میرزای نائینی، نماد عقلانیت مجاهدانه در اندیشه اسلامی است

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما و به نقل از حوزه، آیت‌الله علیرضا اعرافی؛ مدیر حوزه‌های علمیه، امروز اول آبان در مراسم افتتاحیه کنگره بین‌المللی میرزای نائینی که در مدرسه علمیه امام کاظم (ع) قم برگزار شد گفت: این نوع مراسم آثار این بزرگان را در معرض دید ارباب علم قرار می‌دهد و چنانچه گفته شد ۴۱ اثر ایشان و شش مقاله در مورد ایشان منتشر شده و امروز رونمایی می‌شود؛ گرامیداشت این چهره‌ها الهام‌بخش نسل جوان و هویت‌بخش حوزه علمیه است.

* مجاهدت علمی بزرگان حوزه، الهام بخش طلاب و فضلاست

آیت الله اعرافی افزود: درس گرفتن از مجاهدات این عالمان بزرگ، از مجاهدات علمی تا جهاد در عرصه‌های گوناگون امروزه الهام‌بخش حوزه است و حوزویان نیازمند بازخوانی سیره پاک این بزرگان در همه ابعاد هستند؛ مرحوم نائینی از اصفهان به سامراء و بعد کربلا و نجف رفتند و بعد به قم تبعید شدند و بعد از یکسال مجددا به نجف برگشتند و همه اینها برای ما الهام‌بخش است.

وی ادامه داد: مرحوم میرزای نائینی در بُعد علمی از جامعیت و عمق بالایی برخوردار بود؛ فقه و اصول ایشان و اندیشه کلامی و عُمق حدیث‌شناسی ایشان نشانه جامعیت بالای آن مرحوم بود. مرحوم نائینی مشارب و مکاتب گوناگون آن روز اصفهان و نجف را درک کرد و از مشرب‌ها و مکاتب گوناگون بهره برد و حضور ایشان در نجف برکات زیادی به بار آورد.

این استاد حوزه علمیه اضافه کرد: میرزای نائینی در سنت علمی پیشین هم دستی عمیق داشت و واقعاً بر منهج استوار اجتهادی حوزه باقی ماند و ذره‌ای از مناهج اصیل اجتهادی حوزه فاصله نگرفت و در عین حال گام‌های بزرگی رو به جلو برداشت و مبتکر و نوآور بود و تاریخ عطف در علم اصول و علوم حوزوی محسوب می‌شود.

وی گفت: پایبندی به سنت در نگاه به موضوعات جدید یک الگوست؛ کسی که در موضوعات جدید از مناهج قویم و سنت اصیل غافل نیست و دست عمیق در سنت پیشین داشت و از خطوط قرمز شیعی عبور نکرد ولی در عین حال نظریه‌پردازی و ابتکار دارد.

*مجتهد به روز و پاسخگو به مسائل مستحدثه

عضو مجلس خبرگان رهبری با بیان اینکه در دنیای اسلام کسانی اسیر سنت هستند و برخی هم وقتی وارد مسائل جدید شدند از سنت غفلت می‌کنند، گفت: ایشان بین این دو جمع کرده بود. در ۴۱ جلدی که با عنایت بزرگان منتشر شده است در بخش استفتاء، مجتهدی به روز و پاسخگو به مسائل مستحدثه بر مبنای اجتهاد قویم و صحیح جواهری است؛ علم اصول با وجود نوآوری بهبهانی و شیخ اعظم انصاری و آخوند خراسانی و ... در پنجه علمی او ورزیده شد و اصول او نظام‌مند و حاصل تقریر‌های نو و دستگاه عظیم افزون بر قواعدی است که در استنباط احکام نیاز است و تحلیل‌های زبان‌شناسی دقیق در آن وجود دارد.

آیت الله اعرافی افزود: علم اصول ایشان منهجی استوار دارد و سطحی و ساده از مسائل نمی‌گذرد و در همه جا عمق دارد و در عین حال تحلیل ایشان عرفی و منطبق با فضای تفاهمی نص است؛ جمع بین عرف و نص در فتاوای ایشان مشهود است؛ آن مرحوم از حافظه قوی و هوش سرشار و بیان قوی و قلمی روان و قدرت شاگردپروری داشت و سلسله شاگردان و مقربان او افکار ایشان را منتشر و حوزه را تحت تاثیر قرار دادند.

وی اظهار کرد: در کنار این نکات مهم در نوآوری و ابتکار و عمق و اصالت نائینی، ایشان همانطور که رهبری معظم فرمودند صاحب مکتب و اندیشه سیاسی در دوره معاصر بود؛ نائینی در روزگار سختی می‌زیست یعنی نیمه قرن ۱۹ و ۲۰ میلادی، در این قرون امواج سیاسی و فلسفی بزرگی منتشر شد و جنگ جهانی اول چه بلایی بر سر عالَم نیاورد. امواج استعمار نو و دست‌اندازی به عالَم اسلام هم مزید بر شرایط بود.

