مصوبه مجلس درباره بنزین گامی در راستای اصلاح الگوی مصرف

پژوهش خبری : در جلسه علنی صبح امروز مجلس شورای اسلامی، اکثریت نمایندگان مجلس با الحاق یک بند به تبصره 14 لایحه بودجه سال 1395 کل کشور که مرتبط با مباحث هدفمندی یارانه ها است، موافقت کردند. خروجی اصلی این بند که به پیشنهاد احمد توکلی، نماینده مردم تهران و عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس به تصویب رسید، عبارت است از:

الف- تداوم استفاده از کارت های سوخت در توزیع بنزین

ب- پلکانی شدن قیمت بنزین و افزایش این قیمت برای پرمصرف ها.

با این وجود، در جلسه علنی عصر امروز مجلس شورای اسلامی، با تذکر مهرداد بذرپاش، نماینده مردم تهران و عضو هیئت رئیسه مجلس درباره وجود برخی ابهامات در این مصوبه و همچنین موافقت اکثریت نمایندگان مجلس، این مصوبه بار دیگر به کمیسیون تلفیق مجلس برگردانده شد تا ابهامات آن برطرف گردد و بار دیگر در صحن مجلس مورد بررسی قرار گیرد.

با توجه به حساسیت مباحث مربوط به قیمت و شیوه توزیع بنزین در زندگی روزمره مردم، نکات زیر درباره این مصوبه قابل ذکر است:

1- مهمترین دستاورد تصویب و اجرای این مصوبه، تداوم و حتی گسترش استفاده از کارت های سوخت در توزیع بنزین است که گام مهمی در راستای جلوگیری از افزایش قاچاق بنزین و در نتیجه، اجرای اقتصاد مقاومتی محسوب می‌شود. توضیح آنکه براساس گزارش های مراکز پژوهش معتبر کشور مانند مرکز پژوهش های مجلس و مصاحبه‌های مسئولین نهادهای مرتبط با قاچاق سوخت مانند ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، کارت های هوشمند سوخت، مهمترین و کارآمدترین زیرساخت اطلاعاتی بخش سوخت و حمل و نقل کشور هستند که با افزایش شفافیت عرضه و تقاضای بنزین، نقش مهمی در مدیریت مصرف و واردات و به خصوص کاهش شدید قاچاق این فرآورده نفتی از سال 1386 تا‌کنون ایفا کرده اند. بررسی های مرکز پژوهش های مجلس نشان می دهد که دستاورد همین موضوع در طول 8 سال، 75 میلیارد دلار بوده است. علاوه بر این، در صورت تصویب نهایی و اجرای این مصوبه، عملا مردم (مالکان خودروها) انگیزه بیشتری برای دریافت برگه معاینه فنی، بیمه‌نامه شخص ثالث و  پرداخت عوارض سالانه خودرو خواهند داشت تا نیازمند استفاده از کارت های سوخت جایگاه ها و پرداخت عوارض مترتب بر آن نشوند، این موضوع نیز دستاوردهای مهمی برای کاهش تصادفات رانندگی و مشکلات مترتب بر آن و همچنین بهبود چرخه اقتصادی صنعت بیمه کشور خواهد داشت.

