انتخابات مجلس دهم ایلام؛عبور تدریجی از رفتار قبیله مداری

پژوهش خبری: انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی در دو حوزه انتخابیه استان ایلام به دور دوم کشیده شد و پس از برگزاری مرحله دوم نمایندگان مجلس در این استان مشخص شدند. این دوره از انتخابات استان ایلام دارای یک ویژگی مثبت بود که در مقایسه با سال­ های گذشته این ویژگی، برجسته­ تر بود. حرکت به سوی وحدت و یکپارچگی و فاصله گرفتن تدریجی از رفتار رای ­دهی به سبک قبیله ­ای ویژگی این دوره از انتخابات استان ایلام بود. در ادامه به تشریح زوایای این وضعیت پرداخته می ­شود.

انتخابات این دوره هم پایان یافت و از میان 6نامزد راه­ یافته به دور دوم، سه نفر به عنوان منتخب مردم استان مشخص و در ماه آینده روانه مجلس دهم خواهند شد. این دوره از انتخابات مجلس در استان ایلام نکته ­ها و اندرزهای فراوانی داشت که یک نکته مهم تر به نظر می ­رسد و آن عبور تدریجی از رفتار رای ­دهی به سبک طایفه­ ای و قبیل ه­ای بود.

در این جا به عنوان چارچوب نظری به دیدگاه رهبر معظم انقلاب در خصوص آفت­ های تعصبات قبیله ­ای در رفتارهای سیاسی اشاره می ­شود. رهبر معظم انقلاب اسلامی در نکوهش رفتارهای قبیله ­ای عبارات مهمی دارند که به بخش­ هایی از آن اشاره می ­شود. ایشان در پیامی به مناسبت افتتاح پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی فرمودند: « مجلس شورای اسلامی، مظهر وحدت ملی و یکپارچگی و اتفاق همه‌ گروه ­ها و قومیت ­ها و سلایق و عقاید است. در این مجلس که از منتخبان حقیقی ملت بزرگ ایران تشکیل شده است، نمایندگان شهرها و استان­ های دور و نزدیک، نمایندگان اقوام گوناگون ایرانی، نمایندگان سلایق و عقاید سیاسی، نمایندگان اقلیت­ های دینی در کنار مسلمانان، همه با هم برای انجام وظایف قانونی مجلس شورای اسلامی همکاری و تلاش می­ کنند. این یکی از باشکوه‌ترین جلوه‌های اتحاد ملت ایران است ». 

همچنین در دیدار با مسئولان نظام در 16 اردیبهشت سال 1390 می ­فرمایند: « میل به رفتارهای قبیله‌ای در میدان سیاست، در میدان اقتصاد، از دیگر نقاط ضعف ماست ...».

در این دوره از انتخابات هر چند در حوزه انتخابیه ایلام چهار نامزد راه یافته به دور دوم از چهار قبیله بزرگ استان بودند، اما نگاه قبیله ­ای به نامزدها در دقایق و ظرایف امر رای­ دهی کم رنگ ­تر شده بود. بدین معنی در شهرهایی که نامزد اختصاصی آن قبیله حضور داشت نتیجه انتخابات هر چند به سود وی خاتمه یافت، اما به تعبیر رایج آراء «یک دست» به سبد رای او ریخته نشد.

فرضیه اثبات شده همیشه انتخابات در ایلام گزاره «اصالت قبیله بر همه صبغه ­ها از جمله سیاسی و حزبی و ...» بوده است. اما در این دوره از انتخابات، این فرضیه ترک برداشت و ابهت و پایایی آن متزلزل شد. مصداق این ادعا را می ­توان تبیین کرد که در ادامه به تفصیل می­ آید:

در شهرستان سیروان که زادگاه دکتر جلال میرزایی است قاعدتا باید همه یا دست کم اکثریت قریب به اتفاق رای­ دهندگان به وی رای می­ دادند، اما این گونه نشد و رقیبان او هم رای قابل توجهی کسب کردند. بدین ترتیب رقبای او یعنی خانم سارا فلاحی توانست یک هزار و 183 رای (6/ 12 درصد)، آقایان لطیف صادقی 743 رای ( 8 درصد) و سلام امینی 670 رای (2/ 7 درصد)، کسب کنند.

در شهرستان چرداول که به زادگاه آقای میرزایی نزدیک است و پیوندهای نسبی و سببی زیادی میان دو شهرستان سیروان و چرداول وجود دارد، نیز این امر صادق است. در این شهرستان آقای سلام امینی 8 هزار و 748 رای (7/ 22 درصد)، خانم فلاحی 7 هزار و 942 رای (7/ 20 درصد) و آقای صادقی 5 هزارو 525 رای (4/ 14 درصد)کسب کردند.

