ایستادگی،مقاومت،عزت و شهادت درس های از نهضت عاشورای حسینی

پژوهش خبری صدا  وسیما: شاید بتوان گفت واقعه عاشورای سال 61 هجری قمری نقطه کانونی تاریخ بشریت است. شاهکار خالق هستی برای درس آموزی عالم بشریت و تجدید حیات نام الهی در عالم هستی است. خون حسین بن علی (ع) و یاران و اهل بیتش در واقعه کربلا در حقیقت، بیمه کننده دین خدا بر روی زمین و عالم هستی شد. چراکه با بررسی شرایط به وجود آمده در آن زمان در می­یابید که کسانی با نام دین و خدا چه محرماتی را حلال و چه حلال­ هایی را حرام کردند، و اعتقادات و باورها و جامعه دینی سیر قهقرایی پیدا کرده و به شرایط بدتر از دوران جاهلیت پیش می­رفت. در اینجاست که خون امام حسین(ع) به یاری دین خدا می­ آید و با قربانی شدن در راه خدا سبب زنده نگه داشتن آن می­ شود. از این روست که خداوند لقب ثارا... را به او اعطا می­ کند. چه به جا فرموده است پیر جماران، بنیانگذار نهضت حسینی ایران، خمینی کبیر (ره)؛ این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است. به راستی اگر جانفشانی­ های حضرت اباعبدا... الحسین(ع) و ایثارگری و شهادت طلبی یاران او نبود امروز می­ توانستیم تصوری از اسلام واقعی و ناب محمدی(ص) داشته باشیم؟ 

از طرفی واقعه عاشورای حسینی گوشه گوشه آن مالامال از درس­ ها و عبرت­هاست. ایستادگی، مقاومت، عزت و شهادت از بزرگترین درس ­های نهضت عاشورای حسینی است، که در این نوشتار به اختصار به آن پرداخته می­ شود.

ایستادگی، مقاومت، عزت و شهادت درس­ های بی­ بدیل نهضت عاشورای حسینی

همان­طور که در مقدمه نیز ذکر شد واقعه عاشورا حادثه ­ای مقطعی و زودگذر نبوده و نیست، بلکه رویدادی تلقّی می ­شود که در طول تاریخ درس‌آموز بوده و توانسته در بسیاری از جاها پایه‌های ستم و استبداد را از بیخ و بن براندازد. به فرموده بنیانگذار انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی(ره): «واقعه عظیم عاشورا از سال 61 هجری تا خرداد 42 و از آن زمان تا قیام حضرت بقیة‌ا... ارواحنا لمقدمه الفداه، در هر مقطعی انقلاب‌ساز است.»  بر همین اساس، قیام­ ها و حرکت­ های انقلابی زیادی را پس از واقعه عاشورا در جهان شاهد بوده و هستیم که از نهضت عاشورای حسینی الهام و الگو گرفته ­اند. از قیام توابین و مختار گرفته تا نهضت رهایی هند و پاکستان، انقلاب اسلامی ایران و قیام و حرکت­ های اعتراضی امروزی سرچشمه گرفته از قیام اباعبدا... الحسین(ع) است. اقبال لاهوری، استقلال و نجات پاکستان را مرهون قیام عاشورا دانسته است. این شاعر مسلمان و انقلابی در این باره چنین می‌سراید: رمز قرآن از حسین آموختیم/ ز آتش او شعله‌ها افروختیم/ تا قیامت قطع استبداد کرد/ موج خون او چمن ایجاد کرد/ خون او تفسیر این اسرار کرد/ ملت خوابیده را بیدار کرد.

گاندی رهبر استقلال هند نیز، نهضت عاشورا را الهام‌بخش خود در رهایی هندوستان می‌داند. او درباره عاشورا می ‏گوید: من زندگی امام حسین علیه‏ السلام، آن شهید بزرگ اسلام را به دقت خوانده‏ ام و توجه کافی به صفحات کربلا نموده‏ ام و بر من روشن شده است که اگر هندوستان بخواهد یک کشور پیروز گردد، بایستی از سرمشق امام حسین پیروی کند.

ایستادگی و مقاومت

ایستادگی و مقاومت و مبارزه با ستم و ستمگران به ویژه حاکمان ستم و برپاییِ عدل یکی از درس‌های عاشورا است. عاشورا به ما می‌آموزد که انسان مسلمان نمی‌تواند در برابر ستم و ستمگران سکوت کند و بی‌تفاوت بماند؛ اگر سکوت کرد در حکم همان ستمکار است. امام‌حسین(ع) در یک سخنرانی در منزل «بیضه» در برابر سپاهیان حرّ فرمودند: «ای مردم رسول خدا (ص) فرمود: اگر کسی حاکم ستمگری را ببیند که حلال خدا را حرام می‌کند، عهد و پیمان الهی را می‌شکند، و با سنت رسول خدا مخالف است و با بندگان خدا به ستم و بیدادگری رفتار می‌کند، پس با گفتار و کردار در برابرش نایستد، بر خداست که این فرد را نیز با همان حاکم ستمکار محشور کند.»

