تمام افرادی که مسئولیت برداشت انار را بر عهده دارند ملزم به حفظ محیط زیست میانکاله هستند.

ابوطالبی می‌گوید: وسعت انار های وحشی منطقه حدود ۱۲ هزار هکتار است که ۵۰ درصد این منطقه در محدود زون امن قراردارد که برداشت دراین منطقه ممنوع است و برداشت انار در خارج ازمنطقه زون امن از طریق ۵ تعاونی انجام می‌گیرد.

بزرگ‌ترین جنگل انار خاورمیانه تب تند رسیدن دارد

میانکاله تنها جنگل طبیعی انار‌های ترش کشور است با ۱۲ هزار هکتار مساحت که ۸ هزار هکتار به صورت انبوه و ۴ هزار هکتار به صورت پراکنده و خودرو رشد کرده است.
میوه‌های درختان انار یکی از مهمترین بقایای جنگل‌های شناخته شده انار وحشی در جهان است غذای اصلی حیوانات بومی منطقه مانند گراز، روباه و پرندگان را تشکیل می‌دهند.

کلانه رئیس پناهگاه حیات وحش میانکاله گفت: کار برداشت انارترش وحشی در پناهگاه حیات وحش میانکاله از ۲۰ مهرماه آغاز شده است و به مدت دوهفته ادامه دارد.

وی افزود: هدف از به گارگیری تعاونی‌ها کاهش آسیب‌های زیست محیطی از قبیل:جلوگیری از آتش سوزی، شکسته شدن شاخه درختان و پراکندگی زباله است.

کلانه ادامه داد: مدیریت ذخیرگاه زیست کره و ذی نفعشان به ازای هر کیسه ۴۰ هزار تومان به عنوان عوارض دریافت می‌کنند که بخش اعظم آن صرف تعمیر و تجهیز پاسگاه‌های میانکاله بویژه لوازم اطفای حریق می‌شود.

آتنا رستمی آله خیلی
خبرنگار سرویس اقتصادی خبرگزاری صداوسیما مازندران