این امر در دیگر شهرستان­ها هم صادق بود. در شهرستان ایوان که زادگاه خانم فلاحی است، آقای میرزایی توانست 4 هزارو 543 رای (16 درصد)، آقای امینی یک هزار و 210 رای (3/ 4 درصد) و آقای صادقی هم یک هزار و 320 رای (6/ 4 درصد)کسب کنند.

این وضعیت را می ­توان در شهرستان ملکشاهی که زادگاه آقای امینی است نیز مشاهده کرد. در این شهرستان دکتر میرزایی توانست یک هزار و 421 رای (9/ 8 درصد)، دکتر فلاحی 889 رای (6/ 5 درصد) و آقای صادقی 380 رای (4/ 2 درصد) کسب کنند. در شهرستان مهران که به زادگاه امینی نزدیک­تر است و قرابت بیشتری با ایشان و شهرستان ملکشاهی دارد نیز این وضعیت مشهودتر است. به طوری که در مهران، دکتر فلاحی توانست 3 هزار و 509 رای (19 درصد)، دکتر میرزایی 3 هزار و 319 رای (9/ 17 درصد) و آقای صادقی 2 هزار و 630 رای (1/ 14) کسب کنند.

در شهر ایلام مرکز استان نیز این رویکرد اجتماعی دیده می ­شود. به طوری که آرا در میان چهار نامزد به نسبتی تقریبا نزدیک، بین آنها تقسیم شد. بدین ­ترتیب صادقی 33 هزار 407 رای (6/ 29 درصد)، میرزایی 29 هزار و 978 رای (6/ 26 درصد)، امینی 28 هزار و 363 رای (1/ 25 درصد) و فلاحی 21 هزارو 76 رای (7 /18 درصد) کسب کردند.

در حوزه انتخابیه دهلران نیز وضع به همین منوال است. به طوری که دکتر علی­ محمد احمدی توانست تعداد 2 هزار و 818 رای (2/ 11 درصد) در شهرستان دره شهر زادگاه مهندس شادمهر کاظم زاده کسب کند و کاظم زاده هم توانست در شهرستان آبدانان زادگاه احمدی 8 هزار و 292 رای (8/ 32 درصد) کسب کند.

هر چند همچنان نامزدهای انتخابات در زادگاه خود رای اول را کسب کردند، اما اینگونه نبود که آرای شهرستان­ها یک دست و کامل در سبد نامزد اختصاصی­ شان سرازیر شود.

به نظر می­ رسد مردم ایلام در حال گذار از گرایش قوم­ گرایی و عبور از کنش بر مدار انتساب به کنش عقلانی و عبور از قوم ­مداری به عقل ­مداری هستند و این رفتار هر چند کند است اما نتایج مثبتی خواهد داشت. کمترین نتایج آن همگرایی و وحدت میان مردم استان به عنوان یک واحد مشترک انسانی به دور از تعصبات قومی و قبیله ­ای است که دستاورد کمی نیست. انصاف، ابتناء به شایسته سالاری و واقع بینی شهروندان ایلامی در انتخاب نامزدهای انتخابات را می­ توان در مدار این کنش سیاسی تحلیل کرد.

بنابراین واقعیت این است امروز نمایندگان منتخب استان، نمایندگان همه مردم استان ـ فارغ از قبایل متنوع و متکثر استان­  بوده و طبیعتا می ­توانند منافع همه مردم و توسعه متوازن استان را به عنوان اولویت اصلی سرلوحه امر نمایندگی قرار دهد.

در مجموع باید گفت در این یادداشت غرض این نبود که تعلق به خویشاوند را مذموم جلوه داد، یا وجوه مثبت این کنش را نادیده گرفت؛ زیرا امر مسلم این است که تعلق صحیح و به جا، به خویشاوند می ­تواند به عنوان یک سرمایه اجتماعی به اعتماد و مشارکت مردم در امور سیاسی، اجتماعی و فرهنگی مدد رساند. هدف این پژوهش، بررسی یک پدیده سیاسی از نگاه جامعه­ شناسی سیاسی و همچنین بیان نکات مثبت رفتار رای­ دهی مردم استان در این دوره از انتخابات بود.

در ادامه نمودار آراء نامزدهای راه یافته به دور دوم انتخابات در دو حوزه انتخابیه ایلام و دهلران به تفکیک ارائه می ­شود.