راهکارهای غنی سازی روابط زوجین

به گزارش سرویس پژوهش خبرگزاری صدا وسیما: در خانواده زوجین، می‌تواند از رهگذر مواردی همچون "رعایت اصول گفتاری و رفتاری، برنامه‌های مشترک، اهداف خوب، اطمینان دادن به درک متقابل و در کنار همدیگر بودن" به "استحکام، سلامت و شادی درونی خانواده" یا به عبارت دیگر "غنی سازی روابط زوجین" دست پیدا کنند. در این چارچوب در نوشتار پیش رو که مصاحبه با حجت الاسلام علی سرلک عضو هیئت علمی دانشگاه هنر و مدرس حوزه و دانشگاه می‌باشد، به چیستی، چرایی و چگونگی "غنی سازی روابط زوجین" پرداخته شده است.

پژوهش خبری: روابط مطلوب زوجین با توجه به فرهنگ ایرانی اسلامی به نظر شما چیست؟
حجت الاسلام علی سرلک: آن چیزی که در فرهنگ ایرانی به چشم می‌خورد و واضح است اصالت خانواده است که اصالت خانواده با اصطلاحات رفاقت و صمیمیت و یکرنگی بین زوجین ماهیت پیدا می‌کند. اگر خانواده اسکناس باشد؛ نخ این اسکناس، آن صمیمیت و آن یکرنگی است که بین زن و شوهر وجود دارد و هر چقدر آن یکرنگی به این معنا که میان شان به واقع باگ‌ها و خلاء‌های بزرگِ دلخوری و انکار و پنهان کاری وجود نداشته باشد.

یعنی یک زن و شوهر اصیل و اوریجینال ایرانی، زن و شوهری هستند که ممکن است با هم اختلاف نظر داشته باشند که طبیعی هم هست، اما به هیچ وجه این اختلاف نظر باعث نمی‌شود که این‌ها بین شان کدورت و دلسردی یا به تعبیر قرآن «شقاق» و فاصله به وجود بیاید؛ یعنی زن و شوهر در یک کلمه، یک درک روشنی از شرایط طرف مقابل خودشان دارند و می‌دانند حساسیت‌های او را، نگرانی‌های او را، علاقه مندی او را، و تا حدود زیادی امکانات خودشان را برای به رسمیت شناختن آن تفاوت‌ها به میدان می‌آورند.

حالا این امکان می‌تواند مدارا باشد؛ رواداری ها، لبخند، سکوت، همراهی‌ها در زندگی مشترک مهم است؛ علی رغم اینکه ممکن است اختلافاتی وجود داشته باشد. پس مهمترین ویژگی یک زندگی خانوادگی ایرانی، ویژگی همدلی است؛ ویژگی که طرفین نسبت به شاید بعضی از رفتار‌ها یا بعضی از کنش‌ها از طرف مقابل شان اشکال و ایرادی داشته باشند؛ ولی به هیچ وجه این اشکال را تبدیل نمی‌کنند به یک دلخوری، به یک نگرانی که در آن‌ها فاصله و کدورت را ایجاد می‌کند؛ لذا تعبیر قرآنی هم که هست «هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ» یک همپوشانی کامل، اصطلاحا نفر اول بودن، این آن شاخصه اصلی خانواده ایرانی است.

پژوهش خبری: چه عواملی ممکن است روابط زوجین را به سردی بکشاند؟
حجت الاسلام علی سرلک: مهمترین عاملی که می‌تواند یک زندگی خانوادگی را به سردی یا به تلخی و به فاصله بکشاند خودبینی و ندیدن طرف مقابل و نامهربان شدن و مدارا را کنار گذاشتن است. یعنی ریشه همه آن گرفتاری‌هایی است که ممکن است یک زندگی را از آن حالت طبیعی و از آن حالت شور و هیجان عاشقانه خودش خارج کند. این یک مسئله است. این را اگر بخواهیم ریز کنیم ممکن است به چند تا عامل ریزتر، قابل تقسیم باشد.

مثلا اینکه به رخ کشیدن شرایط اقتصادی یا شرایط خانوادگی، یکی از طرفین بگوید مثلا من خانواده متمول و ثروتمندی دارم؛ خانواده تو در این حد نیست. یا بگوید ما یا خانواده مان دارای تحصیلات هستیم و شما اینجوری نیستید. یا ما پر اولادیم یا شما کم اولادید؛ یا چیز‌هایی از این قبیل. پس آن خود بینی ممکن است؛ خودش را در مصادیق زیادی نشان دهد. یکی از آن‌ها به رخ کشیدن و تفاخر کردن در موضوعاتی مثل همین مثال‌هایی که زدم. یکی از چیز‌هایی که ممکن است زندگی را به سردی بکشاند این است که هرکدام از طرفین مسئولیت‌های خودشان را بدرستی نشناسند و عمل نکنند.

