اما و اگرهای پیوستن اوکراین به ناتو

رئیس جمهوری اوکراین چند وقت پیش از برگزاری همه پرسی در این کشور برای پیوستن به سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) خبر داد. 

«پترو پوروشنکو» در مصاحبه با روزنامه آلمانی «برلینر مورگن پست» گفت: «اگر اوکراینی‌ها رأی مثبت بدهند، هر تلاشی را که لازم باشد برای عضویت در ناتو انجام خواهم داد.»

بنا به گفته «پوروشنکو»، چهار سال قبل تنها 16 درصد مردم اوکراین از پیوستن این کشور به ناتو حمایت می‌کردند ولی این رقم در شرایط فعلی به 54 درصد رسیده است.

اوکراین دسامبر 2014 وضع خود را به عنوان کشور غیرعضو ناتو لغو کرد و به این ترتیب از تمایل خود برای پیوستن به این سازمان خبر داد. پوروشنکو گفت همه پرسی درباره عضویت در ناتو در سال 2020 و بعد از دستیابی به همه شرایط و الزامات عضویت در این سازمان برگزار خواهد شد.

پوروشنکو در حالی از عمل به قول و وعده خود برای عضویت اوکراین در ناتو سخن به میان آورده که سران این سازمان فقط آماده همکاری محدود با این کشور از جمله برگزاری رزمایش‌های مشترک هستند. چنانچه «ینس استولتنبرگ» دبیرکل ناتو و نخست وزیر سابق نروژ گفته است که عضویت اوکراین در شرایط کنونی در دستور کار ناتو نیست.

البته این تمام ماجرا نیست. اوکراین مخالفی‌ جدی و تمام قد به نام روسیه را برای پیوستن به ناتو فراروی خود می‌بیند. مسکو که همواره از گسترش مرزهای ناتو در شرق اروپا ابراز نارضایتی کرده عضویت اوکراین در ناتو را برای خود تهدیدی امنیتی به شمار می‌آورد. از منظر روس‌ها گسترش ناتو به شرق، کشورشان را در وضعیت آسیب پذیری قرار می‌دهد. به یک سخن، گسترش ناتو و الحاق کشورهای اروپای شرقی و بالکان به آن، ساختار امنیتی روسیه را با مخاطره مواجهه می‌سازد. از این‌رو طبیعی است که هر تلاشی برای وارد کردن اوکراین به ناتو، به تنش با مسکو دامن خواهد زد.

در این میان از نقش منفی و بازدارنده آمریکا در بحران اوکرین هم نمی‌توان غافل شد. شرق اوکراین از سال 2014 صحنه‌ی خشونت و درگیری‎ بوده و بی‌تردید آمریکا هم به خشونت و ناآرامی‌ها در این منطقه دامن زده است. آمریکا همواره مترصد بهره‌برداری و تشدید احساسات ضد روسی اوکراینی‌ها به منظور جذب آنها به‌سوی غرب و عضویت در ناتو بوده است. این در حالی است که اساساً ادامه حیات ناتو در شرایط فعلی بی‌معناست. 

ناتو در سال 1949 و شش سال قبل از تشکیل پیمان ورشو به عنوان معاهده‌ای دفاعی علیه تهدید شوروی شکل گرفت. ناتو یکی از نهادهای اصلی شکل دهنده ساختار امنیتی نظام دوقطبی و جنگ سرد تلقی می‌گردید؛ نهادی که وظیفه اولیه آن بازداری شوروی و ممانعت از گسترش بلوک شرق بوده است. اما فروپاشی نظام دوقطبی و تجزیه اتحاد شوروی، مهمترین علت وجودی ناتو را از میان برداشت، با اینحال ناتو نه تنها مانند پیمان ورشو منحل نگردید، بلکه به حیات خود ادامه داد و مأموریت‌های جدیدی به آن محول شد تا بتواند نقش بین‌المللی خود را ادامه و توسعه بخشد.

.........................................................................................

بررسی و تحلیل/ مصطفی عبدلی