در روز‌های وداع و تشییع امام چه گذشت؟

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز یزد، پس از تشخیص سرطان معده امام خمینی در ۲۹ اردیبهشت ۱۳۶۸ تصمیم تیم پزشکی بر جراحی فوری قرار گرفت و مراحل عمل جراحی نیز با موفقیت طی شد. تمام جزئیات عمل جراحی ضبط و برای کسانی که بیرون از اتاق عمل بودند، پخش می‌شد. مشکلات و ابعاد پیش بینی نشده بیماری، چند روز پس از عمل نمایان شد.

صبح شنبه سیزدهم خرداد نشانه‌های بالینی امام خمینی، تپش قلب، بی حالی، ضعف و افت شدید فشار خون بود. همه افراد تیم پزشکی احضار شدند و وخامت حال ایشان به اطلاع خانواده و اطرافیان رسید. از این ساعت فشار خون به تدریج پایین می‌آمد و به درمان پاسخ نمی‌داد؛ ولی هوشیاری کامل بود.

بعد از ظهر سیزدهم خرداد، امام خمینی با وجود مساعد نبودن حال، محمدرضا توسلی و علی اکبر آشتیانی، دو تن از اعضای دفتر را احضار کرد. توسلی در دسترس نبود؛ بنابراین محمدعلی انصاری و آشتیانی بر بالین امام خمینی حاضر شدند و حکم دو مسئله شرعی را برای آنان بیان کرد؛ سپس اعضای خانواده را برای آخرین وصیت طلبید.

ایشان پس از توصیه به رعایت موازین شرعی و تأکید بر دشواری راه آینده، به خانواده سفارش کرد تا مراقب اعمال و گفتار خود باشند. پس از آن، خواست چراغ‌ها را خاموش کنند و هر کس مایل است برود. ایشان در لحظات آخر حیات بدون وقفه حمد و سوره می‌خواند و شهادتین می‌گفت.

ساعت ۱۵:۵۸ روز سیزدهم خرداد، فشار خون به صفر رسید و قلب امام خمینی از کار ایستاد. با آمادگی تیم پزشکی موقتاً ضربان قلب و تنفس آغاز به کار کرد؛ اما ایشان بی هوش بود.

در جلسه دیگری که ساعت ۱۶:۳۰ در محوطه بیمارستان و با حضور پزشکان و مسئولان کشور تشکیل شد، پس از تأکید دکتر حسن عارفی به اینکه امام خمینی از نظر پزشکی حداکثر تا ۲۴ ساعت دیگر زنده خواهد بود، تصمیم گرفته شد تا برای آماده سازی مردم و درخواست دعای خیر آنان اطلاعیه‌ای صادر کنند.

سلول‌های سرطانی در بدن امام خمینی پخش شده بود و در بیشتر اعضای حیاتی مثل مغز، کبد، ریه و قلب اختلال ایجاد کرده بود و بعد از ظهر تنها برای لحظاتی ایشان به هوش آمد؛ اما سرانجام در ساعت ۲۲:۲۳ دقیقه شب، قلب ایشان از حرکت بازایستاد.

غسل و کفن امام خمینی حوالی ساعت دو بامداد چهاردهم خرداد، در حیاط کوچک محل کار و دیدار‌های رسمی ایشان و با حضور چند تن از نزدیکان امام خمینی انجام شد. پس از آن، پیکر امام خمینی به سردخانه نزدیک بیمارستان منتقل شد. 

صبح چهاردهم خرداد با موافقت سیداحمد خمینی، زمینی که در آینده قابلیت توسعه داشته باشد، در نزدیکی بهشت زهرا برای خاکسپاری امام انتخاب شد. 

قطع برنامه‌های عادی و پخش حزن انگیز صوت قرآن بدون فاصله پس از اذان صبح چهاردهم خرداد از رادیو، مردمی را که منتظر شنیدن خبر سلامتی امام خمینی بودند، نگران کرد.

ساعت هفت صبح، محمدرضا حیاتی، گوینده خبر صدا و سیما با صدایی بغض آلود، خبر درگذشت امام خمینی را به اطلاع ملت رساند: اِنَّا لِلَّهِ وَ اِنَّا اِلَیهِ راجِعُونَ یا اَیتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعی اِلی رَبِّک راضِیةً مَرْضِیةً فَادْخُلی فی عِبادی وَ ادْخُلی جَنَّتی. روح بلند پیشوای مسلمانان و رهبر آزادگان، حضرت امام خمینی به ملکوت اعلی پیوست.

گرچه از طریق رادیو از مردم خواسته شد که به سمت جماران یا دیگر مراکز حرکت نکنند، اما در برخی مناطق تهران، مردم و دسته‌های عزادار به صورت خودجوش به راه افتادند. گروهی راه جماران در پیش گرفتند و گروهی در برابر ساختمان مجلس که نمایندگان در مجلس خبرگان رهبری و مجلس شورای اسلامی، اعضای شورای عالی قضایی، هیئت دولت و شورای نگهبان در آن جمع بودند، تجمع کردند.

در پی تشکیل ستاد مراسم تشییع و دفن امام خمینی و اطلاعیه صادر شده از سوی این ستاد، غسل و کفن ایشان به اطلاع مردم رسید و اعلام شد مراسم تشییع در چهاردهم خرداد برگزار نخواهد شد. ستاد تشییع و تدفین، در اطلاعیه‌ای اعلام کرد مراسم وداع امت با امام خمینی از سپیده دم پانزدهم خرداد در مصلای تهران برگزار خواهد شد و اقامه نماز و تشییع پیکر، روز سه شنبه شانزدهم خرداد خواهد بود.