بالاخره زن و مرد در قبال همدیگر مسئولیت‌هایی دارند. تکالیفی دارند؛ و نباید این تکالیف را نادیده بگیرند. مرد مثلا در تامین نفقه به معنای وسیع کلمه اش کوتاهی کند. از تامین مسکن، پوشاک یا خوراک متناسب خودداری کند و تلاش برای آن نکند. یا زن هم نسبت به وظایف خودش، وظایف زناشویی اش، وظایف دیگرش کوتاهی کند؛ حتما این زندگی به سمت سردی و به سمت تلخی و دعوا حتی ممکن است پیش برود.

یکی از چیز‌هایی که ممکن است زندگی را به سردی ببرد اولویت دادن فرزندان یا شغل یا کار یا بستگان یا دوستان به طرف مقابل است. یعنی گاهی اوقات مشاهده می‌شود که مثلا خانم، فرزندان خودش را در همه چیز، حتی در سفره، در غذا، در احترام گذاشتن‌های ظاهری، در تامین امکانات، فرزند خودش را به همسرش ترجیح می‌دهد. خوب این طبیعتا وقتی یک مرد یا یک زن، احساس کند که در نگاه همسرش، در اولویت نیست؛ حتما این مبنایی است برای دلسردی-ها و تلخ گرایی‌های بعدی، یا یکی دیگر از چیز‌هایی که می‌تواند منشا دلسردی بشود؛ اختلالات روابط زناشویی است. یکی از مهمترین عواملی که ممکن است روابط زناشویی و روابط پای خانواده را به سردی یا به تلخی سوق بدهد اصطلاحا پای خواب گرم نداشتن و ارتباطات و فضای زناشویی را به واقع به صورت رضایت بخش نداشتن است.

این هم ممکن است هم عوامل روحی و روانی داشته باشد و هم عوامل جسمی داشته باشد و هم عدم مهارت‌های ارتباطی بین زن و شوهر باشد که این‌ها مجموعه اش منجر می‌شود به این که یک ارتباط سالم و یک ارتباط دلگشا و مفید را تجربه نکند. این هم جزو عواملی است که بالاخره خیلی ها، به آن تاکید دارند و به واقع خانواده‌ها را نسبت به آسیب‌هایی که ممکن است از این جهت تحمل کنند هشدار می‌دهد. این‌ها مجموعه‌ای از عواملی است که نسبتا می‌تواند یک خانواده را به سردی یا به یک اختلالات ارتباطی بکشد. باید طرفین مراقبت کنند که به هیچ وجه زن و شوهر حتی اگر با هم اختلاف نظر دارند سعی کنند تعمدا به عنوان قهر، بسترشان را جدا نکنند.

گاهی ممکن است در مسافرت هستند یا شرایط متعارفی وجود دارد که جدا اتفاق می‌افتد. اما اینکه تصمیم بگیرند که در کنار هم استراحت نکنند این خیلی چیز خطرناکی است. کلمه همسر یکی از معانی اش همین است که همواره هر دو سر این دو نفر، در یک بالین باشد و همسر باشند؛ و این خیلی چیز مهمی است. این به واقع مانند نخ تسبیحی است که می‌تواند دانه‌های گوناگون شرایط مختلف زندگی را با هم و در کنار هم نگه بدارد و گردآوری کند و بالاخره این یک وظیفه‌ای است که باید راجع به آن حساس و دقیق باشند و آن رضایت بخشی متناسب با مزاج و متناسب با نوع مطالبه‌ای که یکی از دو طرف دارد را باید در آن دقت داشته باشند.

پژوهش خبری: رعایت چه اصولی باعث گرم‌تر شدن روابط زوجین می‌شود؟
حجت الاسلام علی سرلک: یکی از اصول گفتار است یعنی شیرین سخن گفتن، شاد سخن گفتن، محترمانه حرف زدن، خیلی مهم است؛ و حسن استماع داشتن، خوب گوش دادن، خیلی مهم است که طرفین احساس کنند که طرف مقابل فکر به حرف‌های او می‌کند، و گوش می‌دهد و حساسیت نشان می‌دهد و واکنش دارد و صرفا یک مونولوگ و گفتگوی یک طرفه نیست. بلکه واقعا گفتگوهایشان با هم برقرار می‌شود و حرف هم را می‌فهمند. حتی اگر ممکن است اختلاف دیدگاه‌هایی هم داشته باشند. ولی این اصلا منافاتی با درک ندارد.