* مرحوم نائینی بزرگمرد زمانه بود

مدیر حوزه‌های علمیه تاکید کرد: نائینی در گوشه سامراء و نجف محصور نماند و به افکار نو توجه کرد و در عین حال ریشه‌دار و اصیل ماند و مرد زمانه خود و حاکم بر فرایند‌های زمانه بود؛ در علم پرچمدار، جریان‌ساز، شاگردپرور و مکتب‌ساز در اندیشه سیاسی اسلام بود. رهبری معظم به زیبایی تمام فرمودند که در میان بزرگان درجه یک ما نائینی در اندیشه سیاسی پیشگام و جزء قله‌ها بود.

عضو فقهای شورای نگهبان اظهار کرد: میرزای نائینی در عصری می‌زیست که کسانی، چون اصفهانی و آقاضیاء و ... زندگی می‌کردند و او در این هماوردی هم ابتکارات بزرگ داشت و هم از جامعیت والایی برخوردار بود. ابتکارات ایشان از ترتب تا اجتماع امر، نهی، حجیت و حکم ابتکارات بزرگی است که در تاریخ اصول ماند و افکار او در حوزه‌ها منتشر شد؛ حضرت امام با همه تعظیمی که به نائینی داشت آراء او را مورد نقد قرار داد و ناقدان و پیروان بزرگ جایگاه او را رفیع قرار داده است.

*درخشش خورشید فقاهت

وی گفت: بدون تردید هیچ هفته‌ای نمی‌گذرد که در درس خارج چندهزار طلبه و استاد، نام نائینی برده نشود؛ ما امروز نیازمند بازشناسی چنین شخصیت‌ها و اتکاء بر علوم آنان هستیم و او، چون خورشیدی در این منظومه می‌درخشد.

مدیر حوزه‌های علمیه اظهار کرد: در بعد سیاسی و اجتماعی او بعد از جنگ جهانی زیست کرد؛ در دوره‌ای که عثمانی فروپاشید و کشور‌های اسلامی متفرق شدند؛ او استعمار کشنده غرب را درک کرده است لذا رهبری معظم، جایگاه ایشان را در پیام حوزه سرآمد برشمردند. این مرجع بزرگ همه جا اهل دلسوزی برای عالم اسلام و به ویژه ایران و عراق بود و مسائل آنان را می‌فهمید و تن‌آسایی و عزلت را انتخاب نکرد و در وسط میدان نقش‌آفرینی کرد.

آیت الله اعرافی اضافه کرد: اندیشه سیاسی منظوم و تصویر الگوی حکمرانی و آگاهی به تحولات زمانه در رفتار ایشان مشهود است؛ نائنیی در مهمترین نهضت‌های ایران و عراق کنشگری بسیار قوی داشت و در سنین میان‌سالی و جوانی مورد اعتماد میرزای شیرازی و طرف مشورت او بود. وقتی به نجف هم آمد در کنار مرحوم آخوند خراسانی مورد اعتماد ایشان بود تا جایی که گفته شده است عمده مواضع سیاسی اعلام نجف با قلم ایشان بود. در قیام عراق بزرگ و نیرومند علیه انگلیس پیشگامی کردند و به قم تبعید شدند.

عضو مجلس خبرگان رهبری، ادامه داد: مراجع همیشه در برابر استکبار سینه سپر می‌کردند و امروز هم مراجع معظم اینطور هستند و مرجعیت عالی شیعه در نجف نقش بزرگی به خصوص در این دو سال ایفا کرد. در ایران هم مرجع بزرگی، چون امام داشتیم که قابل قیاس با احدی نیست و به دست ایشان تحولی هزارساله را شاهد هستیم.

آیت الله اعرافی با بیان اینکه مرحوم نائینی سیاست‌ورزی را در نجف بسط داد، تاکید کرد: امروز هویت حوزه‌های علمیه را باید در پرتو این عالمان، مورد بازخوانی دقیق قرار دهیم.

وی با بیان اینکه البته نهضت مشروطه درس‌های بزرگی داشت، تصریح کرد: این قیام، هم قیامی بزرگ و حرکتی برای رهایی از استبداد بود ولی متاسفانه ناکامی و شکست‌هایی هم شاهد بودیم که برای ما درس‌آموز است.

مدیر حوزه‌های علمیه افزود: امام از قبل و بعد از صفویه تحلیل دقیقی داشتند و سامانه جدیدی را بر این اساس پایه‌ریزی کردند و راهنمای مردم براساس اندیشه الهی بودند.

آیت الله اعرافی اضافه کرد: آنچه جذاب است عظمت معنوی، روحی و اخلاقی و شخصیت عبادی نائینی است که در حوزه ما کمتر شناخته شده است و ما نیاز به الگو‌ها و اسوه‌های اخلاقی بزرگ داریم که نائینی در راس آن قرار دارد.