نکات برجسته:

- پیشینه روابط اقتصادی ایران و کره و نگاهی به فصل جدید روابط پس از اجرای برجام

- فرصت­ های اقتصادی ایران در کره جنوبی

پژوهش خبری: سفر « مهم و تاریخی» رییس جمهوری کره جنوبی، «پارک گئون هی» که از عصر یکشنبه 12 /2/ 1394 شروع شد، تا چهارشنبه15  اردیبهشت ادامه دارد. این سفر از آن جهت با اهمیت و تاریخی تلقی می‌شود که برای نخستین بار پس از برقراری روابط رسمی دو کشور در سال 1962 میلادی صورت گرفته است، به عبارتی با بیش از نیم قرن زمان!

در میان همه سفرهایی که در فضای پسابرجام از سوی مقامات عالی‌رتبه کشورها به ایران انجام می‌شود، سفر خانم «پارک گئون هی»، از ویژگی‌های خاصی برخوردار است؛ ویژگی‌هایی چون « نخستین سفر رئیس‌جمهور کره جنوبی به ایران در طول تاریخ روابط دو کشور»، « همراه بودن هیئت بزرگ اقتصادی 236 نفره شامل سرمایه‌گذاران و کارآفرینان دولتی و خصوصی با ایشان»، همچنین « همراهی نمایندگانی از 38 شرکت بسیار کلان و موسسه بزرگ از جمله شرکت­ های هیوندایی، سامسونگ و نمایندگان و روسای 146 شرکت و موسسه متوسط و کوچک و همراه بودن 78 خبرنگار با هیئت کره‌ای».

بهره‌برداری از فضای جدید پسابرجام برای پیگیری سرمایه‌گذاری، انتقال فن‌آوری، تولید و صادرات مشترک، امضای موافقتنامه‌های بانکی به ارزش 8 میلیارد یورو و اثرگذاری و سرعت‌بخشی به روابط ایران با دیگر کشورهای حوزه شرق آسیا چون ژاپن و چین از دیگر ابعاد مهم و ویژگی‌های این سفر است.

ـ اما در این میان اولویت سفر «پارک» برای جمهوری اسلامی ایران چیست؟

پیشینه روابط تهران – سئول

روابط تجاری و اقتصادی ایران و کره جنوبی به بیش از 40 سال پیش باز می­ گردد، جایی که در آبان 1354 اولین کمیسیون مشترک اقتصادی و فنی دو کشور برگزار شد و به دنبال آن همکاری­ های تجاری و بازرگانی در زمینه ­هایی چون نساجی، شیلات، مخابرات، صنایع خودروسازی، نفت،گردشگری و غیره در آن دوران میان دو کشور برقرار شد.

پس از انقلاب اسلامی نیز روابط و همکاری­ های دو کشور در زمینه‌های فنی و صنعتی ارتقا یافت، به گونه‌ای که کره جنوبی و شرکت­ های بزرگ آن از گسترش همکاری‌ها استقبال‌کردند و حجم مبادلات تجاری دو کشور از 500 میلیون دلار در سال 57 ، به 8.1 میلیارد دلار در سال 76 و به 5.11 میلیارد دلار در سال 89 افزایش یافت و این روند افزایشی نیز در سال 2011 ادامه داشت و نهایتا به رقم 5.18 میلیارد دلار بالغ گردید.

تجارت بخش خدمات کره جنوبی با ایران در سال 2009 پیش از تشدید تحریم‌ها، به 1.06 میلیارد دلار رسیده بود، اما این رقم به 340 میلیون دلار در سال 2012 تنزل پیدا کرد. دو کشور قبل از تحریم­ ها در سال 2011 میلادی ارزش تجاری به میزان 17 میلیارد و 400 میلیون دلار داشته اند.

طبق گزارش خبرگزاری یون هاپ کره جنوبی تا سال 2012 و پیش از تشدید تحریم­ ها کره جنوبی چهارمین شریک تجاری ایران به حساب می ­آمده است. ارزش مبادلات غیرنفتی دو کشور در سال 2013 معادل 4.1 میلیارد دلار بوده است. از این میزان 360 میلیون دلار صادرات ایران به جمهوری کره و 3.8 دهم میلیارد دلار واردات از این کشور صورت گرفته است. با احتساب صادرات نفت خام حجم تجارت دو کشور به 9.2 بالغ می‌شود که این میزان نسبت به سال قبل کاهش داشته است.