امام حسین (ع) در ادامه سخنانشان از بنی‌امیه و پیروان آنها به عنوان نمونه و مصداقی از سخنان پیامبر گرامی اسلام (ص) یاد کرده و می‌فرمایند: «مردم آگاه باشید که بنی‌امیه و اتباع آنها پیرو شیطانند و از پیروی و بندگی خدای بخشنده سرپیچی کرده‌اند، فساد و تباهی را آشکار ساخته‌اند و حدود الهی را تعطیل کرده‌اند و اموال مردم را به خود اختصاص داده‌اند. حرام خدا را حلال و حلالش را حرام کرده‌اند. من از هرکس شایسته‌ترم که وضع موجود را تغییر دهم... پس لازم است از روش من پیروی کنید زیرا عمل من برای شما حجّت و سرمشق است....» 

همچنین امام حسین(ع) در نامه‌ای به مردم کوفه می‌نویسد: «فلعمری ما الامام الاّ الحاکم بالکتاب، القائم بالقسط، الدائن بدین الحق، الحابس نفسه علی ذات الله؛ به جان خودم سوگند، امام و پیشوا تنها کسی است که برابر کتاب خدا داوری کند. دادگر و متدین به دین حقّ باشد. وجود خویش را وقف و فدای فرمان خدا کند.» 

عزت و عزتمندی

از دیگر درس­ های بی نظیر عاشورا عزت و عزتمندی مسلمانی است، چه در داخل با همنوع مسلمان خود و چه در برابر بیگانگان به ویژه در مقابل مستکبران و ستمگران.

امام ‌حسین (ع) و یاران باوفایش در واقعه عاشورا با ندای هیهات من الذله، با گفتار و عمل خود به ما آموختند که برخورد مسلمانان باید از موضع عزّت باشد. چرا که یک مسلمان هرگز تن به ذلت و خواری نمی­دهد. در واقع، ذلت و خواری با مسلمانی قابل جمع نیست. بنابراین، مسلمانی که ذلّت را پذیرفته مسلمانی‌اش کامل نیست. حضرت اباعبدا...الحسین (ع) با عمل خود مشی و رفتار یک انسان واقعی و یک مسلمان واقعی را در چارچوب زندگی عزتمندانه به ما آموخت. زندگی در پرتو رضایت الهی و پذیرش ولایت خدا و اولیاء خدا است. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: « یا ایها الذین امنوا لا تتخذوا عدوی و عدوکم اولیاء؛ ای مؤمنان، دشمن من و دشمن خود را به ولایت بر نگیرید. » 

بر این اساس، عاشورائیان مرگ با عزّت را زندگی و زندگی با ذلّت را عین مرگ می‌دانستند. یکی از شعارهای امام ‌حسین (ع) در روز عاشورا این بود: الموت خیرٌ من رکوب العار و العار خیر من دخول النّار. مرگ از پذیرش ننگ بهتر، و ننگ از ورود در آتش سزاوارتر است.» و همچنین اباعبدا... الحسین(ع) در روز عاشورا فرمودند: « این ناکس پسر ناکس مرا به پذیرش یکی از دوکار ناچار کرده است. یا شمشیر کشیدن و کشته شدن و یا پذیرش ذلّت. ذلت از خاندان ما به دور است. هیهات که ذلت و زبونی را اختیار کنم. نه خدا به ذلت من راضی است، نه رسول خدا و نه مؤمنان و نه دامن‌های پاکی که مرا تربیت کرده‌اند. همچنین مردان غیرتمند و آزاده، کشته شدن را بر پیروی از انسان‌های پست ترجیح می‌دهند.» 

امام حسین(ع) در جای دیگری می‌فرمایند: « و الله لا اعطیکم بیدی اعطاء الذلیل و لا افرّ فرار العبید؛ به خدا سوگند همانند افراد فرومایه تسلیم شما نمی‌شوم و مانند بردگان نیز فرار نمی‌کنم. » 

طبیعی است که امام بر حق مسلمین با شخص به ظاهر مسلمانی همچون یزید بیعت نکند. چرا که بیعت با یزید به معنای تأیید حکومت و کارهای ناپسند او است. چنین کاری نه تنها شایسته آن امام همام که حتی یاران او نیز نیست. امام حسین(ع) به ما ‌آموخت که در برابر غیرخدا عزیز و سربلند باشیم و تنها در پیشگاه خدا متواضع باشیم. سیدالشهداء (ع) در جای دیگر می‌فرمایند: «فانی لا اری الموت الاّ سعادة و الحیاة مع الظالمین الاّ برما؛ من در چنین محیط ذلت‌باری مرگ را جز سعادت و زندگی با این ستمگران را جز رنج و نکبت نمی‌دانم. »

شهادت در راه خدا

شهادت در راه خدا به عنوان بهترین هدیه خدا به بهترین عزیزانش است. از اینرو است که شهادت در راه خدا آخرین آرزوی انسان­های صالح و مومن واقعی است. در این راستا، واقعه عاشورا این درس را به بهترین وجه به انسان­های وارسته و خداجو نشان داد.