طرف مقابل شان را درک می‌کنند. خوب حرف زدن و حرف خوب زدن بر اساس درک متقابل، یکی از اصولی است که می‌تواند فضای زندگی را خوب نگه دارد. یکی هم بحث فعالیت مشترک است خیلی مهم است که در فرآیند اتفاقات زندگی طرفین سهم و نقش داشته باشند. در کنار هم سفره جمع کنند. سفره پهن کنند. سبزی پاک کنند. برنج تمیز کنند. بلکه ظرف با هم بشویند. این یک فرآیند مشترک و فعالیت مشترک، فرآیندش موضوعیت دارد و می‌تواند به گرمای زندگی کمک کند. بحث بعدی هم بحث معنویت است.

وقتی که در این زندگی مظاهر معنویت و مظاهر بندگی وجود داشت؛ نماز، روضه، روزه وجود داشت و اخلاقیات به معنای وسیع کلمه اش، تلاوت قرآن ما در فضای محیط ایرانی اسلامی خودمان می‌گوییم این زندگی خیلی ریشه‌های محکم تری و چارچوب مستحکم تری دارد و به نظر می‌رسد خیلی مهم است؛ و یکی دیگر از چیز‌هایی که می‌تواند به گرمای زندگی خیلی کمک کند، بحث سفر است. سفر که می‌گوییم نه سفر‌های دور و پرهزینه، بلکه در کنار هم به دشت و دمن رفتن، به دیدن دیگران رفتن، سفر‌های زیارتی، سیاحتی، کوتاه مقصد، بلند مقصد، سفر هم خیلی می‌تواند موثر باشد و مدیریت این مسئله با توجه به مشکلات اقتصادی خیلی هوشمندی می‌خواهد که کاملا امکان پذیر است.

یکی از چیز‌های دیگر هم که می‌تواند خیلی کمک کند به فضای شادی و استحکام زندگی، بحث اهداف است. یک خانواده با برنامه هم به لحاظ روانی، هم به لحاظ اخلاقی، هم به لحاظ روحی، یک خانواده محکمتر و شادتر و سلامت تری هستند. اینکه مثلا فرض کنید یک خانواده تصمیم بگیرد. برای مسائل مادی اش مثلا مثل توسعه متراژ مسکن، یا برای بحث‌های معنوی و علمی مثل آموختن، مطالعه کردن، جلسات خاصی را شرکت کردن، برنامه داشته باشد. حتما این خانواده می‌تواند از رهگذر این برنامه‌های مشترک و اهداف خوب به یک استحکامی و به یک سلامت درونی و شادی درونی بیشتر دست پیدا کنند.

پژوهش خبری: راهکار‌های غنی سازی روابط زوجین چیست؟
آن چیزی که می‌تواند روابط فیمابین یک خانواده را تقویت کند چند تا مسئله است یکی بحث ابراز احترام و علاقه‌ای است که باید به صورت رایج در فضای خانواده وجود داشته باشد. اینکه قرآن می‌فرماید: «وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً» این خیلی مهم است. اینکه زن و شوهر در خطاب به هم، هم آهنگ سخن شان شیرین و دلنشین باشد و هم کلماتی که انتخاب می-کنند دلنواز و جان فزا باشد. کلمات عاطفه‌ای و ابراز علاقه ای، صدا بزنند. همان طور که در سیره انبیاء و در سیره ائمه صلوات الله علیهم اجمعین است. مثلا حضرت زهرا (س) و حضرت امیرالمومنین (ع) به اصطلاح امروزی‌ها قربان صدقه هم می‌رفتند. «بنفسی انت، سیدتی، اولاتی» و همه این تعابیر، تعابیری است که می‌تواند واقعا روابط خانوادگی را مستحکم کند.

اینکه پیامبر فرمودند اگر مردی به خانمش بگوید من تو را دوست می‌دارم از خاطره آن خانمش نمی‌رود حالا این پیامِ دوست داشتن، خیلی مهم است. گاهی با نگاه، گاهی با سکوت، این‌ها خیلی مهم است. نکته بعدی که می‌تواند این روابط را غنی کند بحث هدیه‌های گاه و بی گاه است که متاسفانه ما هدیه هایمان هم صورت‌های اقتصادی پیدا کرده و صرفا در یک سری مناسبت‌های تعیین شده مثل تولد و مثل سالگرد ازدواج و چیز‌های این طوری هدیه‌ها رد و بدل می‌شود در حالی که اصل هدیه این است که طرف مقابل را غافلگیر و خوشحال کند و او احساس کند در نگاه ما و در نگرانی‌های ما جایگاه درستی دارد.