آمار آژانس سرمایه گذاری تجاری کره جنوبی نیز حاکی است که این کشور در سال 2014 میلادی چهار میلیارد و 140 میلیون دلار کالا به ایران صادر کرده که نسبت به یک سال قبل از آن 8.3 درصد رشد داشته است، اگرچه این آژانس ارزش کل تبادلات تجاری دو کشور را اعلام نکرد، اما خاطر نشان کرد که به دلیل محدودیت­ های صادرات نفت، واردات از ایران تا اندازه­ای کاهش داشته است. ارزش مبادلات ایران و کره جنوبی در سال 2015 میلادی به شش میلیارد و 100 میلیون دلار رسید.

هرچند روابط میان دو کشور در دوران تحریم ­های اقتصادی ایران با افت قابل توجهی رو به رو شد و به ویژه صادرات نفت ایران به کره جنوبی تا حدود زیادی کاهش یافت، اما در مجموع روابط این دو کشور، توسعه یافته‌ ترین رابطه شرق با غرب آسیا بود.

رشد سریع اقتصادی « ببر آسیا»

کره جنوبی دومین رشد سریع اقتصادی دنیا در چهار دهه اخیر را دارا می‌باشد. در این کشور، از سال ۱۹۶۳ و فقط ظرف مدت ۴۰ سال، درآمد سرانه بر حسب قدرت خرید، چیزی نزدیک به ۱۴ برابر افزایش یافت. دست یافتن به نتیجه‌ای مشابه برای انگلیس بیش از دو سده (بین اواخر سده هجدهم و زمان حاضر) و برای آمریکا در حدود یک و نیم سده (از سده ۱۸۶۰ تا کنون) زمان برد. این پیشرفت قابل توجه که کره جنوبی را در کمتر از نیم قرن به کشوری پیشرفته و ثروتمند بدل نمود، در مجامع بین‌المللی، صفت «ببر آسیا» را برای این کشور به ارمغان آورده است. کره جنوبی با بیش از 66 میلیون جمعیت (تا سال 2013) ، علی‌رغم کمبود منابع طبیعی و دارا بودن کمترین مساحت در میان کشورهای گروه ۲۰، یکی از اقتصادهای نیرومند دنیا تلقی می­ شود. اقتصاد کره جنوبی، چهارمین اقتصاد بزرگ آسیا و سیزدهمین در دنیاست.

این کشور هم اکنون پنجمین کشور بزرگ تولید کننده صنایع مربوط به انرژی هسته‌ای در جهان است و در نظر دارد به یکی از عمده ترین صادرکنندگان انرژی هسته‌ای تبدیل گردد. همچنین در زمینه کشتی سازی نیز رتبه نخست جهانی را دارد. علاوه بر آن به دلیل ظرفیت‌ها و قابلیت‌های چند کمپانی معروفش نظیر سامسونگ، ال جی و هیوندایی، هانجین، اس کی، کیا و .... یکی از قوی‌ترین بازیگران جهانی در عرضه صنایع الکترونیک، خودرو، ماشین آلات، فولاد، پتروشیمی، ساخت و ساز و غیره است. این کشور دارای بزرگترین برنامه‌های رشد سبز در جهان می باشد. دولت و شرکت‌های کره ای همواره در حال سرمایه‌گذاری در بخش‌های مبتنی بر رشد سبز نظیر انرژی سبز، تکنولوژی­ های "کم انرژی بر" و دیگر فناوری‌های مربوطه مخصوصاً در بخش‌های کشتی سازی، خودرو سازی و فناوری اطلاعات می‌باشند.

اولویت‌ها در همکاری‌های دوجانبه بین ج.ا.ایران و کره جنوبی

طی سال‌های گذشته ایران اصلی ترین کشور صادرکننده نفت به کره جنوبی و به طور متقابل کره جنوبی نیز اصلی ترین کشور صادرکننده تجهیزات اتومبیل سازی، ماشین سازی و صنایع الکترونیکی به ایران بوده است. گفتنی است همزمان با سفر خانم پارک به کشورمان، واردات میعانات نفتی این کشور از تهران تا ده برابر افزایش یافت و به 300 هزار بشکه در روز رسید. سئول قصد دارد در سال جاری میلادی میزان واردات نفت از ایران را از 115 هزار بشکه به 285 هزار بشکه؛ تقریبا دو برابر سال گذشته افزایش دهد.

از سویی همزمان با سفر قریب الوقوع رئیس جمهور کره جنوبی به تهران، سهام شرکت صنعتی «دائه لیم» کره هم که روابط گسترده تجاری با ایران دارد و از شرکای بزرگ کشورمان محسوب می ­شود، با افزاش صفر ممیز 91 درصد روبرو شده است.