مصلای بزرگ امام خمینی در تهران از نخستین ساعت‌های بامداد پانزدهم خرداد تا صبح روز بعد، در حالی که پیکر امام خمینی در سردخانه کوچک شیشه‌ای بر فراز بلندی قرار داشت، شاهد وداع میلیون‌ها نفر از زن و مرد ایرانی از سراسر کشور با ایشان بود.

ساعت ۱۰ دوشنبه پانزدهم خرداد تراکم جمعیت به نهایت خود رسید؛ به گونه‌ای که مصلی و خیابان‌های اطراف آن از جمعیت موج می‌زد. تنها دستانی دیده می‌شد که مانند موج برخاسته و بر سر فرود می‌آمد. بار‌ها از مردم درخواست شد تا از در‌های شمالی مصلی خارج شوند؛ زیرا جان کسانی که در نزدیکی پیکر بودند در خطر قرار می‌گرفت.

وداع با پیکر امام خمینی تا صبح سه شنبه شانزدهم خرداد ادامه داشت. ساعت ۷:۳۵ صبح، جمعیت بسیار انبوه مردم به امامت مرجع تقلید وقت، حضرت آیت الله سید محمدرضا گلپایگانی، بر پیکر امام خمینی نماز گزاردند. قرار بود پس از نماز، مراسم سلام نظامی بر پیکر امام خمینی انجام شود که به دلیل ازدحام شدید جمعیت منتفی شد و پیکر ایشان با خودرویی ویژه به سمت بهشت زهرا حرکت داده شد.

کارشناسان با بررسی تصاویر هوایی، مشایعت کنندگان را چندگونه و تا ده میلیون تن برآورد کردند که مسیر چند ده کیلومتری مصلای تهران تا بهشت زهرا را با پای پیاده برای همراهی با پیکر امام خمینی طی کردند. حضور گسترده مردم به حدی بود که مراسم تدفین چند مرتبه عقب افتاد. در مسیر تشییع در حوالی بهشت زهرا، به دلیل متوقف شدن خودرو در میان جمعیت، تابوت حامل امام خمینی به یک بالگرد منتقل شد. بالگرد در ساعت ۱۰:۳۰ در محل دفن به زمین نشست.

پیکر امام خمینی در تابوتی باز در حالی که تنها یک پارچه سفید بر روی آن کشیده شده بود، قرار داشت و به محض بیرون آمدن تابوت از بالگرد، محوطه مرقد آکنده از جمعیتی شد که از روی کانتینر‌هایی که برای حفاظت دور صحن چیده بودند به پایین پریدند.

مأموران نیروی انتظامی نیز از شدت تأثر، کنترل و نظارت خود را از دست داده بودند. در یک لحظه تابوت بر دستان مردم قرار گرفت و به هر سو کشیده می‌شد. علی اکبر ناطق نوری با کمک تعدادی از سپاهیان حاضر در محوطه، با حرکت آمبولانس در میان جمعیت و گرفتن تابوت از مردم، آن را روی سقف آمبولانس قرار داد؛ ولی به محض نزدیک شدن به محل مرقد بار دیگر تابوت به میان مردم کشیده شد. 

وقتی برای بار دوم ناطق نوری موفق شد تابوت را از مردم بگیرد، با عبای خود روی تابوت را پوشاند و تا رسیدن بالگرد برای حفظ تابوت، خود را سپر قرار داد و سپس پیکر به سختی از دست‌های مردم به بالگرد انتقال یافت.

بالگرد نخست از بهشت زهرا (س) به دانشکده افسری روبه روی مجلس شورای اسلامی و از آنجا با هماهنگی سید احمد خمینی و اکبر هاشمی رفسنجانی به اردوگاه منظریه (واقع در شمال جماران) رفت تا پیکر امام خمینی (س) بار دیگر به جماران منتقل شود.

ساعت ۴ بعد از ظهر همان روز، پیکر در یک تابوت در دار فلزی، به بهشت زهرا (س) بازگردانده شد. در بهشت زهرا (س) با وجود گرمای شدید و تراکم جمعیت، و به رغم اعلام عقب افتادن مراسم تدفین، مردم عزادار همچنان منتظر رسیدن پیکر امام خمینی (س) بودند.

نخست به کمک چند فروند بالگرد، سید احمد خمینی، هاشمی رفسنجانی و تعدادی دیگر از مسئولان به محوطه مرقد وارد شدند. پس از آرامش نسبی، بالگرد حامل پیکر در محوطه به زمین نشست و همزمان گروه سرود مشغول نواختن سرود جمهوری اسلامی شد.

محوطه عمدتاً با نیرو‌های پاسدار و انتظامی پر شد و هم آنان تابوت امام خمینی (س) را بر دست گرفته و به کنار قبری که همان روز حفر شده بود آوردند. حجت الاسلام ناطق نوری به کمک رضا گنجی زاده (از محافظان بیت امام خمینی  و رضا اربابی (از روحانیان با سابقه) جنازه را داخل قبر گذاشت و اربابی تلقین خواند.

ناطق نوری با کمک گنجی زاده با زحمت زیاد سنگ لحد را گذاشتند و پس از آن برای حفاظت از مرقد در هجوم جمعیت، یک کانتینر روی قبر قرار گرفت. این مراسم به طور مستقیم از تلویزیون پخش می‌شد.