بحث هدیه خیلی بحث مهمی است اگر به موقع، به اندازه و متناسب با نیاز طرف مقابل باشد گاهی اوقات می‌تواند کار ساعت‌ها توضیح و ساعت‌ها خاطره‌های شیرین را انجام دهد. یکی دیگر از چیز‌هایی که خیلی مهم است و می‌تواند روابط خانوادگی را گرم و غنی کند اتفاقی است به اسم حدس زدن تمایلات طرف مقابل، این که ما بدانیم همسرمان چه چیز‌هایی برایش خوشایند و چه چیز‌هایی برایش بدآیند است موضوع پراهمیتی است. یعنی بعضی وقت‌ها ارزش یک کار نگفته ای، که از طرف همسرمان نمی‌گوید و ما انجام می‌دهیم؛ برابری می‌کند با هزاران کاری که او بار‌ها گفته و از نظر ظاهری کار خیلی مهم است، ولی، چون به زبان آورده است وقتی انجام می‌دهیم؛ انگار خیلی اتفاق ویژه‌ای رخ نمی‌دهد. ولی باید فکر کند، حدس بزند و نیاز‌های او و توقعات او را کشف کند و آن‌هایی که صحیح و درست هستند را عمل کند این خیلی می‌تواند در غنی سازی و استحکام روابط خیلی موثر باشد.

مثلا همسر ما نیاز به یک سفر دارد یا علاقمند است که یکی از بستگانش و یا یکی از دوستانش به منزل ما بیایند. یا اینکه از فلان غذا، از فلان لباس خوشش می‌آید و ما آن را تهیه کنیم؛ بدون اینکه منتی بگذاریم. یکی دیگر از چیز‌های دیگری که خیلی می‌تواند کمک کند؛ این است که انسان در همه ارتباطاتش مخصوصا روابط خانوادگی و زناشویی، زبان منت گذاشتن و زبان به رخ کشیدن نداشته باشد که مرتب بعضی از آقایان و خانم‌ها می‌گویند ما به خاطر تو همه چیز را تحمل کردیم و فلان جا کوتاه آمدیم و فلان جا چیزی نگفتیم و فلان جا آن گذشت بزرگ را کردیم؛ این خیلی خیلی تلخ می‌کند. زبان منت، زبان دوری و زبان کدورت است و به نظرم از این به شدت باید دوری کرد.

یکی از چیز‌های دیگری که خیلی کمک می‌کند به غنی سازی روابط، این است که هر دو طرف تاکید کنند به اینکه همواره در کنار هم هستند؛ حتی به شوخی نگویند که‌ای کاش ما با هم ازدواج نمی‌کردیم. یا به شوخی نگویند بیا برویم و طلاق بگیریم. این‌ها جزو خطوط قرمز جدی باید باشند و به هیچ وجه نباید در گفتگو‌ها مطرح شود. بزرگترین شادی که یک زن و شوهر می‌توانند برای هم بیافرینند؛ این است که راجع به آینده‌های دراز مدت با همدیگر صحبت کنند؛ نه، منظورم خیال پردازی نیست. ولی مثلا راجع به آینده‌های بعد، در همه سختی‌ها و شادی ها. فرض کنید آینده زندگی، ۲۰ سال بعد، ۱۰ سال بعد، ۱۵ سال بعد، که اگر من زنده بودم این کار را می‌کنم. آن کار را می‌کنم. خیلی آینده گسترده و پر اطمینانی را برای همدیگر تصویر کنند و خودشان را در کنار همدیگر بخواهند؛ این خیلی می‌تواند روابط را غنی کند.

یکی دیگر از چیز‌هایی که خیلی می‌تواند روابط را غنی کند؛ گذشتن از خطا‌ها است. بالاخره ما انسانیم و ممکن است اشتباهاتی بکنیم و خطا‌هایی را مرتکب بشویم؛ اینکه بگذریم، عفو کنیم و نادیده بگیریم و نشنیده بگیریم و فراموش کنیم عملا؛ و هیچوقت بیادمان نیاوریم و یادآوری نکنیم. یک چیز‌هایی که در استحکام روابط زن و شوهر بسیار موثر هستند. هم پوزش طلبی و عذرطلبی داشته باشیم و هم معذرت خواهی طرف مقابل را به معنای واقعی کلمه اش بپذیریم که خیلی موثر است.

شاید نکته پایانی که به ذهنم برسد برای غنی سازی روابط زن و شوهر این است که زن و شوهر لازم است که در موفقیت طرف مقابل سهم واقعی داشته باشند. مثلا اگر طرف همسرش درس می‌خواند، اگر تجارت می‌کند؛ اگر خانه داری می‌کند. در اینکه همسرش در هر کاری که انجام می‌دهد، من به عنوان همسر، سهم جدی و موثری داشته باشم. اگر مهمان آمده مثلا در سفره آرایی در پذیرایی درست، تا معلوم شود من همسر کدبانویی دارم. خیلی مهم است که ما اصطلاحا کاری کنیم که همسرمان در آن موضوع فعالیتش جلوه کند و بدرخشد این خیلی می‌تواند روابط فیمابین همسران را غنی و مستحکم کند.

پژوهشگر: مهدی ناجی