فردا محرم است...

به گزارش خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما، امام حسین (علیه السلام) در روز دوم محرم سال 61 همراه کاروانش به کربلا رسید. 

اما خود امام حسین (ع) وقتی به این سرزمین رسید و نام آن را پرسید و در جواب، نام کربلا را شنید فرمود: أللهم إنی أعوذ بک من الکرب والبلاء. (خدایا من از سختی ها و بلاهای این سرزمین به تو پناه می برم).

بنا بر برخی گفته ها، امام حسین (ع) گوشه ای از زمین کربلا (زمینی به مساحت 36 کیلومتر مربع) را که اکنون شامل مرقد او و سایر شهدای کربلا می شود، به 60000 درهم از مردم نینوا و غاضریه خریداری کرد و با آنها شرط کرد که مردم را برای زیارت راهنمایی کنند و از زائرین قبرش تا سه روز پذیرایی کنند.

کربلا در دوره های مختلف تاریخی: 

این سرزمین تا سال61 هجری قمری، بیابانی بیش نبود، اما بعد از واقعه کربلا و پس از ساخت گنبد و بارگاه برای شهدا، به یکی از شهرهای زیارتی عراق تبدیل شد و در دوره های مختلف تاریخی، از عصر اموی تا عباسی و دوران تهاجم مغولان تا عصر حاضر، مورد توجه برخی از خلیفه ها و امیران قرار داشت و این امر ناشی از ارادت و توجه آنان به مرقد مطهر امام حسین (ع) و یارانش بود.

این شهر در روزگار کلدانی ها محل سکونت برخی از مسیحی ها بود که آن را (کور بابل) به معنای پرستشگاه خداوند، می نامیدند؛ زیرا در آن جا معبدها و پرستش گاه های بزرگی وجود داشت.

کربلا در روزگار ساسانیان، به هنگامی که حیره مرکز حکومت مناذره بود، اهمیت ویژه ای یافت و به تابعیت دولت ایران در آمد. اهمیت این منطقه از آن رو بود که برسر شاهراه های تجاری حیره، انبار، شام و حجاز واقع شده بود. در عصر اسلامی، کربلا به وسیله خالد بن عرفجه، یکی از فرماندهان سعد بن ابی وقاص، فتح شد. او در 14 هجری، پس از فتح کربلا، آن جا را پایگاه سپاه خود ساخت و لشکریان اسلام در آن شهر و نیز کوفه مستقر شدند. طولی نکشید که پایگاه سعد نیز به شهر کوفه منتقل شد.

در وجه تسمیه کربلا بعضی می گویند که کربلا از واژه (کور بابل) گرفته شده است که به معنای مجموعه روستاهای بابل قدیم است که (نینوا) و (غاضریه ) و (طف) نام های دیگر کربلا است.

(طف) به ساحل و کناره های رود در سمت خشکی گویند در متون تاریخی از کربلا به سرزمین طف یاد شده است که امام حسین (ع) در آن جا به شهادت رسید.

از پیامبر (ص) نقل شده است که فرمود: (جبرئیل مرا خبر داده است که فرزندم حسین پس از من در سرزمین طف کشته می شود، جبرئیل این خاک را برایم آورد و به من خبر داد که محل قتل او در همین خاک خواهد بود.)

 و کربلا را به سبب سکونت طایفه ای به نام بنی غاضر از قبیله بنی اسد، در نزد یکی آن، غاضریه نیز می نامند، آن جا آبادی وسیع و پر رونقی بود که در کنار فرات و در شمال کربلا قرار داشت و به آن متصل بود، در حقیقت به همان مکانی اطلاق می شد که تقریباً اکنون حرم حضرت ابوالفضل (ع) است. 

در متون تاریخی از شهادت امام حسین (ع) در راه غاضریه و آب بندی در کرانه فرات یاد شده است.

آشنایی با نام‌های مختلف سرزمین کربلا و وجه تسمیه نیز هرکدام از آنها برای کسانی که دلداده شهید کربلا هستند قابل تأمل و توجه است.

کمال الدین دمیری در کتاب حیات الحیوان نقل کرده، وقتی امام‌حسین(ع)‌ به کربلا رسید، ‌از نام آن مکان سؤال کرد. گفته شد: کربلا، امام فرمود: کرب و بلاء، پدرم علی علیه‌السلام در راه صفین وقتی به اینجا رسید و من همراه او بودم از نام این مکان سؤال کردند. بعد حضرت امیرالمؤمنین (ع) فرمودند: «این‌جا محل بار انداز آنان است و این‌جا محل ریختن خون آنان است.» سؤال شد چه کسانی را می‌فرمایید؟ حضرت فرمود: افرادی از آل محمد(ص) که در این مکان کشته می‌شوند.