طرح مباحثی چون جهش اقتصادی کره جنوبی، و مهم تر از آن با تأکید بر بیانات رهبر معظم انقلاب در دیدار خانم پارک با ایشان، مبنی بر نگاه مثبت جمهوری اسلامی ایران به افزایش همکاری با کشورهای آسیایی و مفید خواندن «ارتباطات مستمر و پایدار میان ایران و کره‌ی جنوبی»، به نظر می­رسد که جمهوری اسلامی ضمن این که خواهان "ثبات" در همکاری­ های فی مابین است، بر بخش ­های زیر ساختی بیش از همه تأکید می­ کند.

مقام معظم رهبری درخصوص همکاری‌ها و توافق‌های دو کشور، به مسئله‌ی اولویت‌ها در همکاری‌های دوجانبه اشاره کردند و افزودند: «امکان شکل‌گیری همکاری‌های سودمند بین ایران و کره‌ی جنوبی وجود دارد اما اولویت‌های ما در همکاری، فقط موضوع تجارت و دادوستد نیست بلکه باید قراردادهایی بسته شود که مورد نیاز ایران در بخش‌های زیرساختی و اقتصاد عمومی باشد.»

محورهای بحث و تبادل نظر رؤسای دوکشور در باره موضوعاتی چون؛ راه‌های تقویت همکاری مشترک در حوزه‌های انرژی، بانک و بیمه، پروژه‌های زیربنایی، بهداشت و درمان، علمی، فناوری و فرهنگی و امضای 19 سند همکاری (تا کنون)، از این منظر قابل ارزیابی است. این 19 سند همکاری عبارتند از:

اقتصادی

- موافقتنامه حمل و نقل دریایی میان دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوری کره جنوبی

- یادداشت تفاهم چارچوب همکاری در زمینه حمل و نقل و امور زیربنایی

- یادداشت تفاهم همکاری‌های نفت، گاز طبیعی، پالایشگاه و پتروشیمی

- یادداشت تفاهم در خصوص همکاری در زمینه منابع آب

- یادداشت تفاهم همکاری در زمینه توسعه انرژی الکتریکی و صنایع جدید انرژی

- یادداشت تفاهم همکاری در زمینه ماهیگیری و آبزیان

- یادداشت تفاهم همکاری توسعه بنادر

- یادداشت تفاهم همکاری میان وزارت امور اقتصاد و دارایی و شرکت بیمه تجاری کره جنوبی

- توافقنامه همکاری و کمک‌های اداری دوجانبه در امور گمرکی میان دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت جمهوری کره

حقوقی

- معاهده معاضدت حقوقی دوجانبه در امور کیفری

- معاهده استرداد مجرمین

فرهنگی

- یادداشت تفاهم همکاری اعلام سال 2017 به عنوان سال فرهنگی و تأسیس مرکز فرهنگی کره در تهران و مرکز فرهنگی ایران در سئول

- سند برنامه مبادلات فرهنگی، علمی و آموزشی دولت جمهوری اسلامی ایران و کره جنوبی

- یادداشت تفاهم همکاری در زمینه تکنولوژی‌های فرهنگی و صنایع خلاق

علمی- آموزشی

- یادداشت تفاهم همکاری در زمینه علوم و تکنولوژی

- یادداشت تفاهم همکاری در زمینه آموزش عالی

- یادداشت تفاهم همکاری در زمینه مراقبت‌های بهداشتی و علوم پزشکی

- یادداشت تفاهم همکاری وزارت بهداشت و آموزش پزشکی و وزارت بهداشت و رفاه کره جنوبی و بانک صادرات و واردات کره جنوبی

عمومی

- چارچوب توافق همکاری

به نظر می ­رسد اقتصاد مقاومتی مدنظر ایران در دوره پسابرجام، بیش از همه الگوهایی چون کره شمالی که اقتصادی درون‌ریز و برون‌نگر داشته و از بالاترین سطح و حد روابط تجاری با دنیا برخوردار است ، باشد. چرا که اقتصاد مقاومتی، اقتصاد ریاضتی نیست، بلکه اقتصاد «مردم‌محور» و «تولیدگرا» و در تعامل سازنده با دیگر کشورهاست. گر چه این کشور با الگوبرداری از اقتصادهای موفق و کمک کشورهای صنعتی بزرگ از قبیل ژاپن، آمریکا و استرالیا توانست به این پیشرفت‌ها نایل گردد، اما نبایستی «نظم»، «پشتکار» و «همت» مقامات دولتی و مردم را در این میان نادیده گرفت.

در مجموع « ارتباطات مستمر و پایدار» میان ایران و کره‌ی جنوبی از یک سو و همکاری‌های دو سویه در «بخش‌های زیرساختی» و « اقتصاد عمومی» از اولویت‌های جمهوری اسلامی ایران در این سفر است.

پژوهش خبری// فرشته مقدم