نشست هلسينکي و چشم انداز روابط روسيه و آمريکا

با روي کار آمدن دونالد ترامپ يکي از دستورکارهاي اصلي رئيس جمهور آمريکا، ترميم و بهبود روابط واشنگتن و مسکو بوده است اما سؤالي که در اينجا مطرح است اين که آيا روابط روسيه و آمريکا در دوران ترامپ در مسير بهبودي حرکت مي کند؟
اگرچه مي توان انتظار داشت که روسيه و آمريکا در برخي از مسايل از قبيل کره شمالي به توافق نزديک شوند ولي بي شک دکترين سياست خارجي دو کشور به گونه اي طراحي شده که در بسياري از جهات نه تنها بر يکديگر منطبق نبوده بلکه در تقابل با هم قرار مي گيرند. در اين شرايط، دستيابي به توافق بسيار بعيد و دور از ذهن خواهد بود.
چندي پيش سرگئي لاوروف وزير امور خارجه روسيه گفته بود تا زماني که توهم روس هراسي در ميان سياستمداران آمريکايي ديده مي شود، مقامات مسکو انتظار زيادي براي بهبود روابط با واشنگتن ندارند.
در اين ميان انتظار روسيه از آمريکا براي دست برداشتن از سر اوکراين، انتظاري بيهوده است. شکي نيست که واشنگتن به حمايت از کي يف ادامه مي دهد. لذا سازش بر سر اوکراين بسيار بعيد است. مسئله اوکراين به حدي بغرنج و حل ناشدني است که رکس تيلرسون وزير خارجه سابق دولت ترامپ تاکيد داشت که اوکراين اصلي ترين مانع برسر راه بهبود روابط آمريکا و روسيه است.
تحريم‌هاي ضدروسي آمريکا هم مزيد بر علت شده است. اعمال اين تحريمها از مارس 2014 و بعد از پيوستن منطقه کريمه به روسيه آغاز شده و همين طور روبه افزايش است. در واقع ميان بحران اوکراين و وضع تحريم هاي آمريکا عليه روسيه، رابطه اي مستقيم و معنادار وجود دارد يعني تنها با حل اين بحران، تحريم ها عليه روسيه در مسير لغو شدن قرار خواهد گرفت.
بدين ترتيب درخواست پوتين از ترامپ در نشست هلسينکي براي لغو تحريم ها، نافرجام خواهد ماند زيرا ترامپ به لحاظ قانوني قدرت اين کار را ندارد. به قول معروف قانونگذاران آمريکايي دست هاي او براي لغو اين تحريم ها بسته اند. ناگفته پيداست که برخي دموکرات ها و حتي جمهوريخواهان از جمله جان مک کين، به شدت با بهبود روابط دو كشور مخالفند.
بنابر اين اگرچه ترامپ اتهام حمله سايبري روس ها به مراکز اطلاعاتي آمريکا را بي اساس و افسانه خوانده اما کنگره و رسانه هاي آمريکا به هيچ وجه قصد کوتاه آمدن را ندارند و همچنان پرونده دخالت روسيه در انتخابات آمريکا را باز نگه داشته اند. به طوري که اخيراً وزارت دادگستري آمريکا ۱۲ مامور اطلاعاتي روسيه را به دخالت در انتخابات رياست جمهوري - هک کردن سامانه حزب دموکرات و کارزار انتخاباتي هيلاري کلينتون، رقيب دموکرات دونالد ترامپ- متهم کرده است.
دامن زدن به چنين اتهاماتي در آستانه ديدار پوتين و ترامپ در هلسينگي، به خوبي نشان مي دهد که حاکميت در آمريکا کماکان رويکرد خصمانه خود در قبال روسيه را حفظ کرده و بر طبل دشمني با روسيه مي کوبد.
در واقع مي توان گفت که اين دست اتهامات عليه مسکو در چارچوب دکترين تبليغات ضدروسي آمريکا نهفته است. از اين رو اصلاً عجيب و غيرمنتظره نيست که طي سالهاي 2015 الي 2017 آمريکا بيش از 80 ميليون دلار براي حمايت از ساختارهاي اطلاعاتي خارجي فعال در روسيه هزينه کرده است.
در مجموع مي توان گفت که نقطه اشتراک زيادي بين دو کشور وجود ندارد و لذا نمي توان به تغيير در مواضع دو کشور خوش بين بود. در واقع تا زماني که آمريکا به روسيه به چشم «يک دشمن» نگاه مي کنند. امکان بهبود روابط مسکو و واشنگتن بسيار اندک است. البته انتظار برخي تغييرات در تاکتيک ها در روابط با روسيه در سياست خارجي آمريکا دور را از ذهن نيست، اما بروز تغيير جدي در استراتژي سياست خارجي آمريکا محتمل نيست.
به يک سخن، اگر سطح تحليل را به بهانه جويي هاي مخالفان داخلي ترامپ براي توجيه و فرافکني شکست خود در انتخابات رياست جمهوري محدود و منحصر نکنيم، آنگاه مي توان گفت که فضاي جنگ سرد همچنان بر روابط دو کشور حکمفرماست. با جمع بندي اين مسايل مي توان به راحتي گفت که رسيدن دو کشور به توافق در هلسينکي و ترسيم دورنمايي روشن و نويدبخش امکان پذير نيست.

...................................................................
مصطفي عبدلي