نام دیگر کربلا، عمور است. عموراء نام عبری کربلاست. نقل شده که اما حسین(ع)‌ در شب عاشورا در جمع اصحاب و اهل‌بیت(ع) خود فرمود: جدّم رسول الله(ص) به من خبر داد که حوادث روزگار مرا وادار به رفتن به سوی عراق می‌کند. پس فرود می‌آیم در سرزمینی که به آن «عمورا و کربلا» گفته می‌شود و در همین سرزمین شهید می‌شود و آن وعده که جدم فرمود، ‌نزدیک شده است.

از دیگر نام‌های کربلا «عَقر» است. عقر به فتح عین و سکون قاف و راء، به آن، عقر بابل نیز گفته می‌شود.

نام دیگر کربلا، حایر است،  متوکل عباسی از خلفای بنی عباس، نسبت به علی و اولاد علی کینه و دشمنی خاصی داشت، ‌مردم را از زیارت سید‌الشهدا(ع) منع کرد، زوار را عقوبت و مجازات می‌کرد و دستور داد قبر امام‌حسین(ع)‌ را خراب و بجای آن شخم کرده و زراعت کردند، به گاو‌ها دستگاه شخم بسته و آن منطقه را شخم زدند. البته گاوها به‌ هیچ ‌وجه روی قبر مقدس سید‌الشهدا(ع)‌ نمی‌رفتند.

بعضی از شاهدان عینی گفته اند؛ با چوب به گاو‌ها می زدند، ‌بگونه‌ای که چوب می‌شکست ولی گاوها جلو نمی‌رفتند و زمانی که آب روی زمین‌های شخم زده رها کردند، ‌آب روی قبر نرفت و اطراف قبر حلقه زد و چون آب به جلو نمی‌رفت گفتند: «حاز الماء أی تحیر الماء» آب حیران ماند و این قسمت را حایر و حیر نامیدند.(یعنی محل تحیر و توقف آب و نرفتن آب به روی قبر سید‌‌الشهدا(ع))‌.

مرحوم محدث قمی در کتاب تتمة المنتهی از ابوالفرج ابن جوزی نقل کرده است کسی جرئت تخریب این قبر شریف را نداشت تا این‌که دیزج یهودی با عده‌ای از یهود برای این کار اجیر شدند و اقدام به این کار کردند و تا دویست جریب از اطراف قبر را شخم و آب بر آن جاری کردند و در اطراف آن زمین به مسافت هر میل، نگهبانان گماشته بودند که هرکس به مقصد زیارت قبر شریف بیاید او را دستگیر و مجازات کنند.

عنوان دیگر سرزمین کربلا «طف» است.

صاحب کتاب «مراصدالاطلاع فی اسامی الامکنة و البقاع» متوفای قرن هشتم هجری، در مورد کلمه «طف» می‌گوید: طف به فتح طاء و تشدید فاء، سرزمینی از توابع کوفه در طرف خشکی است که در آن‌جا مقتل حسین(ع) بود.

«نینوا» نیز از نام‌های کربلا است. نینوا نزدیک کربلا و در شرق آن واقع بوده و به آن هندیه می‌گویند و به زبان محلی طُوَیْرِیج گفته می‌شود و دارای باغ‌ها و نخلستان‌ها و بر ساحل نهر فرات است و در آن زمان اهل کتاب از یهود و نصارا نیز در آن‌جا ساکن بوده‌اند.

از دیگر اسامی کربلا، «نواویس» بوده و در جنب نینوا واقع است که فعلاً جزء هندیه یعنی طویریج شده و مردم آن‌جا همه از شیعیان با حرارت و مخلص اهل‌بیت(ع) هستند.

امام حسین(ع)‌ در خطبه ای که در مکه و قبل از حرکت بسوی عراق خواندند، ‌فرمود: خطّ الموت علی وُلد آدم تا می‌فرماید: کأنی بأوصالی یقطعها عسلان الفلوات بین النواویس و کربلا؛ "گویا می‌بینم که رگ‌های بدنم را گرگ‌های بیابان (منظور اهل کوفه) بین نواویس و کربلا قطعه قطعه می‌کنند".

«شُفَیَّه» از قراء طف و از منازل بنی اسد بود که در شمال کربلا به‌ طرف قبر عون است و از دیگر نام‌های کربلا است.