2- دستاورد مهم دیگر این مصوبه، پلکانی شدن قیمت بنزین متناسب با میزان مصرف است. در صورت تصویب نهایی و اجرای این مصوبه، قیمت بنزین برای کم مصرف ها (عموم مردم) همچنان ثابت و بدون تغییر باقی خواهند ماند ولی پرمصرف ها که عموما جزو قشر پردرآمد کشور هستند، متناسب با میزان مصرف بالاتر از الگوی مصرف خود، هزینه بیشتری برای دریافت بنزین می پردازند. به عبارت دیگر، یارانه بیشتری به کسانی که مصرف بیشتری داشته باشند، پرداخت نخواهد شد و این مصرف کنندگان، مجبور می شوند در صورت عدم اصلاح الگوی مصرف خود، هزینه این مصارف اسراف گونه خود را بپردازند. بدیهی است که اجرای این سازوکار قیمتی که جزو سازوکارهای هوشمندانه قیمت گذاری حامل های انرژی محسوب می شود و در جهان با عنوان قیمت گذاری پلکانی-افزایشی (IBT) شناخته می شود، موجب افزایش انگیزه مردم بخصوص پرمصرف ها برای مدیریت مصرف بنزین خود می‌شود. در واقع، بدون ایجاد فشار به عموم مردم، الگوی مصرف بنزین در کشور اصلاح می شود که گام بزرگی در زمینه پیاده سازی اقتصاد مقاومتی است. تجربه موفق اجرای طرح سهمیه بندی بنزین در کاهش و مدیریت مصرف این فرآورده نفتی در بین سال های 1386 تا 1393، موید این نکته است. 

3- سومین دستاورد مهم این مصوبه نیز این موضوع است که درآمد ناشی از قیمت بالاتر از قیمت پایه (همان 1000 تومان) عرضه بنزین به مشترکان پرمصرف به وزارت نفت نمی رسد یا صرف پرداخت امور جاری کشور و پرداخت حقوق کارمندان دولت نمی شود بلکه عوارض انتشار آلایندگی و عوارض استفاده از زیرساخت‌های شور اعم از جاده‌ها و خیابان‌ها و تأسیسات مربوط به عوارض ایجاد ترافیک است. در نتیجه، این درآمدها در محل مناسب خود به مصرف خواهند رسید و به کاهش ترافیک و کاهش انتشار آلاینده های زیست محیطی در سطح کشور کمک می کنند.

با وجود تمامی نکات فوق، به نظر می رسد در تدوین آخرین بند از این مصوبه دقت لازم صورت نگرفته است و می‌توان با انجام برخی اصلاحات، هم ابهامات موجود را برطرف کرد و هم نگرانی های موجود درباره ایجاد فشار به مردم با اجرای این مصوبه را کاهش داد. در این بند از این مصوبه به صورت غیرشفاف و ضمنی، مقرر شده است که پله اول مصرف بنزین کشور همان ماهیانه 60 لیتر باشد و به ازای هر 40 لیتر افزایش مصرف ماهیانه تا سقف 180 لیتر ماهیانه، قیمت هر لیتر بنزین به 1500، 1750 و 2000 تومان برسد. قیمت بالای این سقف نیز برابر قیمت تمام شده بنزین باشد. با این وجود، از طرفی قیمت تمام شده بنزین مشخص نیست و مناسب تر است به جای این قیمت مبهم، عدد دقیقی مشخص شود. از طرف دیگر هم هرچند قرار دادن پله اول مصرف برابر 60 لیتر در ماه (همان عددی که قبلا سهمیه ماهیانه بنزین خودروها بود) عدد نامناسبی تلقی نمی شود ولی می توان برای کاهش فشار احتمالی افزایش قیمت بنزین به بخش هایی از عموم مردم، این پله را به 80 لیتر در ماه افزایش داد و قیمت بنزین در پله دوم را هم به 1300 تومان هر لیتر کاهش داد. به عبارت دیگر، قیمت هر پله نسبت به پله قبلی، 300 تومان گرانتر باشد و سقف مصرف پله های دوم، سوم و چهارم هم برابر 120، 160 و 200 لیتر باشد. البته باید سازوکار مناسب برای ناوگان تاکسیرانی هم درنظر گرفته شود.

به نظر می رسد در صورت انجام این اصلاحات در آخرین بند این مصوبه در کمیسیون تلفیق مجلس و تایید نهایی آن در صحن علنی مجلس توسط نمایندگان مردم در خانه ملت، گام بزرگی در راستای اصلاح الگوی مصرف بنزین کشور و کاهش مصرف، قاچاق و واردات این فرآورده نفتی در سال «اقتصاد مقاومتی، اقدام و عمل» برداشته شود.

.....................

پژوهش خبری