مشکلات و موانع تامین و توزیع نهاده‌های دامی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، محمد قربانی، معاون سابق برنامه ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در گفت‌و‌گو با خبرنگار تحریریه کشاورزی به تشریح نقش سامانه بازرگاه در وضعیت بازار نهاده‌های دامی پرداخت و گفت: اجرا نشدن درست بخش‌های اساسی سامانه بازارگاه و انحراف از محور‌های تعریف شده برای آن عملکرد این سامانه را ناقص کرد و در نتیجه اهداف اولیه از راه اندازی آن محقق نشد.

قربانی با بیان اینکه بازارگاه سامانه‌ای است که برای مدیریت، توزیع و نظارت برنهاده‌های دامی، کشاورزی و دیگر محصولات طراحی شده است، افزود: هدف از راه اندازی آن شفافیت در زنجیره تأمین و حذف واسطه‌هاست، اما برون‌سپاری آن به بخش خصوصی یا پیمانکاران آسیب‌ها و چالش‌هایی ایجاد کرده و به‌جای افزایش کارایی، منجر به اختلال در زنجیره تأمین، ضعف نظارت، از دست رفتن حاکمیت داده و ناکارآمدی اقتصادی شده است.

وی افزود: انتخاب نادرست پیمانکاران بدون ارزیابی توانمندی، عدم وجود شورا و نظام هماهنگی در سطح تصمیم‌گیری، نبود سامانه هوشمند تحلیلی و نظارت بر داده‌ها، عدم ارتباط بین بازار نهاده و بازار ستاده و عدم شفافیت در فرآیند تحویل و تسویه معاملات از جمله اشکالات در عملکرد این سامانه است.

معاون سابق وزارت جهاد کشاورزی انتخاب شرکت‌های ناظر بر فعالیت سامانه را یکی از نخستین اختلال‌ها عنوان کرد و گفت: در مدل صحیح برون‌سپاری، شرکت مجری باید توان مالی پرداخت حداقل سه ماه حقوق پرسنل خود را داشته باشد تا در صورت تأخیر در پرداخت‌ها، فعالیت متوقف نشود. در حالی که ارزیابی و رتبه‌بندی دقیق شرکت‌ها در این سامانه صورت نگرفته است.

قربانی با انتقاد از عملکرد سامانه بازارگاه گفت: این سامانه قرار بود به‌صورت هوشمند و داده‌محور عمل کند، اما در عمل چنین نشد و به جای ایجاد انسجام در زنجیره تأمین نهاده‌ها، خود به عامل ناهماهنگی تبدیل شد.

وی با بیان اینکه بازارگاه باید نقش تحلیلگر داده‌ها را ایفا می‌کرد، افزود: هدف از طراحی این سامانه، رصد وضعیت عرضه و تقاضا، تحلیل تغییرات بازار و تصمیم‌سازی بر پایه داده‌های واقعی بود، اما این مأموریت به درستی اجرا نشده است.

قربانی با تاکید بر ضرورت اتصال دو بازار مکمل بازار نهاده‌ها (عرضه خوراک دام و طیور) و دیگری بازار ستاده‌ها (فروش محصولات دامی و کشاورزی) برای ایجاد تعادل و پایداری در زنجیره تأمین گفت: تمرکز صرف بر بازار نهاده‌ها باعث برهم خوردن توازن در زنجیره تولید شده است.

قربانی یکی از مهم‌ترین ایراد‌ها را در فرآیند تحویل و تطبیق معاملات دانست و گفت: در سامانه‌های موفق جهانی، هر مرحله از معامله با ثبت دیجیتال و تأیید سیستمی انجام می‌شود، اما در بازارگاه ما چنین مکانیزمی وجود ندارد. قربانی گفت: گاهی خریدار مبلغ را پرداخت می‌کند ولی واردکننده نهاده را تحویل نمی‌دهد. لازم است تا زمان تحویل واقعی کالا، تأیید نهایی یا «تیک تحویل» در سامانه ثبت نشود تا از بروز تخلفات جلوگیری شود.

قربانی افزود: در فرآیند برون‌سپاری سامانه، ارزیابی توان مالی و فنی شرکت‌ها به‌درستی انجام نشد و برخی پیمانکاران بدون پشتوانه لازم وارد میدان شدند. در حالی‌که طبق اصول برون‌سپاری، پیمانکار باید حداقل توان پرداخت سه ماه حقوق کارکنان خود را داشته باشد تا در شرایط بحرانی دچار توقف نشود.

وی همچنین از عدم تحقق اهداف هوشمندسازی و حاکمیت داده در بازارگاه انتقاد کرد و گفت: در حال حاضر هیچ تحلیل دقیقی از روند بازار، نیاز استان‌ها و رفتار مصرف‌کنندگان ارائه نمی‌شود و تصمیم‌گیری‌ها علمی و داده‌محور نیست.

قربانی افزود: طراحی بازارگاه بر محور بازار نهاده‌ها متمرکز بوده و بازار محصولات نهایی در نظر گرفته نشده است. این ضعف موجب شده تعادل اقتصادی در زنجیره تولید و بازگشت سرمایه رعایت نشود.

معاون سابق وزارت جهاد کشاورزی در پایان بر لزوم تشکیل شورای سیاست‌گذاری برای هماهنگی و تدوین سیاست‌های کلان این سامانه تاکید نمود.