«غاضریه یا غاضرات» آخرین نام از نام های کربلا است. این مکان از توابع کوفه و منسوب به غاضره بنی اسد در شمال کربلا است. آثار قطعه بنی اسد از قدیم در این زمین‌ها بوده که امروزه نیز وجود دارد و از همین روستا قبیله بنی اسد به کربلا آمدند و اجساد شهدای کربلا را دفن کردند و عمده زمین کربلا در تملک این قبیله بود که امام‌حسین(ع)، زمانی به کربلا وارد شدند زمین کربلا را از آنان و اهل نینوا که مالک شرق کربلا بودند، خریداری کرد .1

تاریخچه شهر کربلا: 

- دو روز پس از حادثه عاشورا آبادانی شهر کربلا آغاز شد.

- 12 محرم سال 61 هجری قمری بنی اسد با اشراف امام سجاد(ع) اجساد مطهر امام حسین(ع) و فرزندان و یاران و حضرت عباس(ع) را به خاک سپردند.

- سال 247 هجری قمری منتصر عباسی پس از کشتن پدرش متوکل که کربلا را ویران کرده بود، بناهایی را در کربلا ایجاد کرد.

- سال 372 هجری قمری نخستین دیوار دور حایر بنا شد و مساحت آن به 2400 متر مربع رسید.

- سال 412 هجری قمری حسن بن فضل رامهرمزی وزیر، دومین دیوار را به دور شهر بنا کرد و چهار دروازه آهنی در اطراف آن نصب کرد.

- سال 941 هجری قمری شاه اسماعیل صفوی به زیارت کربلا رفت. نهر قدیمی را لایروبی کرد و بنای بارگاه حسینی را تعمیر و تجدید بنا کرد.

- سال 953 هجری قمری شاه سلیمان قانونی دور ضریح را تعمیر کرد و مزرعه هایی را که به وسیله شن و ماسه پوشیده شده بود به باغ تبدیل کرد.

- سال 1216 هجری قمری پس از حمله وهابی ها، یکی از فرمانروایان هند، خانه ها و بازارهای زیبایی در کربلا ساخت و دیوار محکمی دور شهر کشید.

- سال 1217 هجری قمری سیدعلی طباطبائی, صاحب الریاض، سومین دیوار شهر را ساخت و شش دروازه برای آن قرار داد.

- سال 1860 میلادی خطوط تلگراف به کربلا رسید و کربلا به دنیای خارج وصل شد.

- سال 1868 میلادی برابر با 1285 هجری قمری مدحت پاشا، ساختمان ها و ادارات دولتی بنا کرد و شهر را گسترش داد.

- سال 1914 میلادی پس از جنگ جهانی اول، ساختمان های جدید و خیابان های عریض ساخته شد و اراضی کربلا گسترش یافت.

- سال 1991 میلادی در جریان انتفاضه آسیب های فراوانی به کربلا وارد شد. سرکوب قیام شیعیان عراق، نقاب را از چهره بی رحم صدام برکشید و سنگدلی او را نزد جهانیان آشکار ساخت.آثار گلوله های این کشتار هنوز هم بر دیوار های زیر گنبد قابل مشاهده است.

مساحت کربلا اکنون به حدود 52856 کیلومتر مربع می رسد و زمین های آن از شن و سنگریزه خالی شده و پر از باغ های زیبا شده است؛ آب فرات این باغ ها را آبیاری می کند. 

دو جاده اصلی به کربلا منتهی می شوند. یکی جاده بغداد به کربلا که از شهر مسیب می گذرد و طول آن 97 کیلومتر است و دیگری جاده ای است که به نجف می رود.

از نظر عمران و سازندگی، شهر به دو قسمت کربلای قدیمی و کربلای جدید تقسیم می شود. بخش جدید بناهای بزرگ و خیابان عریض دارد و مؤسسات، بازارها، مدارس دینی و دولتی بسیاری در این قسمت وجود دارد.

مشهورترین محلات شهر عبارتند از محله باب السلالمه، باب الطاق، باب بغداد، باب الخان، مخیم، باب النجف و عباسیه شرقی و غربی.

شهرک های جدیدی نیز به شهر افزوده شده است مانند: شهرک الحسین(ع)، معلمان، العباس (ع)، النقیب، انقلاب، حر و رمضان.2

*****************

1 -  «سیری در عتبات و اماکن مقدسه در عراق»  

2 - تاریخچه کربلا