تاثیر زه‌آب‌های ناشی از فعالیت صنایع کلان و کشاورزی بر منابع خاک

به گزارش خبرگزاری صدا و سیمای استان خوزستان، توجه به کیفیت و سلامت خاک، از موضوعاتی است که همواره پژوهشگران، محققان و کارشناس این حوزه، بر آن تاکید دارند، زیرا خاک، از بستر‌های مهم برای استقرار و رشد گیاه و تامین امنیت غذایی به شمار می‌آید. امروزه، یکی از چالش‌های مهم در حوزه خاک، ورود آلاینده‌ها به بافت خاک است که در این‌باره، دو مفهوم «contamination» و «pollution» طرح می‌شود که این دو، درباره آلودگی آب نیز استفاده قرار می‌شود؛ زیرا آب نیز از منابع اصلی آلودگی خاک به شمار می‌آید.

دکتر خادم‌الرسول، عضو هیات علمی گروه علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، که پژوهش‌هایی را در حوزه آلاینده‌های خاک انجام داده است، به مساله تاثیر زه‌آب‌های ناشی از فعالیت صنایع کلان و کشاورزی استان بر منابع خاک اشاره کرد.

وی با اشاره به آلودگی خاک بر اثر نفوذ فلزات سنگین صنایع کلان استان افزود: یکی از ویژگی‌های فلزات سنگین ناشی از زه‌آب این است که حداقل میزان جابجایی را دارند و به راحتی از خاک تخلیه نمی‌شوند؛ در نتیجه، تجمع این فلزات سنگین، باعث آلودگی و یا مسمومیت خاک می‌شود.

استاد گروه علوم و مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز یادآور شد: فلزات سنگین موجود در خاک، از طریق ریشه، جذب گیاه شده و وارد اندام‌های هوایی گیاه می‌شود و بعضا می‌تواند توسط انسان و یا دام مصرف شود.

وی، یکی از دلایل افزایش استفاده از کود‌های شیمیایی در بخش کشاورزی را نیاز روز افزون بشر به مواد غذایی و محدودیت تولید ارگانیک دانست و گفت: در برخی موارد، کشاورزان برای تامین نیاز بازار، از کود‌های شیمیایی سوپر فسفات ساده و دارای حجم زیاد کادمیوم (عنصری شیمیایی) استفاده می‌کنند که ورود کادمیوم و سرب به خاک، می‌تواند به سلامت بشر آسیب بزند.

این استاد دانشگاه شهید چمران اهواز، با بیان اینکه این موضوعات دلیلی بر تعطیلی و اعمال محدودیت در بخش کشاورزی و صنایع نیست و افزود: بلکه معتقد هستم باید استانداردها، بهداشت محیط‌زیست و ایمنی افزایش یابد؛ زیرا همه صنایع دارای بخش «سلامت، ایمنی و محیط زیست» (HSE)) هستند و این بخش وظیفه «پایش و کنترل بهداشت محیط‌زیست» و ایمنی آن واحد را برعهده دارد.

خادم‌الرسول، فیلتر زه‌آب مزارع کشاورزی و صنایع کلان استان را از راهکار‌های کنترل آلاینده‌ها دانست و گفت: برای کاستن از مشکلات این حوزه، نیاز است واحد‌های بهره‌برداری صنعت نفت، در فرآیند استخراج، از فیلتر‌های مناسب استفاده کنند، زیرا برخی از حوضچه‌ها و کانال‌های موجود در صنایع نفت دارای نَشت بوده و ایزوله نیستند. به‌گونه‌ای که در برخی مناطق استان، شاهد تشکیل بلور نمک و از بین رفتن بافت خاک هستیم.

استاد گروه علوم مهندسی و خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، خاک را عنصری زنده و دارای اجزاء و میکروارگانیسم‌های فراوان دانست که با حرکت افقی و عمودی با یکدیگر در ارتباط هستند. بنابراین، با توجه به ماهیت خاک، نَشت هرگونه مواد آلاینده می‌تواند آلاینده‌ها را از نقطه‌ای به نقطه دیگر منتقل کند.

خادم‌الرسول، از حفظ محیط‌زیست به عنوان اولین اصل در توسعه پایدار نام برد و بیان کرد: توجه به سلامتی محیط‌زیست، یکی از دلایل توسعه پایدار کشورها، است. در کشور ما نیز برخی قوانین در این زمینه تدوین شده است که باید اجرایی شود.

استاد گروه علوم مهندسی و خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، با اشاره به تاثیرات بخش کشاورزی بر سلامت خاک، به فعالیت برخی صنایع در استان خوزستان از جمله نیشکر اشاره کرد و براساس داده‌های علمی، اظهارکرد: با توجه به فرآیند زایشی فسفر در گیاه نیشکر، در مزارع از این نوع کود استفاده می‌شود که بر اساس مطالعات انجام شده، فسفر، در خاک باقی مانده و یا از طریق زه‌آب وارد خاک می‌شود.

وی با بیان اینکه در برخی مناطق شهری نیز خاک آلوده وجود دارد، گفت: به عنوان مثال، سایت پسماند زباله صفیره اهواز (محل جمع‌آوری زباله‌های شهری و بعضاً بیمارستانی) نمونه‌ای از این معضل است. در حوزه آلاینده‌ها، دو نوع آلاینده با منبع مشخص و آلاینده غیرنقطه‌ای با منبع نامشخص وجود دارد که در مدیریت منابع خاکی، باید این مسائل بررسی و درحد ممکن کنترل شود.