اسلام با تحول در بینش‌ها و ارزش‌ها انسان‌هایی را تربیت کرد که برای دفاع از مکتب، از جان و مال خویش می‌گذشتند و در میدان جهاد و شهادت پدر و پسر بر یکدیگر پیشی می‌گرفتند. و گاه برای حضور یکی از آن‌ها در صحنه جنگ و جهاد و ماندن یکی از آن‌ها در خانه، کار به قرعه می‌کشید. 

در نهضت عاشورای حسینی، وقتی که امام ‌حسین (ع) می‌خواست از مکّه حرکت کند در خطبه‌ای، از زیبایی مرگ در راه خدا سخن گفت و از همراهان خواست هرکس آمادگی کشته شدن در راه خدا دارد همراه ما بیاید: « من کان باذلاً فینا مهجته موطّنا علی لقاء الله نَفْسَهُ فلیرحل معنا، هر یک از شما حاضر است در راه ما از خون قلب خویش بگذرد و جانش را در راه ما نثار کند آماده حرکت با ما باشد.» 

امام حسین(ع) در جای دیگر نیز می‌فرمایند: « اگر این بدن‌ها برای مرگ آفریده شده‌اند پس چه بهتر که به صورت شهادت باشد. » 

با این نگاه و روحیه بود که در تاریخ آورده­اند یاران با وفای امام حسین (ع) چه با اشتیاق در صحنه کربلا ماندند و در شب و روز عاشورا قهقه مستانه­اشان بلند و در انتظار نبرد با دشمن و رسیدن به آرزوی دیرینه­اشان بودند. عاشورائیان از پیرترین فردشان، یعنی؛ حبیب بن مظاهر تا جوان و نوجوان ترین آنها یعنی؛ علی اکبر (ع) و قاسم بن الحسن (ع) و تا طفل صغیرشان علی اصغر شش ماه همه در کربلا صحنه هایی را خلق کردند که تا جهان جهانی می­کند بر تارک آن می­درخشند، و درس انسانیت و مردانگی را برای آزاد اندیشان و آزادمردان و حقیقت خواهان جهان به ارمغان آوردند.

هرچند در طول تاریخ انسان­هایی با پیروی از مکتب عاشورا نقشی حسینی ایفا کردند، اما از مصادیق بارز پیروان راستین مکتب عاشورای حسینی در تاریخ معاصر، می­توان از جریان انقلاب اسلامی، دوران دفاع مقدس و شرایط امروزی نام برد. به راستی بنیانگذار انقلاب اسلامی، حضرت امام خمینی (ره) شاگرد خلف جدش حسین بن علی (ع) و مکتب عاشوراست. به جرئت می­توان گفت اگر امام حسین (ع) در نیم قرن اخیر زنده بودند همان کاری را می­کردند که امام خمینی (ره) انجام دادند. ایستادگی در برابر ظلم و جور، مقاومت در مقابل استکبار، استعمار و بیگانگان، زیربار ذلت و خواری نرفتن و ایجاد عزتمندی و سرافرازی برای دین، مردم و مملکت، و ترویج روحیه شهادت طلبی و ایثارگری و ... از درس­ های مکتب عاشورای حسینی است که امام خمینی (ره) برای ملت ایران اسلامی به ارمغان آوردند. فرزندان مکتب عاشورای حسینی در جریان انقلاب اسلامی، 8 سال جنگ تحمیلی، و امروزه در مبارزه با نیروهای آمریکایی اسرائیلی سعودی داعش همان راهی را رفته و می ­روند که عاشورائیان در سال 61 هجری رفتند. انتخاب زندگی با عزت و مستقلانه در مقابل زندگی ذلیلانه در سایه سیطره استکبار، مرعوب و تسلیم نشدن در برابر قدرت­های بزرگ، دفاع از حریم و حرم اهل بیت (ع)، مقاومت در برابر زیاده خواهی­های دشمن و ... از شاهکارهای فرزندان مکتب عاشورا در دنیای پرتلاتم و هزار رنگ امروز است.

پژوهش خبری صدا وسیما//