سالروز وفات بانوی مهربانی، حضرت فاطمه معصومه(س)

به گزارش خبرگزاری صداوسیمای مازندران، حضرت معصومه (س) دختر هفتمین امام شیعیان، موسی بن جعفر و نجمه خاتون است. او ۲۵ سال پس از ولادت امام رضا (ع) در شهر مدینه به دنیا آمد. برای مادر وی نام‌های دیگری، چون تکتم، اروی، سمان، سکن و سکنی نیز گزارش شده‌است.

فاطمه کبری (س) و برادرهایشان علی بن موسی الرضا (ع) و احمد بن موسی از برترین فرزندان امام موسی کاظم بودند.

یک سال بعد از آنکه امام رضا (ع) به اجبار مامون از مدینه به مرو رفت، نامه‌ای به خواهر خود حضرت معصومه (س) نوشت و از او خواست تا به مرو برود. در منابع تاریخی گفته شده است که ایشان در سال ۲۰۱ هجری قمری به همراه ۲۳ نفر از فرزندان و نوادگان امام موسی کاظم (ع) از مدینه راهی مرو شد.

درباره حوادث طول سفر ایشان اطلاعات چندانی نقل نشده است، فقط در برخی منابع گفته شده است که وقتی کاروان حضرت معصومه (س) به شهر ساوه رسید، گروهی به کاروان حمله کرده و باعث کشته و زخمی شدن کاروانیان شدند.

حضرت معصومه (س) در این حادثه مسموم شد و پس از آن به قم رفت. طبق گزارشات تاریخی وی هفده روز بعد از وقایع ساوه، در شهر قم از دنیا رفت.

تولد حضرت معصومه (س)
در مورد تاریخ دقیق ولادت حضرت فاطمه معصومه (س) اطلاعات دقیقی در منابع تاریخی ثبت نشده است، ولی در کتاب نورالآفاق نوشته جواد شاه‌عبدالعظیمی گفته شده است که ایشان در یکم ذی‌القعده سال ۱۷۳ هجری قمری به دنیا آمد.

ازدواج حضرت معصومه (س)
از آنجا که اطلاعات کاملی درباره زندگی نامه دختر امام موسی کاظم (ع)، فاطمه کبری (س) وجود ندارد، نمی‌توان به طور قطعی در مورد تولد، وفات یا ازدواج ایشان گفت، ولی مشهور است که ایشان هرگز ازدواج نکرده است.

القاب حضرت معصومه (س)
معصومه مشهورترین لقب حضرت فاطمه معصومه (س) است. اخت الرضا، راضیه، مرضیه، تقیه، نقیه، رشیده، طاهره، ستّی، رضیّه، حمیده و سیده برخی دیگر از لقب‌هایی هستند که برای فاطمه بنت موسی کاظم (ع) در منابع تاریخی گفته شده است. کریمه اهل بیت (س) یکی دیگر از القابی است که به حضرت معصومه (س) نسبت داده شده است. همچنین «ستی» واژه‌ای عربی است که معنای آن بانو و خانم است و در تاریخ قم، فاطمه معصومه (س) با عنوان فاطمه ستی نیز خطاب شده است.

در فراق امام رضا علیه السلام
در سال ۲۰۰ (هـ. ق) زمانی که یگانه برادر حضرت معصومه سلام‌الله‌علی‌ها به اجبار مأمون مجبور به هجرت به خراسان شدند، حضرت حدود یک سال به دور از برادر خود در مدینه زندگی کرد. مأمون عباسی در سال ۲۰۱ (هـ. ق) حضرت امام رضا علیه‌السلام را به عنوان ولیعهد خود تعیین نمود. در این هنگام آن حضرت برای بستگان خود در مدینه و خصوص برای حضرت معصومه سلام‌الله‌علی‌ها نامه‌ای نوشت و آن‌ها را به خراسان دعوت نمود. حضرت معصومه سلام‌الله‌علی‌ها به مجرد خواندن نامه امام علیه‌السلام برای دیدار برادر عازم خراسان شد و با گروه بسیاری از امام‌زادگان و بستگان به سوی خراسان حرکت نمودند.

جایگاه نزد شیعیان
از امام رضا علیه السلام روایت است: هر کس او (حضرت معصومه سلام الله علیها) را با شناخت از جایگاهش زیارت کند، بهشت برای اوست.
علمای شیعه جایگاه والایی برای فاطمه معصومه قائل‌اند و روایاتی درخصوص منزلت او و اهمیت زیارتش نقل می‌کنند. علامه مجلسی در کتاب بحارالانوار به حدیثی از امام صادق (ع) پرداخته که طبق آن، شیعیان با شفاعت حضرت معصومه (س) به بهشت وارد می‌شوند. در فرازی از زیارتنامه فاطمه معصومه هم، از وی درخواست شفاعت شده است.

حضرت معصومه شفیعه روز جزا
شفیعه روز جزا، حضرت فاطمه معصومه سلام‌الله‌علیها، که بعد از حضرت زهرا سلام‌الله‌علی‌ها از جهت گستردگی شفاعت، هیچ بانویی به شفیعه محشر حضرت معصومه سلام‌الله‌علی‌ها نمی‌رسد؛ که امام جعفرصادق علیه‌السّلام در این رابطه می‌فرماید: «تَدخل بِشفاعت‌ها شیعتنا الجنته باجمعهم». با شفاعت او همه شیعیان ما وارد بهشت می‌شوند.

ورود به ساوه
پس از آنکه حضرت معصومه و همراهیان ایشان به ساوه رسیدند، ماموران حکومتی با آن‌ها درگیر شدند و بسیاری از افراد این قافله را به شهادت رساندند. در همین زمان حضرت معصومه بیمار شد. از خادمش پرسید: از اینجا تا قم چقدر فاصله است؟ خادم عرض کرد: ۱۰ فرسخ. حضرت معصومه فرمود: مرا از اینجا به قم منتقل کن.
برخی از محققان معتقدند که حضرت معصومه سلام‌الله‌علی‌ها در ساوه، مسموم شد و سپس با حالت بیماری وارد قم شد؛ و پس از مدت کوتاهی به شهادت رسید.

حرکت به سوی قم
به هنگام ورود به قم محبان اهل بیت استقبال کم‌نظیری از خواهر امام رضا علیه‌السلام کردند که در اذهان، استقبال تاریخی مردم نیشابور از امام رضا علیه‌السلام تداعی می‌کرد.

از این امر چنین استنباط می‌شود که آوازه تشیع مردم قم و علاقه شدید ایشان به اهل بیت به مدینه هم رسیده بود.

شهادت حضرت معصومه (س)
حضرت فاطمه معصومه (س) در تاریخ دهم ربیع‌الثانی سال ۲۰۱ هجری قمری در ۲۸ سالگی از دنیا رفت. در برخی منابع سن ایشان در هنگام وفات ۱۸ سال عنوان شده است، ولی این موضوع با تاریخ‌های ذکر شده برای تولد و وفات ایشان سازگاری ندارد. همچنین تاریخ ۱۲ ربیع‌الثانی سال ۲۰۱ هجری قمری نیز برای وفات ایشان مشهور است. او از شخصیت‌های مورد احترام شیعیان است و آرامگاه وی در شهر قم و کشور ایران سالانه پذیرای میلیون‌ها زائر است.


علت وفات حضرت معصومه (س)
علت وفات حضرت فاطمه کبری (س) بیماری ذکر شده است، ولی در مورد علت بیماری اختلاف نظر وجود دارد. جعفر مرتضی عاملی علت بیماری ایشان را حمله به کاروان وی و مسمومیت بر اثر زهر بیان کرده است. برخی دیگر نیز معتقدند که حضرت معصومه (س) در شهر قم مسموم شده و برخی نیز گفته‌اند که ایشان بر اثر بیماری تیفوس از دنیا رفته است.

حرم حضرت معصومه (س)
حرم حضرت معصومه (س) بعد از حرم امام رضا (ع)، دومین زیارتگاه مهم مذهبی کشور ایران و از جا‌های دیدنی قم است که در سال ۱۳۱۰ در فهرست میراث ملی ایران قرار گرفت.

گزارش از زینب دیوارگر